Боцманов Михаил Васильевич
Боцманов Михаил Васильевич (1893 ҫулхи авӑнӑн 20-мӗшӗ, Ҫӗрпӳ, Хусан кӗпӗрни — 1970 ҫулхи пушӑн 31-мӗшӗ, Мускав) — совет саманин тухтӑрӗ, вӑрҫӑри сывлӑх сыхлавне тата ҫарпа медицина вӗрентӗвне йӗркелекен ҫын, медицина службин генерал-майорӗ (1944)[1]. Вӑл Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин пысӑк операцийӗсенче, ҫав шутра Мускавшӑн пынӑ ҫапӑҫура, Беларуҫ тата Будапешт тапӑну операцийӗсенче совет ҫарӗсене санитари тата сиплев-эвакуаци енӗпе тивӗҫтерес ӗҫре пысӑк вӑй хунӑ[2].
Пурнӑҫӗ
Малтанхи вӑхӑт тата хӗсмет пуҫламӑшӗ
Михаил Боцманов Хусан кӗпӗрнинчи Ҫӗрпӳ уесӗн хулинче (халӗ Чӑваш Республики) служащисен кил-йышӗнче ҫуралнӑ[2].
Гимназирен вӗренсе тухнӑ хыҫҫӑн Раҫҫей империйӗнчи чи паллӑ медицина факультетне — Хусан университетне — вӗренме кӗнӗ. Пӗрремӗш тӗнче вӑрҫи вӑхӑтӗнче вӗрентӳ программине хӑвӑртлатнӑ. 1917 ҫулта тухтӑр дипломне илсен Михаил Васильевича тӳрех ҫар хӗсметне чӗнсе илнӗ, унта вӑл кӗҫӗн ҫар тухтӑрӗ пулса ӗҫленӗ[2].
1918 ҫулта хӑй ирӗкӗпе Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне (РККА) кайнӑ[1]. Граждан вӑрҫи пынӑ май ялан чи малти позицисенче пулнӑ, аманнисене пулӑшу парас тата тиф эпидемийӗпе кӗрешес ӗҫе йӗркеленӗ. Ҫапӑҫусем вӗҫленсен ҫар медицина учрежденийӗсенче административлӑ тата йӗркелӳ ӗҫӗсенче вӑй хунӑ, ҫав вӑхӑтрах васкавлӑ пулӑшу тата ҫарпа санитари ӗҫӗн никӗсӗсене вӗрентнӗ[2].
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи вӑхӑтӗнче
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫлансан 1-мӗш рангра ҫар тухтӑрӗ М. В. Боцманов ҫар ӗҫӗсене хутшӑннӑ. Мускавшӑн пынӑ ҫапӑҫусен (1941–1942) чи йывӑр вӑхӑтӗнче вӑл Хӗвеланӑҫ фронтӗнчи пӗр ҫарта медицина службине ертсе пынӑ, хӗллехи сивӗре тата транспорт ҫитменнине пӑхмасӑр аманнисене эвакуацилес ӗҫе ӑнӑҫлӑ йӗркеленӗ[2].
1942 ҫултанпа темиҫе фронтӑн (ҫав шутра Ҫурҫӗр-Хӗвеланӑҫ фронтӑн) санитари пайӗн пуҫлӑхӗн ҫумӗ пулса ӗҫленӗ[1]. Ку вырӑнта вӑл хӑйӗн пултарулӑхне кӑтартнӑ. Вӑл ертсе пынипе фронт хыҫӗнчи тата фронт ҫывӑхӗнчи районсенче: Валдай, Вышний Волочёк, Осташков тата Торопец хулисенче — хӑватлӑ госпитальсен базине туса хунӑ. Ҫак база аманнӑ салтаксене хирурги пулӑшӑвӗпе вӑхӑтра тивӗҫтерес тата вӗсене каллех ҫара тавӑрас ӗҫре питӗ пысӑк вырӑн йышӑннӑ[2].
Эвакуаци госпитальсен тытӑмне аталантарнӑ вӑхӑтра М. В. Боцманов хӑй те ҫарсем вырнаҫнӑ районсене тухса ҫӳренӗ, сиплев-эвакуаци тата эпидемипе кӗрешес ӗҫсене тӗрĕсленĕ. Санитари ӗҫне лайӑх йӗркелени фронт ҫарӗсенче инфекци чирӗсем сарăлса каяссинчен сыхласа хӑварнӑ[2].
1944 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 25-мӗшӗнче Михаил Васильевич Боцманова медицина службин генерал-майорӗ ятне панӑ[1]. Вӑл «Багратион» операцине (Беларуҫри тапӑну) тата Хӗвелтухӑҫ Европӑри ҫӗршывсене, уйрӑмах Будапешт операцине, ирӗке кӑларнӑ вӑхӑтра медицина пулӑшӑвне йӗркелес ӗҫе хастар хутшӑннӑ[2].
Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи тата ӑслӑлӑх-педагогика ӗҫӗ-хӗлӗ
Вӑрҫӑ вӗҫленсен М. В. Боцманов генерал-майор ӑслӑлӑхпа методика ӗҫӗпе тата ҫарпа медицина служби валли ҫӗнӗ кадрсем хатӗрлес ӗҫпе аппаланнӑ, 1941–1945 ҫулсенчи ҫар тухтӑрӗсен пысӑк опытне пӗтӗмлетнӗ[1].
1945–1948 ҫулсенче вӑл Мускаври 3-мӗш медицина институчӗн ҫарпа медицина хатӗрлевӗн кафедра пуҫлӑхӗ пулса ӗҫленӗ, ҫав вӑхӑтрах Ҫар тухтӑрӗсен пӗлӗвне ӳстермелли Тӗп курсене ертсе пынӑ[2].
1948 ҫулта ӑна ҫӗршыври чи кивӗ ҫар вӗренӳ заведенийӗсенчен пӗрин — М. В. Фрунзе ятлӑ Ҫар академийӗн — медицина пайӗн пуҫлӑхне лартнӑ, унта вӑл 1953 ҫулччен ӗҫленӗ[1].
1953 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа медицина службин генерал-майорӗ М. В. Боцманов отставкӑра пулнӑ[2].
Вилӗмӗ тата астӑвӑм
Михаил Васильевич 1970 ҫулхи пуш уйӑхӗн 31-мӗшӗнче Мускавра нумай вӑхӑт чирленӗ хыҫҫӑн вилнӗ. Ӑна ҫар чысӗсемпе Мускаври Введени масарне (23-мӗш пайӗ) пытарнӑ[1].
Паллӑ ентешӗн ятне асра хӑварас тӗллевпе унӑн тӑван хулинче, Ҫӗрпӳ хулинче, пӗр тӑкӑрлӑка Михаил Васильевич Боцманов ятне панӑ (Боцманов переулокӗ)[2].
Хисепӗсем
СССР Хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсенче нумай ҫул хӗсметре тӑнӑшӑн, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фронтӗнче хастарлӑх кӑтартнӑшӑн тата медицина пулӑшӑвне йӗркелес ӗҫре пысӑк ҫитӗнӳсем тунӑшӑн М. В. Боцмана ҫапла чысланӑ[2]:
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Соловьёв Д. Ю. Боцманов Михаил Васильевич (1893—1970). Генералы и адмиралы 1941—1945 гг.. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 27-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 Алексеев Г. А. Боцманов Михаил Васильевич. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи пушӑн 26-мӗшӗ.