Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Бретшнейдер Эмилий Васильевич

Эмилий Васильевич Бретшнейдер (ним. Alexander Hermann Emil Bretschneider; 1833 ҫулхи ҫӗртмен 22-мӗшӗ [утӑн 4-мӗшӗ] , Ауцская парафия[d], Курлянди кĕпернийĕ — 1901 ҫулхи акан 29-мӗшӗ [ҫӑвӑн 12-мӗшӗ] , Санкт-Петербург) — вырӑс синологӗ, ботаник тата географ.

Пурнӑҫӗ

1833 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗнче Курлянди кӗпӗрнин Туккум уесӗн Банкгаусгофра (хальхи Салдус крайӗ, Латви) ҫуралнӑ[1].

1853–1858 ҫулсенче Дерпт университечӗн медицина факультетӗнче вӗреннӗ. Университетран вӗренсе тухсан икӗ ҫул хушши Берлин, Вена тата Париж клиникисенче ӗҫленӗ, унтан Шалти ӗҫсен министерствине службӑна кӗнӗ. 1862 ҫулхи пуш уйӑхӗнче ӑна Тегеранри (Каджар Иранӗ, 1862–1865) вырӑс миссийӗ ҫумӗнчи тухтӑр вырӑнне куҫарнӑ[2]. 1866 ҫулта ӑна Пекина куҫарнӑ, вӑл унта 1884 ҫулччен хӗсметре тӑнӑ[2].

Пекинра Бретшнейдер китай чӗлхине тата вӑтам ӗмӗрсенчи китайсем кӳршӗ халӑхсемпе епле ҫыхӑну тытнине тӗплӗн вӗреннӗ[2]. Китай флори тата фармакогнози ҫинчен китай литературине тӗпченӗ, унӑн тӗпчевне 1882–1895 ҫулсенче виҫӗ пайпа пичетлесе кӑларнӑ («Botanicon Sinicum», кунта 358 курӑкран тӑвакан эмел хатӗрне ӑнлантарса пани кӗнӗ).

Ботаника пуххисене пухас ӗҫпе вӑйлӑ ӗҫленӗ, ботаника тӗлӗшӗнчен Чжили провинцин ҫурҫӗр пайне (6400 яхӑн акӑлчан тӑваткал миля лаптӑкне) тӗпченӗ[2]. Унӑн пуян гербарий пуххисем Европӑри тата Америкӑри нумай ботаника сачӗсен коллекцийӗсенче упранаҫҫӗ, тӗпрен илсен Петербургта тата Кьюри пахчара упранаҫҫӗ[2].

1883 ҫулта Петербургри ботаника сачӗн хисеплӗ членне суйланӑ[1].

Европа ҫыннисем Китайра ботаника тӗпчевӗсене епле ирттернине тӗпченӗ, ҫак систематизациленӗ даннӑйсене хӑйӗн пысӑк ӗҫӗнче — «History of European Botanical Discoveries in China» (1898) кӗнекинче кӑтартнӑ. Унта 647 тӗпчевҫӗ ҫинчен (вӗсен биографийӗсем, маршручӗсем, ӗҫӗсем) ҫырса кӑтартнӑ. 1899 ҫулта Императорӑн Вырӑс географи обществи ӑна Петр Петрович Семёнов ячӗллӗ ылтӑн медальпе чысланӑ[3]. 1878 ҫулта унӑн «Recherches archéologiques et historiques sur Pékin et ses environs» (1879) ӗҫне Парижри Ҫырусен тата илемлӗ сӑмахлӑх академийӗ Станислав Жюльен премийӗпе чысланӑ.

Европӑн ял хуҫалӑх культурине китай артишокне (Stachys affinis), ҫавӑн пекех хӑш-пӗр урӑх пахча ҫимӗҫсемпе чечекне кӗртнӗ[2].

1901 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗнче (кивӗ стильпе ҫурлан 29-мӗшӗнче) вилнӗ. Смоленски лютерансен масарӗнче пытарнӑ[4]. Хӑйӗн пуян синологи тата географи библиотекин кӗнекисене вӑл Ази музейне тата ботаника садне халалласа хӑварнӑ.

Ӳсентӑран ячӗсем

Э. В. Бретшнейдер ячӗпе Акани йышӗн (Bretschneidera Hemsl., 1901) ӳсентӑрансен йӑхӗн, тата ытти ӳсентӑрансен тӗсӗсен хӑш-пӗр ячӗсене панӑ:

Бретшнейдера Bretschneidera sinensis
Бретшнейдер гортензийӗ (Hydrangea bretschneideri)
Бретшнейдер груши (Pyrus bretschneideri)

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Бретшнейдер Эмилий Васильевич. Биографика СПбГУ. Санкт-Петербургский государственный университет. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗ. Архивланӑ 2024 ҫулхи акан 15-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — 1890—1907.
  3. ^ Перечень награждённых знаками отличия Русского географического общества (1845–2012). Пӑхнӑ кун: 2017 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи раштавӑн 13-мӗшӗ.
  4. ^ Петербургский некрополь. Т. 1. — С. 290. Пӑхнӑ кун: 2023 ҫулхи акан 2-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи нарӑсӑн 6-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Липшиц С. Ю. Бретшнейдер, Эмилий Васильевич // Русские ботаники. Биографо-библиографический словарь / Отв. ред. В. Н. Сукачёв. — М.: Изд-во МОИП, 1947. — Т. I. А — Б. — С. 272—273. — 335 с. — 10 000 экз. Архивная копия от 8 сентября 2013 на Wayback Machine
  • Жилин С. Г. Семейство Бретшнейдеровые (Bretschneideraceae) // Жизнь растений. В 6-ти т. / Гл. ред. и ред. тома А. Л. Тахтаджян. — М.: Просвещение, 1981. — Т. 5 (2). Цветковые растения. Двудольные. — С. 268. — 511 с. — 300 000 экз.

Каҫӑсем

Категорисем