Бугаев Александр Лаврентьевич

Александр Бугаев 1909 ҫулхи акан 9-мӗшӗнче Батуми хулинче (халӗ — Грузи) чукун ҫул ӗҫченӗн ҫемйинче ҫуралнӑ. 1928 ҫулта шкулта тӑхӑр класс вӗренсе пӗтернӗ. 1928 ҫулта Ҫӗнҫӗпӗр облаҫӗнчи Ҫурҫӗр районне кӗрекен Фёдоровка ялне куҫса кайнӑ. Совхозра счетовод пулса, унтан ҫу савутӗнче лаборант пулса ӗҫленӗ. 1930 ҫултанпа Фёдоровка тата Биаза шкулӗсенче ӗҫленӗ, вӗрентекен тата завуч пулнӑ. 1937 ҫулта педагогика училищине вӗренсе пӗтернӗ. 1939 ҫулта Бугаева Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗннӗ. Халхин-Голти ҫапӑҫусене хутшӑннӑ. Ҫав ҫулах ӑна запаса кӑларнӑ тата вӑл педагогика ӗҫне таврӑннӑ. 1941 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ҫара тепӗр хут чӗнсе илнӗ. 1942 ҫулта ВКП(б) ретне кӗнӗ. 1943 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Кострома хулине эвакуациленӗ Ленинградри ҫар тата инженер училищине вӗренсе пӗтернӗ^[1][2].

1944 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнчен пуҫласа — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фрончӗсенче. Беларуҫ тата 1-мӗш Беларуҫ фрончӗсенчи ҫапӑҫусене хутшӑннӑ. 1944 ҫулхи пушӑн 29-мӗшӗнчен пушӑн 30-мӗшӗнчи каҫхине вӑл ертсе пыракан взвод тӑшман пенӗ вӑхӑтра Могилёв облаҫӗнчи юханшыв урлӑ кӗпер тунӑ, ҫакӑншӑн Бугаева Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе чысланӑ. 1944 ҫулхи ҫӗртмен 26-мӗшӗнче Гомель облаҫӗнчи Друть юханшывӗ патӗнче тӑшман хӳтӗлевне ҫӗмӗрсе кӗнӗ чухне тӑшмана хӑй ҫине пеме астартнӑ, ҫакӑ сапёрсене чӑрмавлӑ тапхӑрта алӑксем тумалли задание пурнӑҫлама май панӑ, ҫакӑншӑн ӑна Хӗрлӗ Ялав орденӗпе чысланӑ^[3].

1944 ҫулхи авӑн уйӑхӗ тӗлне Александр Бугаев аслӑ лейтенант 1-мӗш Беларуҫ фрончӗнчи 48-мӗш ҫарӗн 42-мӗш стрелоксен корпусӗн 399-мӗш стрелоксен дивизийӗнчи 345-мӗш уйрӑм сапёрсен батальонӗн сапёрсен взводне ертсе пынӑ. Польшӑна ирӗке кӑларнӑ вӑхӑтра палӑрнӑ^[1].

1944 ҫулхи авӑнӑн 4-мӗшӗнче дивизин малти танк отрячӗ, унӑн йышӗнче Бугаев взводӗ те пулнӑ, Нарев юханшывӗ патне тухнӑ. Бугаев юханшыва тӗпчесе пӗлнӗ, кимӗ ҫине лармалли тата ҫырана анмалли вырӑнсене палӑртнӑ, кимӗсем пухма тата сулӑсем тума пуҫланӑ. Ҫав кунхине кӑнтӑрла ушкӑн юханшыв урлӑ каҫма пуҫланӑ. Тӑшман чарӑнмасӑр пенӗ пулин те, Бугаев хӑйӗн ҫар ҫыннисемпе пӗрле ҫапӑҫу пуҫланнӑранпа пӗрремӗш икӗ сехет хушшинче ҫичӗ рейс тунӑ, ҫакӑ вара Наревӑн хӗвеланӑҫ ҫыранне вӑйлӑрах стрелоксен батальонне ҫитерме май панӑ, лешӗсем вара плацдарм йышӑннӑ. Бугаев кимми 8 вырӑнтан шӑтнӑ, юлашки рейссене чӗркуҫҫи таран шывра тӑрса тунӑ. Каярахпа каҫмалли вырӑна сапёрсен батальонӗн колонни пилӗк тоннӑллӑ салатмалли паромпа пырса ҫитнӗ. Бугаева пӑхӑнакансем парома пухнӑ тата икӗ стрелоксен полкӗн артиллерине, 10 автомашинӑна, ҫар хатӗрӗсемпе тата материаллӑ пайпа 40 урапа каҫарнӑ^[1][4].

1945 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче Хӗвелтухӑҫ Прусси операцийӗ вӑхӑтӗнче Бугаев, сапёрсен ротине ертсе пырса, тӑшманӑн контратакине сирнӗ тата йышӑннӑ позицисене инженер чӑрмавӗсемпе ҫирӗплетнӗ, ҫавна май дивизи штабӗн хӑрушсӑрлӑхне тивӗҫтернӗ, ҫакӑншӑн ӑна 2-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗпе чысланӑ^[3].

1945 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Бугаев капитан хисепӗнче запаса тухнӑ, Ҫӗнҫӗпӗр облаҫне таврӑннӑ, Биаза ялӗнчи вӑтам шкул директорӗ пулса ӗҫленӗ^[1].

1950 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗнче вилнӗ. Ӑна Ҫӗнҫӗпӗр облаҫӗнчи Ҫурҫӗр районне кӗрекен Биаза ялӗнче пытарнӑ^[1][2].

СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1945 ҫулхи пушӑн 24-мӗшӗнчи Указӗпе «нимӗҫсен тапӑнса килекен ҫарӗсене хирӗҫле ҫапӑҫу фронтӗнче кӑтартнӑ паттӑрлӑхпа хастарлӑхшӑн» Александр Бугаев аслӑ лейтенанта Ленин орденӗпе «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль парса Совет Союзӗн Паттӑрӗн хисеппе тивӗҫтернӗ^[1][4].

Хӗрлӗ Ялав орденӗпе (1944 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ), 2-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗпе (1945 ҫулхи нарӑсӑн 11-мӗшӗ), Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе (1944 ҫулхи акан 19-мӗшӗ) тата медальсемпе чысланӑ^[4].

Бугаев ятне Ҫӗнҫӗпӗр облаҫӗнчи Ҫурҫӗр тата Биаза ялӗсенчи урамсене панӑ. Унӑн ятне Ҫӗнҫӗпӗр хулинчи Мухтав монуменчӗ ҫумӗнчи Паттӑрсен аллейи ҫинче ӗмӗрлӗхе ҫырса хӑварнӑ^[1][3].