Буздалин Семён Григорьевич

Семён Буздалин 1924 ҫулхи кӑрлачӑн 31-мӗшӗнче хресчен ҫемйинче Митрофаново ялӗнче (хальхи вӑхӑтра — Калуга облаҫӗнчи Малоярославец районӗ) ҫуралнӑ. 1932 ҫулта Рубцово шкулне вӗренме кӗнӗ, 1936 ҫулта вара ашшӗ ӗҫлекен Мускава куҫса кайнӑ, унта шкулта тӑхӑр класс вӗренсе пӗтернӗ^[1]. Вӑрҫӑ пуҫланни ӑна вуннӑмӗш класс вӗренсе пӗтерме чӑрмантарнӑ^[1]. 1941 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Буздалин тӑван ялне таврӑннӑ, юпа уйӑхӗн варринче яла нимӗҫ ҫарӗсем оккупациленӗ. Буздалина Германие ӗҫлеме хӑваласа каймалла пулнӑ. 1942 ҫулхи кӑрлачӑн 6-мӗшӗнче гитлеровецсем ял ҫыннисене ҫуртсенчен хӑваласа кӑларнӑ та яла вут тӗртнӗ. 40 яхӑн каччӑна, ҫав шутра Семёна та, нимӗҫсем чуралӑха ӑсатма шутланӑ. Комендант аптӑраса юлнине курса, Буздалин хушнипе каччӑсем саланса тарнӑ та пытаннӑ^[1]. 1942 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче совет ҫарӗсем Митрофаново ялне ирӗке кӑларнӑ, Буздалин вара каллех Мускава куҫса кайнӑ^[2].

1942 ҫулхи ҫурлан уйӑхӗнче ӑна Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗнсе илнӗ, ҫавӑн хыҫҫӑн Тулари пулемёт училищине янӑ^[2]. 1943 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен пуҫласа — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фрончӗсенче. Курск пӗккинчи ҫапӑҫӑва, Белгородпа Харьков операцине, Украина ССР-не ирӗке кӑларассине хутшӑннӑ. 1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗ тӗлне Семён Буздалин гварди кӗҫӗн лейтенанчӗ Воронеж фронтӗнчи гварди 5-мӗш ҫарӗн гварди 42-мӗш стрелоксен дивизийӗн гварди 132-мӗш стрелоксен полкӗн пулемёт взводне ертсе пынӑ. Днепршӑн пынӑ ҫапӑҫу вӑхӑтӗнче палӑрнӑ^[2].

1943 ҫулхи авӑнӑн 23-мӗшӗнчен 24-мӗшӗнчи каҫхине Буздалин взвочӗ чи малтанхисенчен пӗри пулса Киев облаҫӗнчи Кагарлык районӗнчи Гребени ялӗ патӗнче Днепр урлӑ каҫнӑ. Тӑшманӑн контратакисене сирсе ярса, Буздалин пулемётчикӗсем анӑҫ ҫыранӗнчи плацдармра ҫирӗпленсе юлнӑ, ку вара полкӑн ытти подразделенийӗсене ӑнӑҫлӑ каҫма май панӑ. Авӑнӑн 30-мӗшӗнче плацдармри ҫапӑҫу вӑхӑтӗнче Буздалин тӑшманӑн персе тӑракан точки патне систермесӗр ҫывхарнӑ та гранатӑсемпе станоклӑ пулемёт расчетне пӗтернӗ. Ҫав кунах черетлӗ контратакӑна сирсе янӑ чухне вӑл тӑшманӑн 8 салтакӗпе офицерне пӗтернӗ^[2].

СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн 1943 ҫулхи юпан 29-мӗшӗнчи Указӗпе «нимӗҫпе фашистсен тапӑнса килекен ҫарӗсемпе ҫапӑҫнӑ чухне хастарлӑхпа паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн» Буздалин гварди кӗҫӗн лейтенантне Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ тата Ленин орденӗпе «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль парса чысланӑ^[2].

Киеври тапӑну тата хӳтӗленӳ операцисене, Житомирпа Бердичев, Корсунь-Шевченково, Уманьпе Ботошань, Яссыпа Кишинёв операцисене хутшӑннӑ^[2]. 1944 ҫулта ВКП(б) ретне кӗнӗ^[2]. 1944 ҫулхи авӑнӑн 20-мӗшӗнче Буздалин лейтенант ертсе пыракан рота Румынири Рэучешти ялӗ патӗнче хӳтӗленнӗ. Нимӗҫсен атакине сирсе янӑ чухне Буздалин ҫапӑҫма пултарайман пулемётчик вырӑнне тӑнӑ. Ҫак ҫапӑҫура Буздалин вилнӗ. Румынин Нямц уесӗнчи Рэучешти ялӗнче пытарнӑ^[2].

• Малоярославец хулинчи 4 №-лӗ шкул музейӗнче Паттӑрӑн пурнӑҫӗпе паттӑрлӑхне халалланӑ стенд хатӗрленӗ^[2].
• Паттӑр ятне Малоярославец хулинчи 4-мӗш шкулти пионерсен отрядне панӑ^[3].
• Буздалин ҫапӑҫнӑ гварди 42-мӗш стрелоксен дивизийӗн салтакӗсен асӑнмалӑх паллине (Украина) Днепропетровск облаҫӗнчи Ҫӗнӗ Мускав районӗнчи Гвардейское хула евӗрлӗ поселокра вырнаҫтарнӑ^[2].