Булда Степан Константинович
Степан Константинович Булда (1912, Александрия уесӗ[d], Херсон кӗпӗрни[d] — 1965 ҫулхи чӳкӗн 21-мӗшӗ, Кривой Рог[d], Днепропетровск облаçĕ) — Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарӗн хӗрлӗ ҫар ҫынни, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ ҫын. Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1944).
Пурнӑҫӗ
1912 ҫулта Волчанка ялӗнче хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Украин[1].
Пуҫламӑш пӗлӳ илнӗ, колхозра ӗҫленӗ. 1941 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен пуҫласа 1943 ҫулхи юпа уйӑхӗччен вӑхӑтлӑх оккупациленӗ территорире пулнӑ[1].
1943 ҫулхи раштавӑн 17-мӗшӗнче ӑна Кировоград облаҫӗнчи Петрово районӗнчи военкомат ӑна Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗнсе илнӗ[2]. 1944 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнчен пуҫласа — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фрончӗсенче, 3-мӗш Украина фрончӗн 57-мӗш ҫарӗнчи 52-мӗш стрелоксен дивизийӗн 429-мӗш стрелоксен полкӗн пулемётчикӗ пулнӑ[2][1].
1944 ҫулхи пушӑн 14-мӗшӗнче Березнеговатое-Снигирёвка операцийӗ вӑхӑтӗнче Новопетровка ялӗшӗн (Кировоград облаҫӗнчи Бобринец районӗ) пынӑ ҫапӑҫура Булда хӗрлӗ ҫар ҫынни хӑйӗн пулемётӗнчен персе тӑрса тӑшманӑн станоклӑ пулемётне расчёчӗпе пӗрле пӗтернӗ, ҫапла май хӑйӗн подразделенине малалла кайма май туса панӑ. Ӑна 3-мӗш степеньлӗ Мухтав орденне илме тӑратнӑ пулнӑ, анчах «Хастарлӑхшӑн» медальпе чысланӑ[1].
1944 ҫулхи акан 12-мӗшӗнчен пуҫласа 13-мӗшӗчченхи ҫӗр каҫа Григориополь районӗнчи Бычок ялӗ тӗлӗнче Булда тӑшманӑн артиллерипе миномёчӗсем вӑйлӑ персе тӑнине пӑхмасӑр чи малтисен хушшинче станоклӑ пулемётпа пӗрле Днестр урлӑ каҫнӑ. Плацдарма ярса илессипе анлӑлатассишӗн пынӑ ҫапӑҫура унӑн ушкӑнӗ гитлеровецсен хӳтӗленӳ линийӗсене хӑвӑрт парӑнтарнӑ та Ҫӗнӗ Анены районӗнчи Гура-Быкулуй ялӗн кӑнтӑр-хӗвелтухӑҫ хӗррине ярса илнӗ. Тӑшман контратакӑна ҫӗкленсен, Булда тапӑнса килекен тӑшмансен флангне тухнӑ та пулемётран персе тӑшманӑн пехотине тӗп вӑйӗсенчен уйӑрнӑ. Ун чухне гитлеровецсем взвода яхӑн йышпа пулемётчикӑн позицийӗ хыҫне тухнӑ та ӑна хупӑрласа илнӗ. Булда 40 минут хушши тан мар ҫапӑҫнӑ, нимӗҫсен 24 салтакне пӗтерсе, хупӑрласа илнинчен тухма пултарнӑ. Кунсӑр пуҫне, ҫак ҫапӑҫура вӑл тӑшманӑн тӑватӑ персе тӑракан вырӑнне аркатнӑ[1].
СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1944 ҫулхи авӑнӑн 13-мӗшӗнчи Хушӑвӗпе Степан Булда хӗрлӗ ҫар ҫыннине 5268-мӗш номерлӗ Ленин орденӗпе тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе пӗрле Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ят панӑ[1][2].
Малалла Румынине, Болгарине, Югославине, Венгрине, Австрине тата Чехословакине ирӗке кӑларас ӗҫе хутшӑннӑ. 1945 ҫулхи ҫурла-авӑн уйӑхӗсенче яппунсен ҫарӗсене хирӗҫ ҫапӑҫнӑ[1].
Вӑрҫӑ пӗтсен демобилизациленнӗ. Украина ССРӗн Днепропетровск облаҫӗнчи Кривой Рог хулинче пурӑннӑ. Шахтӑра, кайран Кривой Рогри ГРЭСра слесарь пулса ӗҫленӗ[1].
1965 ҫулхи чӳкӗн 21-мӗшӗнче Кривой Рог хулинче вилнӗ. Ӑна Бажаново масарӗнче пытарнӑ[1].
Хисепӗсем
- «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль (1944 ҫулхи авӑнӑн 13-мӗшӗ, 5268-мӗш №)[1][2];
- Ленин орденӗ (1944 ҫулхи авӑнӑн 13-мӗшӗ)[1][2];
- «Хастарлӑхшӑн» медаль (1944 ҫулхи пушӑн 29-мӗшӗ)[2];
- «Тӑван Ҫӗршывӑн 1941—1945 ҫҫ. Аслӑ вӑрҫинче Германие ҫӗнтернӗшӗн» медаль.
Астӑвӑм
- Кривой Рог хулинчи Паттӑрсен стели ҫинче ятне ҫырнӑ;
- Кривой Рог хулинчи урам унӑн ячӗпе хисепленнӗ;
- Кривой Рог хулинчи Бажаново масарӗнчи вилтӑпри ҫине палӑк лартнӑ[1].
Ӑнлантарусем
Вуламалли
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
- Коренев А. А.. Пароль — подвиг. — Кишинёв: Картя молдовеняскэ, 1968. — 243 с.
- Булда Степан Константинович // Енциклопедія сучасної України : [укр.] : у 30 т. / НАН України, Наукове товариство ім. Шевченка, Институт энциклопедических исследований НАН Украины. — К., 2001—…. — ISBN 944-02-3354-X.
- Чабаненко В. В. «Прославлены в веках». — Днепропетровск, 1983.
Каҫӑсем
Булда Степан Константинович «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
- Наградные документы на сайте «Память народа»
