Васенев Иван Трофимович
Васенёв Иван Трофимович (1920 ҫулхи нарӑсӑн 12-мӗшӗ, Собино[d], Моршанск районӗ[d] — 1962 ҫулхи юпан 28-мӗшӗ, Курск[d][К 1]) — совет саманин ҫар ҫынни, подполковник, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945). 1942 ҫултанпа ВКП(б) пайташӗ.
Пурнӑҫӗ
Малтанхи ҫулӗсем
1920 ҫулхи нарӑсӑн 12-мӗшӗнче Тамбов облаҫӗнчи (хальхи Моршанск районӗ) Собино ялӗнче хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ. Тӑван ялӗнче пуҫламӑш шкултан вӗренсе тухнӑ, Маломоршевка ялӗнче ҫичӗ ҫул вӗренсе пӗлӳ илнӗ. Унтан Моршанскри библиотека техникумӗнче вӗреннӗ, вӗренсе тухсан ачасене шкулта вӗрентме пуҫланӑ[1].
Ҫар хӗсмечӗ
1939 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Моршанск районти ҫар комиссариачӗ ӑна Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗнсе илнӗ. 1941 ҫулта Мускаври Хӗрлӗ Ялавлӑ артиллери училищине вӗренсе пӗтернӗ.
1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен пуҫласа Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фрончӗсенче пулнӑ. Артиллери пайӗсенче ҫапӑҫнӑ. Тӗрлӗ фронтсенче тӑшманпа кӗрешнӗ[2]:
- Ҫурҫӗр-Анӑҫ фронтӗнче — 1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗн 22-мӗшӗнчен пуҫласа;
- Калинин фронтӗнче — 1941 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 15-мӗшӗнчен пуҫласа;
- Сталинград фронтӗнче — 1943 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 14-мӗшӗнчен пуҫласа;
- Ленинград фронтӗнче — 1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 20-мӗшӗнчен пуҫласа;
- 1-мӗш Украина фронтӗнче — 1945 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн 1-мӗшӗнчен пуҫласа.
Мускава хӳтӗленӗ (1941 ҫулхи кӗркунне), Сталинград ҫапӑҫӑвне (ҫав шутра Паулюс ушкӑнне пӗтерес енӗпе), Ленинграда хӳтӗлеме тата блокадӑна татма, Карели перешеекӗнчи ҫапӑҫусене хутшӑннӑ. Сандомир-Силези, Анат Силези тата Тури Силези операцисене хутшӑнса Польшӑна, Прага операцийӗнче Чехословакие ирӗке кӑларнӑ. Вӑрҫӑ вӑхӑтӗнче икӗ хутчен аманнӑ[2].
1945 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗ тӗлне Иван Васенёв капитан 1-мӗш Украина фронтӗнчи 59-мӗш ҫарӑн 43-мӗш стрелоксен корпусӗн 116-мӗш корпуслӑ тупӑ-артиллери полкӗн батарейипе командӑланӑ. Сандомир-Силези операцийӗ вӑхӑтӗнче уйрӑмах палӑрнӑ[3].
Одер ҫинчи паттӑрлӑх
Краков хулине тата Домбровски кӑмрӑк бассейнне ирӗке кӑлармашкӑн пынӑ ҫапӑҫусенче, тӑшман артиллерипе минометран вӑйлӑ персе тӑнине пӑхмасӑр, пехотӑн ҫапӑҫакан йышӗнче темиҫе хутчен хӑюлӑхпа ҫирӗплӗх кӑтартнӑ. 1945 ҫулхи кӑрлачӑн 12-мӗшӗнчен пуҫласа 30-мӗшӗччен Васенёв батарейи тӑшманӑн 8 артиллери тата 5 миномет батарейине тӗп тунӑ[2].
1945 ҫулхи кӑрлачӑн 31-мӗшӗнче ирхине Васенёв батарейи Оппельн хули (хальхи Ополе) патӗнче Одер урлӑ каҫса сылтӑм ҫыранри пӗчӗк плацдарма йышӑннӑ. Ирхи 7 сехет те 30 минутра тӑшман батальон таран пехотӑпа, 4 хӑй тӗллӗн ҫӳрекен орудипе, автоматчиксемлӗ 5 танкпа, артиллерипе тата пулеметсемпе пулӑшса икӗ хутчен контратакӑна тухнӑ. Малта пыракан пехота пайӗсем хӑйсен позицийӗсенчен чакнӑ, батарея хӳтлӗхсӗр юлнӑ. Хупӑрласа илме пултарас хӑрушлӑха тата ҫынсем ҫухатнине пӑхмасӑр, батарея 5 танка, 1 тупӑна (75 миллиметрлӑ), 2 хӑй тӗллӗн ҫӳрекен орудие, 1 сӑнав пунктне, 3 пулемета тата нимӗҫ пехотине ротӑна яхӑн пӗтернӗ. Васенёв контузи илнӗ пулсан та, ҫапӑҫу уйне пӑрахса кайман, хӑйӗн батарейине ертсе пыма пӑрахман. Унӑн маттурлӑхне пула плацдарм тӑшман аллине лекмен[3][1].
СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1945 ҫулхи акан 10-мӗшӗнчи Указӗпе «Одер юханшывӗ патӗнчи ҫапӑҫусенче батарейӑпа ӑста командӑланӑшӑн, хӑюлӑхпа паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн» Иван Васенёв капитана Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ, Ленин орденӗпе «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе (6532-мӗш №) чысланӑ[3].
Хисепӗсем
- Совет Союзӗн Паттӑрӗн «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медалӗ (1945 ҫулхи акан 10-мӗшӗ, 6532-мӗш №);
- Ленин орденӗ (1945 ҫулхи акан 10-мӗшӗ);
- I степенлӗ Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин орденӗ (1945 ҫулхи нарӑсӑн 2-мӗшӗ, 43-мӗш стрелоксен корпусӗн 5/н приказӗ);
- II степенлӗ Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин орденӗ (1944 ҫулхи нарӑсӑн 14-мӗшӗ, 43-мӗш стрелоксен корпусӗн 19/н приказӗ);
- Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ;
- «Ленинграда хӳтӗленӗшӗн» медаль (1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 22-мӗшӗ, 116-мӗш корпуслӑ тупӑ-артиллери полкӗн приказӗ);
- «Тӑван Ҫӗршывӑн 1941-1945 ҫҫ. Аслӑ вӑрҫинче Германие ҫӗнтернӗшӗн» медаль;
- ытти медальсем.
Ӑнлантарусем
- ^ «Халӑх астӑвӑмӗ» (Память народа) учет картотекинче ҫуралнӑ вӑхӑтне урӑхла кӑтартнӑ — 1920 ҫулхи нарӑсӑн 13-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 «Мастер прямой наводки»: артиллерист из Моршанского округа Иван Васенёв всегда точно поражал цель, Согласие (2025-04-13).
- ^ 1, 2, 3 Васенёв Иван Трофимович. Централизованная библиотечная система г. Моршанска. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 2-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4
Васенев Иван Трофимович «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
- ^ Васенев Иван Трофимович. Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 2-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
- Горбатюк Г. М. Советские воины в завершающих боях. — М., 1956.
- Дьячков Л. Г. Наша гордость и слава. — Воронеж, 1968.
- Дьячков В. Л. Васенёв Иван Трофимович // Тамбовская энциклопедия. — Тамбов, 2020.
