Веденин Андрей Яковлевич
Веденин Андрей Яковлевич (1900 ҫулхи раштавӑн 27-мӗшӗ, Семёновское, Улатӑр уесӗ (халӗ — Пӑрачкав районӗ), Чӗмпӗр кӗпӗрни — 1984 ҫулхи ҫӗртмен 13-мӗшӗ, Мускав) — совет ҫарпуҫӗ, генерал-лейтенант (31.07.1953).
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
1900 ҫулхи раштавӑн 27-мӗшӗнче Раҫҫей Империйӗн Чӗмпӗр кӗпӗрнинчи Улатӑр уесӗнчи Семёновское салинче (халӗ Чӑваш Республикинчи Пӑрачкав районне кӗрет) ҫуралнӑ.
Граждан вӑрҫи
1919 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче РККА ретне тӑнӑ, 6-мӗш стрелоксен полк йышӗнче красноармеец пулса хӗсметре тӑнӑ.
1919 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче Хусанти 1-мӗш пехота командин курсӗсене вӗренме янӑ, вӗсене вӗҫлесен 1920 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче 145-мӗш стрелоксен полкӗнче взвод командирне лартнӑ. Хӗвелтухӑҫ, Хӗвеланӑҫ тата Туркестан фрончӗсенчи ҫапӑҫусене хутшӑннӑ.
Вӑрҫӑсем хушшинче
1922 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен пуҫласа Вӑтам Ази ҫар округӗн 3-мӗш стрелоксен дивизийӗн 9-мӗш стрелоксен полкӗнче взвод, рота, батальон командирӗ пулнӑ. 1925 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Ташкентри В. И. Ленин ячӗллӗ Пӗрлештернӗ ҫар шкулӗ ҫумӗнчи ертӳҫӗсем хатӗрлекен курссене вӗренме яраҫҫӗ, 1926 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче вӗренсе тухать. 1925 ҫултанпа ВКП (б) пайташӗ.
1931 ҫулта ӑна Хорезм округӗн ҫар комиссарӗн должноҫне, авӑн уйӑхӗнче — Самарканд районӗн ҫар комиссарӗн должноҫне, 1934 ҫулхи ака уйӑхӗнче — Киргиз ССР ҫар комиссарӗн должноҫне, 1937 ҫулхи пуш уйӑхӗнче — Смоленск облаҫӗнчи Вязьма районӗн ҫар комиссарӗн должноҫне, 1938 ҫулхи раштав уйӑхӗнче — СССР Осоавиахим Тӗп канашӗн Командӑпа политика йышӗн тӗп шкулӗн пуҫлӑхне лартнӑ.
1940 ҫулта «Выстрел» перӳпе тактика аслӑ курссен ҫумӗнчи полк командирӗсем хатӗрлекен курса вӗренме янӑ, ӑна вӗренсе пӗтерсен ҫав ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче СССР Осоавиахим Тӗп канашӗн пай пуҫлӑхне лартнӑ. 1941 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче — СССР Осоавиахим Тӗп канашӗн Вӗренӳпе ҫар вӗренӗвӗн кавалери хатӗрленӗвӗн пайӗн пуҫлӑхӗн, 1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче — Мускав облаҫӗн Осоавиахим канашӗн ҫар вӗрентӗвӗн пайӗн пуҫлӑхӗн должноҫне йышӑннӑ.
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи
1941 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче 999-мӗш стрелоксен полкӗн командирне, 1942 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче Ржев-Вязьма тата Ржев-Сычёв операцисене хутшӑннӑ 118-мӗш стрелоксен дивизийӗн командирне лартнӑ. 1943 ҫулхи ака уйӑхӗнче ҫапӑҫусенче палӑрнӑшӑн 118-мӗш стрелоксен дивизине 85-мӗш гварди стрелоксен дивизийӗ туса хунӑ.
1943 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен пӗр вӑхӑт Смоленск тапӑну операцине, Ярцево тата Смоленск хулисене ирӗке кӑларма хутшӑннӑ 71-мӗш стрелоксен корпусӗн командирӗ пулнӑ. Генерал-майор (1.09.1943).
1944 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче Тухӑҫ Карпат, Анӑҫ Карпат, Морави-Острава тата Прага ҫар операцийӗсене хутшӑннӑ 3-мӗш ту стрелокӗсен корпусӗн командирне лартнӑ. Карпат тӑвӗсем урлӑ каҫнӑ чухнехи ҫапӑҫусенче палӑрнӑ корпуса «Карпат» хисеплӗ ят панӑ, Веденин генерал-майора 1 степеньлӗ Богдан Хмельницкий орденӗпе чысланӑ.
Вӑрҫӑ вӑхӑтӗнче Веденин ятне Аслӑ Главнокомандующин Тавӗсенче ултӑ хутчен асӑннӑ[1].
Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи карьера
1946 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче Веденина К. Е. Ворошилов ячӗллӗ Аслӑ ҫар академийӗ ҫумӗнчи асла академи курсӗсене вӗренме янӑ, вӗсене вӗренсе пӗтерсен 1947 ҫулхи ака уйӑхӗнче 57-мӗш гварди стрелоксен дивизийӗн командирне, 1949 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче — 28-мӗш гварди стрелоксен корпусӗн командирне, 1951 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче 27-мӗш гварди стрелоксен корпусӗн командирне лартнӑ. 1953 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Л. П. Берияна арестленӗ тата шалти ӗҫсен органӗсен ертӳлӗхне улӑштарнӑ хыҫҫӑн Мускав Кремлӗн коменданчӗ-СССР ШӖМӗн 10-мӗш Управленийӗн пуҫлӑхӗ пулса ӗҫлеме янӑ. 1954 ҫулхи пуш уйӑхӗнче СССР Патшалӑх Хӑрушсӑрлӑх Комитетне туса хунӑ хыҫҫӑн 10-мӗш управление ШӖМ-рен ПХК-на куҫарнӑ. Патшалӑх хӑрушсӑрлӑх органӗсене реорганизациленӗ хыҫҫӑн, 1959 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен — Мускав Кремлӗн коменданчӗ-СССР Министрсен Канашӗ ҫумӗнчи Патшалӑх Хӑрушсӑрлӑх Комитечӗн 9-мӗш управленийӗн пуҫлӑхӗн ҫумӗ[2].
Веденин генерал-лейтенант 1967 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче отставкӑна тухнӑ. 1984 ҫулхи ҫӗртмен 13-мӗшӗнче Мускавра вилнӗ.
Хисепӗсем
- икӗ Ленин орденӗ (30.01.1943[3], 21.02.1945[4]);
- виҫӗ Хӗрлӗ Ялав орденӗ (13.03.1942[5], 3.11.1944[6], 15.11.1950[7]);
- Богдан Хмельницкий орденӗ (23.05.1945)[8];
- II степеньлӗ Суворов орденӗ (28.09.1943)[9];
- II степеньлӗ Кутузов орденӗ (9.04.1943)[10];
- I степеньлӗ Кутузов орденӗ (30.06.1945)[11];
- Ӗҫлӗх Хӗрлӗ Ялав орденӗ (21.12.1960);
- медальсем;
- «Мускава хӳтӗленӗшӗн» [12](01.10.1944);
- «1941—1945 ҫҫ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче Германие ҫӗнтернӗшӗн» (09.05.1945);
- 2-мӗш степеньлӗ Шурӑ Арӑслан орденӗ (Чехословаки);
- «Патшалах Хӑрушсӑрлахӗн хисеплӗ ӗҫченӗ» паллӑ;
- «КПСС ретӗнче 50 ҫул» паллӑ (27.04.1982).
Ӗҫӗсем
- Веденин А. Я. Годы и люди : Воспоминания / лит. запись Н. Д. Бочина. — Политиздат, 1964. — 207 с.
- Веденин, Андрей Яковлевич. Начало освобождения Чехословакии // Военно-исторический журнал. — 1963 — №6. — стр. 55—63.
Астӑвӑм
- Чулхула облаҫӗнчи Шахунья хулинчи урам Веденин генерал ячӗпе хисепленсе тӑрать.
- Брянск облаҫӗнчи Жуковка хулин, Тверь облаҫӗнчи Зубцов хулин хисеплӗ гражданинӗ.
Ӑнлантарусем
- ^ ПГК. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи кӑрлачӑн 4-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи пушӑн 5-мӗшӗ.
- ^ История Комендатуры Московского кремля на сайте истории отечественных органов госбезопасности , Wayback Machine çинчи 2021 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗнчи копийӗ.
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=12069496&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=1560735586&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=10085417&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=1560923733&tab=navDetailDocument
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=1561396423&tab=navDetailDocument
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=46685643&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=12094342&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=12054385&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=46755641&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=1531254058&tab=navDetailManAward
Вуламалли
- Веденин Андрей Яковлевич // Алексин. Времена. Земля. Люди / Автор – составитель С. П. Горюшкин, К. Ю. Гостюхин, К. В. Ефремов, И. В. Николаева, Л. Н. Селиверстова: Научно-популярное издание. — Тула, 2015. — С. 200-203.
- Петров Н. В. Кто руководил органами госбезопасности 1941—1945. Справочник. — М.: Международное общество «Мемориал», Изд. Звенья, 2010. — С.246-247.
- Некролог. // «Красная звезда». — 1984, 16 июня.
- Кокарев, Б. Мухтавлӑ пурнӑҫ / Б. Кокарев // Коммунизм ялавӗ. — 1980. — 9 дек.
- Егоров, И. Кремль коменданчӗ / И. Егоров // Ҫӗнтерӳ ҫулӗ (Вӑрнар районӗ). — 2007. — 5 авӑн. — С. 5.
- Кокарев, Б. Мухтавлӑ пурнӑҫ / Б. Кокарев // Коммунизм ялавӗ. — 1980. — 9 дек.
- Краснов, А. Генералсем ҫитӗнтерекен ял / А. Краснов // Хыпар. — 1996. — 24 ҫу.
- Краснов, А. Пирӗн ентеш — Кремль коменданчӗ / А. Краснов // Чӑваш ен. — 1997. — 15-22 чӳк (№ 47). — С. 5.
- Кудявнин, В. Кремль коменданчӗ / В. Кудявнин, В. Степанов // Хыпар. — 1997. — 4 авӑн.
- Федоров, И. Генерал урамӗ / И. Федоров // Коммунизм ялавӗ. — 1991. — 12 янв.
- Андрей Яковлевич Веденин: 1900-1984. Комендант московского Кремля / подгот. В. И. Кудявнин // Военачальники. — Чебоксары, 2004. — С. 139-140.
- Болкунов, Н. Революцией призванный / Н. Болкунов // Советская Чувашия. — 1980. — 16 янв.
- Васильев, В. Почему тускнеют ордена / В. Васильев ; фото О. Мальцева // Советская Чувашия. — 2006. — 30 нояб. — С. 1, 6.
- Веденин Андрей Яковлевич // Порецкая энциклопедия. — Чебоксары, 2023. — С. 62.
- Веденин Андрей Яковлевич // Славные имена Земли чувашской : кн.-альбом. — Чебоксары, 2022. — С. 84.
- Кудявнин, В. Был комендантом Московского Кремля / В. Кудявнин // Чебоксарская правда. — 2001. — 18 янв.
- Кудявнин, В. И. Веденин Андрей Яковлевич / В. И. Кудявнин // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. — С. 101.
- Кудявнин, В. И. Веденин Андрей Яковлевич / В. И. Кудявнин // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1 : А-Е. — С. 291.
- Кудявнин, В. Комендант Кремля / В. Кудявнин // Их имена останутся в истории : сб. ст. — Чебоксары, 1994. — Вып. 2. — С. 153-160.
- Кудявнин, В. Семеновские генералы / В. Кудявнин // Советская Чувашия. — 1997. — 23 авг.
- Чистяков, В. Край известных знаменитостей / В. Чистяков // Порецкие вести. — 2006. — 22 февр.
Каҫӑсем
- https://korocha31.ru/news/obshestvo/2020-10-21/gordost-roda-vedeninyh-pochemu-andrey-yakovlevich-tak-pochitaem-ego-potomkami-73035?ysclid=m47bm2q828303675465
- https://old-porezk.cap.ru/sitemap.aspx?id=827930
- https://наследиечувашии.рф/russian/%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD-%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9-%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD/?ysclid=m47ebwnmbz968527581
- https://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1062
- https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero123786358/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%92%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%26first_name%3D%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9%26middle_name%3D%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%26date_birth_from%3D1900%26static_hash%3D4ad02ab068ca482fd5f717165d5c109db3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v9%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_polit%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&