Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Ефремова Eкатерина Иосифовна

Ефремова Екатерина Иосифовна (1914 ҫулхи чӳкӗн 26-мӗшӗ, Якурккел, Чистай уесĕ, Хусан кӗпӗрни, Раҫҫей империйӗ — 2000 ҫулхи нарӑсӑн 26-мӗшӗ, Шупашкар, Чӑваш Республики — Чӑваш Ен, Раҫҫей Федерацийӗ) — чăваш тӗрӗçи, кӳлепеçи, чăваш халăх тӗррине çĕнĕрен чĕртсе яракансенчен пĕри, Чăваш Республикин халăх художникӗ (1980), Раççей Федерацийӗн тава тивĕçлĕ художникӗ (1970)[1].

Пурнăçĕ

Екатерина Ефремова 1914 çулхи чӳкĕн 26-мĕшĕнче Хусан кĕпĕрнин Чистай уесĕнчи Егоркино ялĕнче (халĕ Тутарстанăн Нурлат районĕ) вĕрентекен çемйинче çуралнă[1][2]. Ашшĕ, Иосиф Ефремович, ачасене литературапа ӳнер юратакан çын пулнă, скрипкăпа вылянă. Вăл хĕрĕн пилĕк çул тултарнă чухне вилнĕ[2].

1923 çулта çемье выçлăхран хăтăлма Чăваш Ене, ашшĕн тăван ялне — Мамликасăна (халĕ Çĕрпӳ районĕ) куçса кайнă[2]. Кунта Екатерина аслашшĕ Меланья патĕнче çитĕннĕ, вăл мăнукне тĕрĕ сăмахĕсемпе паллаштарнă. Ку вăхăтра Екатерина ялти пуян патĕнче нянькăра та ĕçленĕ. Ăна çартан таврăннă Антон тете ирĕке кăларнă, вăл хĕре Шупашкара вĕренме яма пулăшнă[2].

Шупашкарта Екатерина фабрикă-завод çиччĕ çуллăх шкулĕнче вĕреннĕ, çав вăхăтрах чăваш профессиллĕ ӳнерне никĕслекен М.С. Спиридонов патĕнче ӳкерме вĕреннĕ[2]. 1932 çулта Мускаври М.И. Калинин ячĕллĕ промăç-ӳнер техникумне вышивальнăй уйрăмне вĕренме кĕнĕ[1][2]. Техникума 1936 çулта вĕренсе пĕтернĕ[1].

1936–1939 çулсенче Шупашкарта «Чăваш вышивки» экспорт базинче ӳкерçĕ-техник пулса ĕçленĕ[2]. 1940 çулта Мускаври декораци ӳнер институчĕн керамика факультетне вĕренме кĕнĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи пуçлансан, 1941–1943 çулсенче Шупашкарти электроаппарат завочĕнче слесарь-пуçтаракан пулса ĕçленĕ[2]. 1943 çулта института таврăнса вĕренме май тупнă, ăна 1948 çулта вĕренсе пĕтернĕ. Диплом ĕçĕ — «Чăваш кăвасçĕ» керамика сервисĕ — В.А. Фаворский ертсе пынипе тунă[1][2].

Институтран таврăнсан, Чăвашшвейпромсоюзăн экспериментлă ӳнер лабораторине ертсе пынă. 1954–1966 çулсенче Чăваш промăç канашĕнче тата Чăваш АССР Местнăй промышленность министерствинче ĕçленĕ[1]. 1966–1980 çулсенче Алькеш хулинчи «Паха тĕрĕ» фабрикин тĕп ӳкерçи пулнă[1][2]. 1962 çулта СССР Ӳкерçисен союзне кĕнĕ[1][2].

2000 çулхи нарăсăн 26-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ[1].

Пултарулӑхӗ

Екатерина Ефремова — чăваш тĕрĕ сăмахĕн тĕпчевçи тата ăна аталантараканӗ. Вăл халăх тĕррине профессиллĕ никĕсе çине лартнă, ăна промăçлăх форминче çĕнĕрен чĕртсе яраканĕ шутланать[1][2]. Унăн ĕçĕсем халăх костюмĕнчен пуçласа кăтарту залĕсем, интерьер валли тунă япаласем (перде, скатерть, алшăлли, салфеткăсем) тата сувенирсем патне çитнĕ[1].

Паллă ĕçĕсем:

  • скатерть «Урожай» (1940)[1];
  • Чăваш АССР 30 çуллăхне халалланă декораци скатерчĕ тата перди (1950)[1];
  • Брюссельри тĕнче выставкин валли декораци перди (1957)[1];
  • Чăваш патшалăх юрă-ташă ансамблĕн хорĕпе ташă ушкăнĕн наци костюмĕсем (1964–1965)[1][2];
  • Шупашкарти Туй керменĕн банкет залĕ валли перде (1966)[1];
  • Монреальти тĕнче выставкин валли перде те 3 скатерть (1967)[1];
  • Осака хулинчи тĕнче выставки валли чей комплекчĕ (1970)[1];
  • скатерть «Чăваш сувенирĕ» (1987)[1].

Унăн хайлавĕсем Чăваш наци музейĕнче, Чăваш патшалăх ӳнер музейĕнче, Мускаври Халăх ӳнер музейĕнче, Санкт-Петербургри Раççей этнографи музейĕнче упранаççĕ[1][2].

1939 çултанпа унăн ĕçĕсем Чăваш Республикинчи, пĕтĕм Раççейри, пĕтĕм Союзри тата тĕнчери (60 ытла çĕршывра) выставкăсенче кăтартнă[1][2].

Хисепӗсем

  • Чăваш АССР тава тивĕçлĕ художникӗ (1964);
  • РСФСР тава тивĕçлĕ художникӗ (1970);
  • Чăваш АССР халăх художникӗ (1980);
  • Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ (1966);
  • «Хисеп палли» орденĕ (1960);
  • Чăваш АССР Ĕçлĕх Мухтавĕпе Паттăрлăх Кĕнекине кӗртнӗ (1974);
  • ВДНХ бронза тата кĕмĕл медалĕсем (1960, 1968, 1976, 1978);
  • «1941—1945 çҫ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче хастар ĕçленĕшĕн» медаль.

Астӑвӑм

2020 ҫулта ун ҫуралнӑ кунне Чӑваш тӗррин кунӗ тесе палӑртнӑ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21 Ефремова Екатерина Иосифовна. Чăваш энциклопедийĕ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 Ефремова Екатерина Иосифовна. БУ «Госархив современной истории Чувашской Республики». Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Васильева, Н. Ахах-мерчен аваллӑхӗ — культура асамлӑхӗ / Н. Васильева // Тăван Ен (Шупашкар районӗ). — 2022. — 3 ноябрь (№ 43). — С. 12.
  • Глухова, Е. Хӳхӗм тӗррисем — иксӗлми те вилӗмсӗр / Е. Глухова // Хыпар. — 1998. — 24 нарӑс.
  • Захарова, Н. Ефремова ӳнерҫӗн еткерлӗхӗ / Н. Захарова // Хыпар. — 2005. — 8 чӳк. — С. 5.
  • Кузнецова, Н. Халӑх тӗрӗҫи / Н. Кузнецова // Хыпар. — 2014. — 25 ноябрь/чӳк (№ 228). — С. 4.. — См. текст
  • Минеева, В. Кӗтерин тӗррисем / В. Минеева // Тӑван Атӑл. — 1984. — № 11. — С. 71-72.
  • Мокин, А. «Ман халӑхӑн илемлӗ чунӗ ҫиҫет сан хӳхӗм тӗррӳнте» / А. Мокина // Хыпар. — 1996. — 8 пуш.
  • Петрова, В. Асамлӑ тӗрӗ ытамӗнчи кун-ҫул / В. Петрова // Чӑваш хӗрарӑмӗ. — 2008. — 5-11 утӑ (№ 26). — С. 11.. — См. текст
  • Силэм, Ю. Чӑваш тӗрри ҫыруллӑхӗ / Ю. Силэм // Ялав. — 1984. — № 11. — С. 26.
  • Тӗрӗ асамҫи / А. Михайлов хатӗрленӗ // Хыпар. — 2022. — 9 раштав/декабрь (№ 139/140). — С. 13.
  • Эктел, В. Пурӑнать халӑх ӳнерӗ / В. Эктел // Чӑваш ен. — 1994. — 3-10 раштав (№ 49). — С. 13.
  • В честь Екатерины Ефремовой // Грани. — 2020. — 2 дек. (№ 91). — С. 8.
  • Васильева, Л. Искусная мастерица / Л. Васильева // Тӑван Ен (Шупашкар районӗ). — 2019. — 26 декабрь (№ 50). — С. 5.
  • Григорьев, А. Г. Ефремова Екатерина Иосифовна / А. Г. Григорьев // Краткая чувашская энциклопедия.- Чебоксары, 2001.- С. 161.
  • Ефремова Екатерина Иосифовна // Ими гордится Чувашия. — Чебоксары, 1987. — С. 164-165.
  • Иванов, В. Да не прорвется нить узора / В. Иванов // Советская Чувашия. — 1994. — 9 февр.
  • Иванова, В. А. Мастер-классы: художники и искусствоведы / В. А. Иванова // Чудо рукотворное / В. А. Иванова. — Чебоксары, 2006. — С. 36-54 : цв. ил.
  • Кочешкова, В. Царица чувашской вышивки Екатерина Ефремова / В. Кочешкова // Канаш. — 2022. — 25 нояб. (№ 46). — С. 10.
  • Кузнецова, Н. Народная искусница Чувашии / Н. Кузнецова // Чӑваш тӗнчи = Чувашский мир. — 2014. — Чӳк (№ 9). — С. 7 : фот.
  • Меньшикова, И. П. Е. И. Ефремова — народный мастер и художник декоративно-прикладного искусства / И. П. Меньшикова // Народное искусство, художественные промыслы и ремесла: проблемы сохранения, развития и возрождения. — Чебоксары, 2005. — С. 58-63.
  • Меньшикова, И. П. Ефремова Екатерина Иосифовна / И. П. Меньшикова // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1 : А-Е. — С. 578-579.
  • Семечкина-Бессонова, Л. В. Екатерина Иосифовна Ефремова: 1914-2000. Талантливые вариации орнаментального наследия / Л. В. Семечкина-Бессонова // Мастера изобразительного искусства. — Чебоксары, 2011. — С. 127-136.
  • Сорокина, К. «Королеве» вышивки — 80… / Л. Сорокина // Чебоксарские новости. — 1994. — 26 нояб.
  • Юхма, М. [Вышивальщица Eкатерина Иосифовна Eфремова] // Юхма, М. Песнь о Чувашии / М. Юхма. — Чебоксары, 1995. — С. 125-127.

Каçăсем

Категорисем