Ефремов Василий Сергеевич
Васи́лий Серге́евич Ефре́мов (1915 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗ [14-мӗшӗ], Волгоград, Сарăту кĕперни, Раҫҫей империйӗ — 1990 ҫулхи ҫурлан 18-мӗшӗ, Киев, Украина Советлӑ Социализмлӑ Республики, СССР) — Кӑнтӑр фрончӗн 8-мӗш сывлӑш ҫарӗн 270-мӗш бомбӑлакан авиаци дивизийӗн 10-мӗш гварди бомбӑлакан авиаци полкӗн эскадрилья командирӗ, гварди капитанӗ. Икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ.
Пурнӑҫӗ
1915 ҫулхи кӑрлачӑн 14-мӗшӗнче Царицын хулинче ӗҫлекенсен ҫемйинче ҫуралнӑ. Вырӑс. 1932 ҫулта Сталинградри хапрӑкпа савут вӗренӳ шкулне пӗтернӗ.
Хӗрлӗ Ҫарта — 1934 ҫултанпа. 1937 ҫулта Сталинградри ҫар-авиаци лётчиксен училищине вӗренсе пӗтернӗ[2]. 1939—1940 ҫулсенче совет-финн вӑрҫине бомбардировщик лётчикӗ пулса хутшӑннӑ[2].
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи фронтӗнче 1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен пуҫласа ҫапӑҫнӑ. Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ, Сталинград, 4-мӗш Украина тата 3-мӗш Беларуҫ фрончӗсенче 10-мӗш гварди бомбӑлакан авиаци полкӗнче эскадрилья командирӗ пулнӑ. Сталинградри ҫапӑҫусенче 198 хут вӗҫсе тухса тӑшманӑн нумай техникипе самолётне пӗтернӗ.
СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1943 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 1-мӗшӗнчи Хушӑвӗпе нимӗҫсен тапӑнса килекен ҫарӗсене хирӗҫле ҫапӑҫу фронтӗнче командованин ҫар заданийӗсене тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн Ефремов гварди капитанне Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ят панӑ, Ленин орденӗ тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль (733 №) парса чысланӑ. Унӑн экипажӗ тӑшманӑн 32 самолётне аэродромсенче тата 4-шне сывлӑшра пӗтернӗ.
1943 ҫулхи ҫурлан 24-мӗшӗнче ӑнӑҫлӑ 340 хут ҫапӑҫӑва вӗҫсе тухнӑшӑн Ефремова иккӗмӗш хут «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе тивӗҫтернӗ.
Каярах Украина, Крым, Беларуҫ тата Прибалтика ҫӗрӗсене ирӗке кӑларма хутшӑннӑ[3][4]. Вӑрҫӑра пӗтӗмпе 380 ытла хут вӗҫсе тухнӑ[3]. 1943 ҫултанпа ВКП(б) пайташӗ.
Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи ҫулсем
1949 ҫулта Монинори Сывлӑш-ҫар академине вӗренсе пӗтернӗ, кайран авиаполк командирӗн ҫумӗ, лётчик-испытатель пулса ӗҫленӗ[5][2]. 1960 ҫултанпа полковник отставкӑра пулнӑ. Мамай тӑви ҫинчи палӑка уҫнӑ чухне Ӗмӗрхи вут-ҫулӑм факелне йӑтса пыма тивӗҫнӗ.
Каярах Киев хулинче пурӑннӑ. 1990 ҫулхи ҫурлан 19-мӗшӗнче вилнӗ. Хӑйӗн пехилӗпе килӗшӳллӗн ӑна Волгоградра Мамай тӑвӗ ҫинче пытарнӑ.
Хисепӗсем
- Икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1943, 1943);
- Икӗ Ленин орденӗ (1942, 1943)[6];
- Хӗрлӗ Ялав орденӗ (1941)[6];
- Икӗ 1-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗ (1944, 1985)[6];
- Икӗ Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ (1941, 1950)[6];
- Медальсем;
- Волгоград хулин хисеплӗ гражданӗ (1980).
Астӑвӑм
- Волгоград хулинчи Паттӑрсен аллейинче унӑн бронза бюстне вырнаҫтарнӑ.
- Волгоградра унӑн ятне панӑ урам пур[7].
- Мамай тӑвӗ ҫинче вилтӑпри ҫине асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ.
- Волгоград облаҫӗнчи таврапӗлӳ музейӗнче Ефремовӑн япалисен (150 яхӑн) пуххи упранать[8][9].
- 2025 ҫулхи кӑрлачӑн 14-мӗшӗнче 110 ҫул ҫитнине халалласа курав уҫнӑ[10].
Ӑнлантарусем
- ^ Vasily Sergeyevich Yefremov // TracesOfWar
- ^ 1, 2, 3 Ефремов Василий Сергеевич. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 Ефремов Василий Сергеевич. warheroes.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Василий Ефремов. peoples.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Ефремов Василий Сергеевич. allaces.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4 Vasily Yefremov. Wikipedia (via Yandex Translate). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Улицы в Волгограде назвали в честь участников войны. novostivolgograda.ru. Сетевое издание «НовостиВолгограда.ру» (25 кӑрлачӑн 2021). Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи нарӑсӑн 18-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи нарӑсӑн 22-мӗшӗ.
- ^ Открытие выставки «Прославленный летчик Василий Ефремов». Волгоградский областной краеведческий музей. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Сталинградский сокол: 110 лет со дня рождения дважды Героя Советского Союза Василия Ефремова. Волгоград-ТРВ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ В Волгограде к 110-летию со дня рождения уникального летчика Ефремова открыли выставку. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. — Воениз., 1987. — Т. 1.
- Бондаренко А. С., Бородин А. М. (руководитель группы), Логинов И. М., Меринова Л. Н., Науменко Т. Н., Новиков Л. Н., Смирнов П. Н. . — Волгоград: Нижне-Волжское книжное издательство. — С. 5—-24. — 471 с. — 25 000 экз.
- Гуммер И., Харин Ю. Герои великой битвы. — 3-е изд.. — Воениз., 1965.
- Дважды Герои Советского Союза. — Воениздат, 1973.
- Люди бессмертного подвига. — 4-е изд.. — 1975. — Т. 1.
Каҫӑсем
- Большой Энциклопедический словарь. — 2000..
- Хронос.
