Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Йӳҫкасси ял тӑрӑхӗ

Йӳҫкасси ял тӑрӑхӗ (выр. Юськасинское сельское поселение) — Чăваш Республикинчи Муркаш районӗн ял тӑрӑхӗ. Вӑл округӑн кӑнтӑр чиккинче вырнаҫнӑ[2].

Администраци центрӗ Йӳҫкассинче вырнаҫнӑ. Территори пайӗн пуҫлӑхӗ — Шивирева Валентина Николаевна[3].

Историйӗпе статусӗ

Малтан ку территори Муркаш районӗнчи хӑй тытӑмлӑх муниципалитечӗ, Йӳҫкасси ял тӑрӑхӗ, пулнӑ.

2022 ҫулхи пуш уйӑхӗн 29-мӗшӗнче йышӑннӑ Чӑваш Республикин 24-мӗш номерлӗ саккунӗпе килӗшӳллӗн ял тӑрӑхне пӑрахӑҫланӑ, унӑн ялӗсем ҫӗнӗрен йӗркеленӗ Муркаш муниципаллӑ округне кӗнӗ[4]. Халӗ вырӑнти хӑй тытӑмлӑх ӗҫне Муркаш муниципаллӑ округӗн администрацийӗн территорисене тирпейлесе тӑрас тата аталантарас енӗпе ӗҫлекен управленине кӗрекен Йӳҫкасси территори пайӗ пурнӑҫлать.

Географийӗ

Йӳҫкасси ял тӑрӑхӗ Чӑваш Республикин Муркаш районӗн хӗвеланӑҫ пайӗнче вырнаҫнӑ.[5] Тӑрӑх территорийӗ Чӑваш платтин сӑртлӑ тӳремлӗхӗнче выртать, рельефне ҫырмасемпе варсемпе ҫурса пӗтернӗ, ку вырӑнти ландшафта кӑткӑслатать, анчах ял хуҫалӑх ӗҫӗсем валли юрӑхлӑ.[6]

Тӑрӑх чиккисем Муркаш районӗн ытти ял тӑрӑхӗсемпе тата Элӗк районӗпе юнашар иртеҫҫӗ.[7] Кӑнтӑр енче чикӗ пӗчӗк юханшывӗн айлӑмӗ тӑрӑх, Раккаш ялӗн кӑнтӑр енчи суха ҫӗрӗсемпе, «Сорма» ял хуҫалӑх кооперативӗн ҫӗрӗсемпе юнашар пырать. Ҫурҫӗр-хӗвелтухӑҫ енче чикӗ Малиновка вӑрманлӑхӗн кварталӗсемпе тата Юнкӑ юханшывӗн бассейнӗпе иртет.[8] Ҫурҫӗр енче ял тӑрӑхӗн территорийӗ вӑрман массивӗпе чикӗленет, ку вырӑн Муркаш — Йӳҫкасси автоҫултан тухӑҫалла вырнаҫнӑ.[9]

Климат енчен Йӳҫкасси ял тӑрӑхӗ вӑтам континентлӑ тӑрӑх йышне кӗрет: хӗлӗсем вӑтам сивӗ, юрлӑ, ҫу вӑхӑчӗ ӑшӑ, хӑш-пӗр чухне шӑрӑх пулать. Кӑрлач уйӑхӗн вӑтам температури −13 °C, утӑ уйӑхӗн — +18–19 °C.[10] Ҫулталӑк хушшинче 420–500 мм нӳрӗк ӳкет, юр 5 уйӑх хушши выртать.[11] Ял тӑрӑхӗ, пӗтӗм Чӑваш Республикипе пӗрлех, МСК (UTC+3) сехет тӑрӑхӗнче вырнаҫнӑ.

Халӑх йышӗ

2014 ҫулта ял тӑрӑхӗнчи 13 ялта 2313 ҫын пурӑннӑ.

Халӑх йышӗ
2010[12]2012[13]2013[14]2014[15]2015[16]2016[17]2017[18]
2279↘2243↘2217↘2214↘2199↘2171↘2150
2018[19]2019[20]2020[21]2021[1]
↘2128↘2108↘2087↘2082

Тăрăх тытăмĕ, халăх йышĕ

Ял тӑрӑхӗ йышне 13 ял кӗнӗ:

№ Ял ячӗ (чӑвашла) Ял ячӗ (вырӑсла) Ял тӗсӗ
1 Йӳҫкасси Юськасы ял, администраци центрӗ
2 Актай Актай ял
3 Тури Панкли Верхние Панклеи ял
4 Вӑрманкасси Вурманкасы ял
5 Илпеш Ильбеши ял
6 Анатри Панкли Нижние Панклеи ял
7 Ҫӗнӗ Матьӑк Новые Мадики ял
8 Нӳрет Нюреть ял
9 Патаккасси Падаккасы ял
10 Раккаш Рогож ял
11 Кивӗ Матьӑк Старые Мадики ял
12 Ҫӗмӗрткасси Сюмерткасы ял
13 Хурӑнкасси Хорнкасы ял

Экономика

Экономика никӗсӗ — ял хуҫалӑхӗ. Ял тӑрӑхӗнче «Ударник» ЯХПК ял хуҫалӑх производство кооперативӗ ӗҫлет (адресӗ: Йӳҫкасси ялӗ, Ҫӗнӗ урам, 3-мӗш ҫурт). Кооператив ҫӗр улми ӳстерес тата ула тӗслӗ ӑратлӑ мӑйракаллӑ шултра выльӑх ӗрчетес енӗпе ӗҫлет[2]. Бухгалтери отчетлӑхӗ тӑрӑх, 2024 ҫулта предприяти тупӑшӗ 195 млн тенкӗ патнелле пулнӑ[22].

Социаллӑ сферӑ

2023–2024 ҫулсем тӗлне ял тӑрӑхӗн шутне кӗнӗ лаптӑкра ҫак учрежденисем ӗҫлеҫҫӗ[2]:

  • Вӗрентӳ: «Йӳҫкассинчи пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан вӑтам шкул» (МБОУ) (Йӳҫкасси ялӗ, Тӗп урам, 59-мӗш ҫурт)[23], 1 ача сачӗ.
  • Медицина: 1 пӗтӗмӗшле практика тухтӑрӗн офисӗ (ОВОП), 3 фельдшерпа акушер пункчӗ (ФАП), 1 аптека(выр.)чăв..
  • Социаллӑ хӳтлӗх: Чӑваш Енӗн Ӗҫ министерствин «Йӳҫкассинчи ваттисен тата сусӑрсен ҫурт-интерначӗ» (БУ) (Йӳҫкасси ялӗ, Тӗп урам, 63-мӗш ҫурт). Кунта стационарлӑ майпа ватӑсемпе сусӑрсене пӑхса тӑраҫҫӗ[24].
  • Культура: 3 ялти культура ҫурчӗ (тӗппи — Йӳҫкасси культура ҫурчӗ, унта «Сипет» халӑх театрӗ ӗҫлет[25]), 2 вулавӑш, 1 таврапӗлӳ музейӗ.
  • Палӑксем: территорире 4 палӑк вырнаҫнӑ.

Инфраструктура

Территорие хӑтлӑлатас енӗпе ҫакӑн пек ҫитӗнӳсем пур[2]:

  • Газпа тивӗҫтерни: Газ пӑрӑхӗсен тӑршшӗ — 71,6 км. Пур 13 яла та (940 ытла кил-ҫурт), производство объекчӗсене те газ кӗртнӗ.
  • Ҫул-йӗр: Хытӑ (асфальтлӑ) ҫулсен тӑршшӗ 45 км. Пур яла та, производство объектне те хытӑ ҫулпа ҫыхӑнтарнӑ.
  • Пассажирсене турттарни: «Шупашкар (Хулаҫум автовокзалӗ) — Йӳҫкасси» автобус маршручӗ пур (кунне 3 рейс тӑваҫҫӗ)[26].

Йывӑрлӑхсем: 2024–2025 ҫулсенче «Йӳҫкасси — Матьӑк» автомобиль ҫулӗ питӗ япӑх пулнине пула Муркаш районӗн прокуратури тивӗҫлӗ мерӑсем йышӑннӑ[27].

Паллă çынсем

  • Яковлев Николай Лукич — Чӑваш Республики тава тивӗҫлӗ культура ĕçченӗ, РФ журналистсен союзӗн членӗ.
  • Ильин Александр Наумович — Чӑваш Республикин халӑх артисчӗ.
  • Андреев Леонид Егорович — РФ тава тивӗҫлӗ аслă шкул ĕçченӗ.
  • Гордеев Виталий Ильич — Чӑваш Республикин халӑх артисчӗ.
  • Давыдов Платон Павлович — Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ ял хуҫалӑх ӗҫченӗ, Чӑваш Республики Патшалăх Канашӗн депутатӗ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 2-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4 Портрет территориального отдела «Юськасинский». Архивная копия официального сайта gov.cap.ru (18 утӑн 2024). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.
  3. ^ Структура администрации Моргаушского муниципального округа. Официальный сайт Моргаушского муниципального округа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.
  4. ^ Закон Чувашской Республики от 29.03.2022 № 24. Официальный интернет-портал правовой информации. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.
  5. ^ Устав Юськасинского сельского поселения Моргаушского района Чувашской Республики (выр.). Гарант (base.garant.ru). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ.
  6. ^ Моргаушский район (МР КЭ): Природа и ресурсы (выр.). Культурное наследие Чувашии (chuvash.org). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ.
  7. ^ Картографическое описание границ Юськасинского сельского поселения (выр.). Администрация Юськасинского сельского поселения Моргаушского района Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ.
  8. ^ Картографическое описание границ Юськасинского сельского поселения (выр.). Администрация Юськасинского сельского поселения Моргаушского района Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ.
  9. ^ Картографическое описание границ Юськасинского сельского поселения (выр.). Администрация Юськасинского сельского поселения Моргаушского района Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ.
  10. ^ Моргаушский район (МР КЭ): Природа и ресурсы (выр.). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ.
  11. ^ Моргаушский район (МР КЭ): Природа и ресурсы (выр.). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ.
  12. ^ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населённых пунктов Чувашской Республики (выр.). Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи пушӑн 23-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи утӑн 27-мӗшӗ.
  13. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 31-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи ҫӑвӑн 16-мӗшӗ.
  14. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (выр.). Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи чӳкӗн 16-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи юпан 12-мӗшӗ.
  15. ^ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 2-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗ.
  16. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи авӑнӑн 23-мӗшӗ.
  17. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (выр.) (5 юпан 2018). Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 15-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 8-мӗшӗ.
  18. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (выр.) (31 утӑн 2017). Пӑхнӑ кун: 2017 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ. Архивланӑ 2017 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ.
  19. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи утӑн 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи утӑн 26-мӗшӗ.
  20. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 2-мӗшӗ.
  21. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи юпан 17-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи юпан 17-мӗшӗ.
  22. ^ СПК «Ударник»: бухгалтерская отчетность и финансовый анализ. Audit-it.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.
  23. ^ Список закрепленных школ к Юськасинскому сельскому поселению. Администрация Моргаушского района (14 нарӑсӑн 2017). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.
  24. ^ БУ «Юськасинский дом-интернат для престарелых и инвалидов». Справочник организаций. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.
  25. ^ Юськасинский СДК. ВКонтакте. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.
  26. ^ Расписание автобусов Чебоксары — Юськасы. Avtovokzaly.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.
  27. ^ Прокуратура потребовала отремонтировать дорогу в округе Чувашии. Правда ПФО. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 16-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Моргаушский район : краткая энциклопедия / [сост. коллектив МБУК «Централизованная библиотечная система» Моргаушского района Чувашской Республики ; редсовет: Р. Н. Тимофеев (пред.) и др.]. — Чувашское книжное издательство, 2020. — 495 с. — ISBN 978-5-7670-2859-7.

Каҫӑсем

Категорисем