Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Сӑна ӗнерлеЧӗлхе суйлаИнформаци
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Кариков Порфирий Герасимович

Порфи́рий Гера́симович Ка́риков (1923 ҫулхи пушӑн 25-мӗшӗ, Патăрьел районĕ, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 2003 ҫулхи авӑнӑн 17-мӗшӗ, Витебск) — совет ҫар разведчикӗ, Совет ҫарӗн полковникӗ, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине, Сталинграда хӳтӗлеме, Беларуҫа, Украинӑна тата Хӗвелтухӑҫ Европӑна ирӗке кӑларма хутшӑннӑскер. Мухтав орденӗн тулли кавалерӗ.

Пурнӑҫӗ

1923 ҫулхи пушӑн 25-мӗшӗнче Чӑваш Сӑкӑчӗ ялӗнче (хальхи Чӑваш Енри Патӑрьел районӗнчи Сӑкӑт ялӗ) хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Ашшӗ, Герасим Григорьевич, чиркӳре дьякон пулса ӗҫленӗ, амӑшӗ чиркӳ хорӗнче юрланӑ[1]. Нацилӗхӗпе — чӑваш[2][3]. Чкаловскра вӑтам шкул вӗренсе пӗтернӗ, кайран ял хуҫалӑхне механизацилекен шкулта пӗлӳ илнӗ. Тракторист пулса ӗҫленӗ[2].

Аслӑ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫинче

1941 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче ӑна Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне чӗнсе илнӗ. Куйбышеври авиадесант училищин кӗске курсне вӗренсе пӗтернӗ. Сержант званипе 5-мӗш сывлӑш-десант корпусӗн 10-мӗш парашют-десант бригадине лекнӗ.

1942 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче Сталинград фронтӗнче ҫапӑҫма пуҫланӑ. Унта вӑл 54-мӗш гварди стрелоксен дивизинче миномет расчечӗн командирӗ пулнӑ. Сталинград патӗнчи ҫапӑҫусенче аманнӑ. Вӑрҫӑ вӑхӑтӗнче пӗтӗмпе тӑватӑ хут аманнӑ, пӗррехинче питӗ йывӑррӑн. Госпиталь хыҫҫӑн ҫав дивизирех вӑрҫӑ вӗҫленичченех ҫапӑҫнӑ. Кӑнтӑр, Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ, 3-мӗш тата 4-мӗш Украина, 1-мӗш тата 2-мӗш Беларуҫ фронтӗсенче ҫапӑҫнӑ. 1943 ҫулта ВКП(б) ретне тӑнӑ[2].

Кариков разведчик пулнӑ май тӑшман тыткӑнне темиҫе хут «чӗлхе» илсе килнӗ. 1943 ҫулхи ҫу тата утӑ уйӑхӗсенчи паттӑрлӑхшӑн «Хастарлӑхшӑн» медаль тата Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденне тивӗҫнӗ.

1943 ҫулхи раштавра Украина ҫӗрӗнче тӑшман дзотне пӗтерсе, 15 нимӗҫ салтака вӗлернӗшӗн 1944 ҫулхи кӑрлачӑн 18-мӗшӗнче ӑна III степеньлӗ Мухтав орденӗпе наградӑланӑ[4]. Днепр урлӑ каҫмалли вырӑна тӗпчесе пӗлнӗшӗн 1944 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗнче II степеньлӗ Мухтав орденӗ илнӗ[5]. Пуш уйӑхӗнче Ингулец юханшывӗ урлӑ каҫма пулӑшнӑшӑн тата нимӗҫсен тапӑнса килекен ҫарӗсене хирӗҫле ҫапӑҫу фронтӗнче командованин ҫар заданийӗсене тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1944 ҫулхи авӑнӑн 13-мӗшӗнчи хушӑвӗпе I степеньлӗ Мухтав орденӗпе наградӑланӑ[6].

1944 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Карикова «кӗҫӗн лейтенант» ҫар хисепне панӑ. 1945 ҫулхи пуш уйӑхӗнче Хӗвелтухӑҫ Пруссинчи ҫапӑҫусенче палӑрнӑ. Вӑрҫӑ ҫулӗсенче вӑл пурӗ 26 «чӗлхе» тытнӑ, ҫав шутра виҫӗ офицера. Вӑрҫа Чехословакире вӗҫленӗ.

Вӑрҫӑ хыҫҫӑн

Вӑрҫӑ хыҫҫӑн малалла СССР Хӗҫ-пӑшаллӑ Вӑйӗсенче хӗсметре тӑнӑ. 1956 ҫулта Бронетанк ҫарӗсен ҫар академийӗне вӗренсе пӗтернӗ. Беларуҫри ҫар округӗнче, Бобруйск тата Поставы хулисенче ӗҫленӗ. 1975—1977 ҫулсенче Сирире ҫар канашҫи пулнӑ. 1978 ҫулта Одесса ҫар округӗнчи дивизи командирӗн ҫумӗн ӗҫ вырӑнӗнчен полковник ҫар хисепӗпе запаса тухнӑ. Кайран Одессӑра, 1996 ҫултанпа Витебск хулинче пурӑннӑ. 2003 ҫулхи авӑнӑн 17-мӗшӗнче вилнӗ. Ӑна Витебск масарӗнче пытарнӑ[2].

Ҫемйи

Ашшӗ — Герасим Григорьевич, дьякон, Георгий хӗресӗпе наградӑланӑ. Арӑмӗпе пӗрле хӗр ӳстернӗ.

Хисепӗсем

  • Мухтав орденӗн тулли кавалерӗ (I степень — 13.09.1944, II степень — 23.02.1944, III степень — 18.01.1944)[2].
  • Хӗрлӗ Ялав орденӗ (17.05.1945)[7].
  • I степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗ (06.04.1985)[8].
  • Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ (03.07.1943).
  • III степеньлӗ «СССР Хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсенче Тӑван ҫӗршывшӑн вӑй хунӑшӑн» орден.
  • «Хастарлӑхшӑн» медаль тата икӗ «Ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн» медаль.
  • Патшалӑхсен ытти медалӗсемпе орденӗсем.
  • «Сӑкӑт ялӗн хисеплӗ гражданинӗ» ят.

Астӑвӑм

Одесса хулинче Геройсен хӑми ҫинче Кариков ятне ҫырса хӑварнӑ. Сӑкӑт ялӗнче вӑл ҫуралнӑ урам ун ячӗпе хисепленет, шкул ҫуртӗнче асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ[9]. Патӑрьел районӗнче унӑн ячӗпе ирӗклӗ кӗрешӳ турнирӗ иртет.

Ӑнлантарусем

  1. ^ Память поколений о полном кавалере орденов Славы Порфирии Герасимовиче Карикове. cpacibodedu.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 19-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Золотая Звезда Героя Советского Союза.svg Кариков Порфирий Герасимович «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
  3. ^ Порфирий Герасимович Кариков. Сайт Министерства обороны Российской Федерации — Энциклопедия. Архивланӑ 2013 ҫулхи ҫӑвӑн 28-мӗшӗ.
  4. ^ «Подвиг народа» электронлӑ хутсен банкӗнчи Наградной лист на орден Славы III степени (ЦАМО. Ф. 33. Оп. 686044 архив материалӗсем).
  5. ^ «Подвиг народа» электронлӑ хутсен банкӗнчи Наградной лист на орден Славы II степени (ЦАМО. Ф. 33. Оп. 686044 архив материалӗсем).
  6. ^ «Подвиг народа» электронлӑ хутсен банкӗнчи Наградные документы на орден Славы I степени (ЦАМО. Ф. 33. Оп. 686043 архив материалӗсем).
  7. ^ «Подвиг народа» электронлӑ хутсен банкӗнчи Наградные документы на орден Красного Знамени (ЦАМО. Ф. 33. Оп. 690306 архив материалӗсем).
  8. ^ «Подвиг народа» электронлӑ хутсен банкӗнчи Карточка награждённого к 40-летию Победы (ЦАМО архив материалӗсем).
  9. ^ Полный кавалер Орденов Славы П. Г. Кариков (выр.). Официальный сайт Батыревского района Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи ҫӗртмен 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи ҫӗртмен 30-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — Воениздат, 2000. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.
  • Дубров Б. И. Солдатская слава. — 3-е издание. — 1987. — С. 279—280.
  • Николаев А. Н. Боевая слава Чувашии / А. Н. Николаев. — Изд-во Чувашского обкома КПСС, 1975. — С. 46—48. — 95 с.

Каҫӑсем

Категорисем