Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Мартынов Николай Антонович

РУВИКИ-ре ҫак хушаматлӑ ытти ҫынсем пирки те статьясем пур: Мартынов.

Никола́й Анто́нович Марты́нов (чӑн хушамачӗ — Антонов; 1933 ҫулхи нарӑсӑн 20-мӗшӗ, Çухра — 2000 ҫулхи утӑн 16-мӗшӗ, Шупашкар) — чӑваш ҫыравҫи, прозаикӗ тата сӑвӑҫи, СССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн пайташӗ (1982)[1][2]. Кӑмӑл-сипет тата философи хайлавӗсен авторӗ, унӑн пултарулӑхӗнче сюжет чӑтӑмлӑхӗ, сӑнарлӑх тата символсемпе усӑ курни палӑрса тӑрать[1].

Пурнӑҫӗ

1933 ҫулхи нарӑсӑн 20-мӗшӗнче Чӑваш АССР-ӗн Етӗрне районӗнчи Ҫухра ялӗнче нумай ачаллӑ хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ. Ултӑ ачаран чи асли пулнӑ[3][4]. Пулас ҫыравҫӑн ачалӑхӗ вӑрҫӑ тата вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи йывӑр ҫулсене пырса тивнӗ, вӑл ачаранпах колхозра ӗҫленӗ[4]. Шкулта «питӗ лайӑх» паллӑсемпе вӗреннӗ, уйрӑмах сочиненисенче пултарулӑхне кӑтартнӑ[4].

1951 ҫулта Советски вӑтам шкулне вӗренсе пӗтернӗ. Ун хыҫҫӑн пӗр ҫул хушши тӑван ялӗнче вулавӑш ҫуртне ертсе пынӑ[4][3]. 1952 ҫулта И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институчӗн историпе филологи факультетне вӗренме кӗнӗ, ӑна 1956 ҫулта вӗренсе пӗтернӗ[1][2].

1952 ҫулта, пӗрремӗш курсант чухнех, «Ялав» журналта «Каҫарӗ-ши вӑл ӑна?» ятлӑ пӗрремӗш калавне пичетленӗ, вӑл вулакансене килӗшнӗ[4].

Ӗҫ ҫулне район хаҫачӗсенче литература сотрудникӗ пулса пуҫланӑ: Октябрьски тата Сӗнтӗрвӑрри район хаҫатӗсенче, ҫавӑн пекех Чӗмпӗр облаҫӗнчи Чӑнлӑ район хаҫатӗнче ӗҫленӗ[1][2][5]. 1971 ҫулта республика шайне куҫнӑ — «Коммунизм ялавӗ» (хальхи — «Хыпар») хаҫат сотрудникӗ пулса тӑнӑ[2]. Ҫав ҫултах автомобиль аварине лекнӗ, ун хыҫҫӑн II группӑри сусӑр пулса тӑнӑ та литература ӗҫӗпе кӑна тӑрӑшнӑ[4].

1982 ҫулта ӑна СССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн пайташне йышӑннӑ. Ку сӗнӗве паллӑ чӑваш ҫыравҫи Василий Алентей панӑ, вӑл унӑн пултарулӑхне пысӑк хакланӑ[4].

Николай Антонович Мартынов 2000 ҫулхи утӑн 16-мӗшӗнче Шупашкарта чылай вӑхӑт хушши чирленӗ хыҫҫӑн вилнӗ[1][4]. Етӗрне районӗнчи Советски ялӗн ҫӑвинче пытарнӑ[3].

Пултарулӑхӗ

Н. Мартыновӑн литература ӗҫӗ 1950-мӗш ҫулсенче пуҫланӑ. Вӑл нумай повесть, калав тата сӑвӑ авторӗ, вӗсем республика хаҫачӗсенче тата «Ялав», «Тӑван Атӑл» журналсенче час-часах пичетленнӗ[2][3]. Унӑн хайлавӗсенче кӑмӑл-сипет тата философи ыйтӑвӗсем, сюжет хӑвӑрт аталанни палӑрса тӑрать, геройӗсем час-часах шухӑш-кӑмӑлӗпе тата ӗҫӗ-хӗлӗпе хӑюллӑ. Ҫыравҫӑ пултарулӑхне сӑнарлӑх, аллегори тата ассоциаци мелӗсемпе усӑ курни вӑй кӳрет[1].

Сӑвӑҫ пек те паллӑ пулнӑ, сӑввисене журналсенче пичетленӗ[4]. Алҫыру пуххисенче тӑван кӗтес, пурнӑҫ пӗлтерӗшӗ ҫинчен ҫырнӑ сӑввисемпе поэмисем юлнӑ[3].

2017 ҫулта вилнӗ хыҫҫӑн «Литературӑллӑ Чӑваш Ен: ҫулталӑкӑн чи нумай вуланакан кӗнеки» республика конкурсӗнче «Пурнӑҫ урапи» кӗнекишӗн дипломант ятне тивӗҫнӗ[2].

Тӗп хайлавӗсем

  • «Этем илемӗ» (1961) — калавсен пуххи[1].
  • «Урпашра та вутчуль пур» (1980) — калавсемпе повесть пуххи[1].
  • «Ҫӗнӗ пӳрт» (1984) — калавсен пуххи[1].
  • «Хӗллехи ӑшӑ» (1990)[2].
  • «Икӗ ҫӳлевӗҫ вилӗмӗ» (1993)[1].
  • «Пурнӑҫ урапи» — автор вилнӗ хыҫҫӑн конкурс дипломне илнӗ кӗнеке[2].
  • «Вӑрманти тӗлпулу» баллада[2].
  • «Пӑши мӑйраки» повесть[2].
  • «Пӗр ухмахӑн юратнӑ сӑмахӗ» повесть[2].
  • «Пиллӗкмӗш ҫуртри Ҫирки» калав[2].
  • «Ҫӗр хуҫи» калав[2].

Астӑвӑм

  • 2015 ҫулта, Раҫҫей Федерацийӗнче Литература ҫулталӑкӗ тата Чӑваш Республикинче Константин Иванов ҫулталӑкӗ иртнӗ май, Ҫухра ялӗнчи ҫыравҫӑ ҫуралса ӳснӗ ҫурт ҫине асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ[2]. Уяв ҫурлан 22-мӗшӗнче иртнӗ[3]. Ку ӗҫе Советски вӑтам шкулӗн вӗрентекенӗ Г. Филиппов тата ҫыравҫӑн тӑванӗсем пуҫарнӑ[3].
  • Н. Мартыновӑн Советски ялӗнчи ҫӑва ҫинчи вилтӑприне Советски вӑтам шкулӗн вӗренекенӗсем пӑхса-тасатса тӑраҫҫӗ[3].

Библиографи

  1. Мартынов, Н. А. Этем илемӗ : калавсем / Николай Антонович Мартынов. — Шупашкар, 1961. — 80 с.[2]
  2. Мартынов, Н. А. Урпашра та вутчуль пур : калавсем, повесть / Николай Антонович Мартынов. — Шупашкар, 1980. — 224 с.[2]
  3. Мартынов, Н. А. Ҫӗнӗ пӳрт : калавсем / Николай Антонович Мартынов. — Шупашкар, 1985. — 160 с.[2]
  4. Мартынов, Н. А. Пӗр ухмахӑн юратнӑ сӑмахӗ : повесть / Н. А. Мартынов // Икӗ ҫӳлевӗҫ вилӗмӗ : повӗҫсем, калавсем / Н. Мартынов. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке изд-ви, 1993. — С. 128-270.[2]
  5. Мартынов Н. А. Пӗр ухмахӑн юратнӑ сӑмахӗ : повесть / Николай Мартынов ; Василий Павлов вулать ; Чӑваш Ен Наци телерадиокомпанийӗ. — Шупашкар, 2020. — Аудио кӗнеке.[2]

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 Мартынов Николай Антонович. Чӑваш энциклопедийӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 Мартынов Николай Антонович (ҫыравҫӑ; 1933 ҫулхи нарӑсӑн 20-мӗшӗ — 2000 ҫулхи утӑн 16-мӗшӗ). Чӑваш еткерӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 Гарина, Е. Николай Мартынова халалласа — астӑву хӑми. Ӗҫ ялавӗ (Етӗрне р-нӗ) (2015 ҫулхи ҫурлан 27-мӗшӗ). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 Мартынов Н. Етӗрне муниципаллӑ округӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.
  5. ^ Кӗнеке премьери. Патӑрьелӗнчи тӗп библиотека (2019 ҫулхи пушӑн 13-мӗшӗ). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.

Вуламалли

  1. Артемьев, Ю. Пархатарлă пурнăç илемĕ // Артемьев, Ю. Пурнăç чăнлăхĕпе căнарсен илемĕшĕн / Ю. Артемьев. – Шупашкар, 1984. – С. 118-122.
  2. Мартынов, Н. Николай Мартынов çыравçă: «Эпĕ яла, çут çанталăка питĕ юрататăп» / Н. Мартынов ; А. Фоминпа Ф. Чернов калаçнă // Тантăш. – 1996. – 21 çĕртме.
  3. Станьял, В. Кĕнекисем татах пичетленĕç / В. Станьял, А. Ыхра // Хыпар. – 2000. – 25 утă.
  4. Юман А. Александр Галкин / А. Юман // Канаш. – 1998. – 31 кăрлач.
  5. Афанасьев, П. Мартынов (Антонов) Николай Антонович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 258-259.
  6. Муравьев, В. Мастер прозы / В. Муравьев, В. Соколов // Знамя труда (Ядрин. р-н). – 1998. – 5 марта.
  7. Николай Мартынов (Антонов Николай Антонович) // Ядрин. календарь. – Ядрин, 1993. – С. 16.
  8. Тимуков, А. Н. Мартынов (Антонов) Николай Антонович / А. Н. Тимуков // Краткая чувашская энциклопедия, Шупашкар, 2001. – С. 264.
  9. Тимуков, А. Н. Мартынов (Антонов) Николай Антонович / А. Н. Тимуков // Краткая ядринская энциклопедия, Шупашкар, 2006. – С. 146.
  10. Федоров, Г. И. Мартынов (Антонов) Николай Антонович / Г. И. Федоров // Чувашская энциклопедия, Шупашкар, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 50-51.
  11. Ялгир, П. Мартынов (Антонов) Николай Антонович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир, Шупашкар, 2005. – С. 66.

Каçăсем

Категорисем