Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Н. И. Лобачевский музей-ҫурчӗ

Н. И. Лобачевский ҫурт-музейӗ — Чӑваш Республикинчи Куславкка хулинче вырнаҫтарнӑ Николай Иванович Лобачевскийӗн музейӗ. Вырӑс математикӗ ҫуллахи вӑхӑтра хӑйӗн юлашки сакӑр ҫулне пурӑнса ирттернӗ ҫуртра вырнаҫнӑ. Федераци пӗлтерӗшлӗ культура эткерлӗхӗн объекчӗ, ҫавӑн пекех XIX ӗмӗрти архитектура палӑкӗ шутланать.

Музейӑн юридици сӑпачӗ пур: Чӑваш Республикин Куславкка муниципаллӑ округӗн «Н. И. Лобачевскийӗн историпе таврапӗлӗвӗн музей-ҫурчӗ» муниципаллӑ бюджет культура учрежденийӗ. Музей директорӗ: Солдатихина Марина Сергеевна[1].

Сӑнласа пани

Ҫуртӑн пӗрремӗш хутӗнче вырнаҫнӑ музей экспозицийӗ Николай Иванович Лобачевскийӗн пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ ҫинчен каласа парать. Музей-ҫурт комплексӗ шутне ҫӗпӗр кедрӗсемлӗ(выр.)чăв. сад кӗрет[2].

Иккӗмӗш хутра таврапӗлӳ пайӗ вырнаҫнӑ[3].

Музей коллекцийӗнче 2 817 единица упранать, вӗсен шутне йӑла япалисем, пичет продукцийӗ, этнографи материалӗ, ҫавӑн пекех тӗрлӗ документсем кӗреҫҫӗ[4].

Историйӗ

1838 ҫулта Хусан университечӗн ректорӗ Николай Иванович Лобачевский Шупашкар уесӗнчи Беловожск Слобода ялӗнче В. Н. Карпенко помещикран имени туяннӑ. Имени Куславкка ялӗнчен ҫур километрта вырнаҫнӑ пулнӑ, унта 36 кил тата 101 крепостла арҫын пулнӑ.

1848 ҫулта имени лаптӑкӗнче вырӑс классицизмӗн стилӗпе мезонинлӑ пӗр хутлӑ йывӑҫ ҫурт туса лартнӑ. Лобачевский унта ҫуллахи вӑхӑта ирттернӗ, сурӑхсен меринос ӑратне ӗрчетессипе (вӗсен ҫӑмӗшӗн вӑл 1850 ҫулхи Петербургри куравра кӗмӗл медале тивӗҫнӗ), хурт-хӑмӑр тытнипе тата сад ӳстерессипе аппаланнӑ[2]. Именире вӑл хӑйӗн тусӗсемпе вӗренекенӗсене, ҫав шутра Николай Вагнера, Николай Розова, Александр Бутлерова тата ыттисене, йышӑннӑ.

1856 ҫулта Лобачевский вилнӗ хыҫҫӑн имение Петербургри чиновник Александр Константинович Мясников туяннӑ. Каярахпа ҫурта 2-мӗш гильди купси Софрон Тимофеевич Забродин туяннӑ, ӑна вӑл Куславккари Пасар тӳремне куҫарнӑ та унта хупах уҫнӑ.

1884 ҫулта ҫурта Шупашкар уес земствине сутнӑ, ӑна Карач салине куҫарнӑ, каярахпа унта Никольски вулӑс управленийӗ вырнаҫнӑ. Ун хыҫҫӑнхи ҫулсенче ҫуртра Карачри икӗ класлӑ шкул, Карач вулӑсӗн ӗҫтӑвкомӗ тата Карачри участок пульници вырнаҫнӑ[5].

1974 ҫулхи раштавӑн 4-мӗшӗнче РСФСР министрсен канашӗн 624 №-лӗ постановленипе Куславккари Сад урамӗнче вырнаҫнӑ ҫурта культура палӑкӗсен списокне, патшалӑх пӗлтерӗшлӗ палӑксене сыхлаканнисен йышне, кӗртнӗ[6]. Списока ӑна «1848—1856 ҫулсенче Лобачевский Николай Иванович математик ҫуллахи вӑхӑтра пурӑннӑ ҫурт» ятпа ҫырса хунӑ.

1985 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче ҫурт пушара пула шар курнӑ. 1989 ҫулта ҫурта Куславккана каялла тавӑрнӑ, ун хыҫҫӑн ӑна юсама тата реставрацилеме тытӑннӑ. Асӑннӑ ӗҫсем пилӗк ҫуллӑха тӑсӑлнӑ. 1994 ҫулхи ҫӗртмен 10-мӗшӗнче Лобачевский музейне уҫнӑ[2].

1995 ҫулхи пуш уйӑхӗнче историпе таврапӗлӳ пайне уҫнӑ, вӑл виҫӗ залта вырнаҫнӑ. Ҫакӑн хыҫҫӑн музей-ҫурта «историпе таврапӗлӳ музейӗ» статус панӑ[7].

Хальхи вӑхӑтра

2019 ҫул тӗлне ҫулсерен музея 5000 ытла ҫын килсе кайнӑ.

2024 ҫулхи раштавӑн 4-мӗшӗнче Н. И. Лобачевскийӗн юсаса ҫӗнетнӗ музей-ҫуртне уҫнӑ. Унччен ӑна пилӗк ҫул хушши, 2019 ҫултанпа, реставрациленӗ[8][3]. Ӗҫсене пурнӑҫлама федераци тата республика бюджетӗнчен 40 миллион ытла тенкӗ уйӑрнӑ пулнӑ. Реставраци вӑхӑтӗнче коммуникацисене тӗпрен ҫӗнетнӗ, уйӑрнӑ укҫапа музейри курав тата техника хатӗр-хӗтӗрӗсене туянса ҫӗнетнӗ[4].

Ҫавӑн пекех реэкспозициллӗ ӗҫсем те пурнӑҫланӑ[4]:

  • ҫуртра Н. И. Лобавчевский пурӑннӑ вӑхӑтри лару-тӑрӑва ӑсталанӑ;
  • интерактивлӑ зонӑллӑ пӗлӳллӗ-вӗрентӳллӗ математика центрне уҫнӑ.

Реставрациленӗ музея уҫнӑ чухне Чӑваш Республикин Пуҫлӑхӗ Олег Николаев та хутшӑннӑ[4].

Ӑнлантарусем

  1. ^ МБУК "ДОМ-МУЗЕЙ Н.И.ЛОБАЧЕВСКОГО", ИНН 2107003488 (выр.). www.list-org.com. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫӑвӑн 27-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3 Дом-музей Н.И. Лобачевского — Козловский район, ул. Садовая, д. 3А. Подробная информация о музее: расписание, фото, адрес и т. д. на официальном сайте Культура.РФ (выр.). Культура.РФ. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2 Ремонтно-реставрационные работы на объекте культурного наследия «Дом усадьбы математика Лобачевского Николая Ивановича, в котором он жил в летнее время в 1848-1856 гг.»(паллӑ мар). Государственный центр по охране культурного наследия | (27 ҫӑвӑн 2021). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3, 4 В Козловке открылся обновленный дом-музей Николая Лобачевского. Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫӑвӑн 27-мӗшӗ.
  5. ^ Научно-проектная документация. Раздел № 3, Книга № 1 Пояснительная записка к проекту реставрации фасадов
  6. ^ Постановление Совета Министров РСФСР «О дополнении и частичном изменении постановления Совета Министров РСФСР от 30 августа 1960 года № 1327 „О дальнейшем улучшении дела охрана памятников культуры в РСФСР“» № 624 от 04.12.1974
  7. ^ Историческая справка о Доме-музе. gov.cap.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫӑвӑн 27-мӗшӗ.
  8. ^ В Козловке продолжается реставрация Дома-музея Лобачевского - ГТРК Чувашия (выр.). chgtrk.ru (17 юпан 2019). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗ.

Категорисем