Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Пайраш Кузьма Ильич

Пайраш Кузьма Ильич (паспортри хушамачĕ: Садиков) (1906 ҫулхи чӳкӗн 14-мӗшӗ, Вускасси, Чикме уесӗ, Хусан кӗпӗрни, Раҫҫей империйӗ — 1974 ҫулхи нарӑсӑн 13-мӗшӗ, Шупашкар, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР) — чăваш прозăçи тата драматургĕ.

СССР ÇП пайташĕ (1938 ç.), Чăваш АССР тава тивĕçлĕ тухтăрĕ (1964 ç.)[1][2].

Пурнăçĕ

1906 çулхи чӳк уйăхĕн 14-мĕшĕнче Чикме уесĕнчи Вускасси ялĕнче çуралнă.

«Канаш», «Молодой крестьянин» хаçатсенче, Чăваш Республикин Пульницинче хирург пулса ĕçленĕ. Вăрçă вăхăтĕнче, 1941—1946 çулсенче, Иккĕмĕш Инçет Тухăç фрончĕнче хирург ĕç вырăнĕнче тăнă.

1946—1952 ҫулсенче Чӑваш АССР Шалти ӗҫсен министерствин медсанчаҫӗн хирургӗ тата рентгенолог пулнӑ. 1953—1974 ҫулсенче — Республика клиника больницин урологи пайӗн пуҫлӑхӗ.

1974 çулхи нарăсăн 13-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.

Пултарулăх ĕçĕсем

Хăйĕн пĕрремĕш ĕçне 1925 çулта пичетленӗ. Çавăн пекех тĕне хирĕçле тата тĕлĕксем çинчен кĕнекесене, «Телейсĕр кунсем» драмине (1928) тата ытти хайлавсене çырнă.

Кĕнекисем

  • «Телейсĕр кунсем» (1928);
  • «Лайăх эмел» (1934);
  • «Кинемей» (1954);
  • «Юрату юрри» (1969);
  • «Лида йăнăшĕ» (пьесăсемпе калавсем, 1976);

Ӑнлантарусем

Вуламалли

  • Ерагин, Е. Е. Куҫма Пайраш ҫыравҫӑ-врач / Е. Е. Ерагин. — Шупашкар : Ҫӗнӗ вӑхӑт, 2006. — 51 с.;
  • Григорьев, Н. Г. Врачи-писатели Чувашии : [в 5 кн. ] / Н. Г. Григорьев. — Чебоксары, 2009. — Кн. 2 : Кузьма Пайраш. Кн. 3 : Выживший в концлагерях : [о Н. Е. Евдокимове]. Кн. 4 : Мӗтри Ваҫлейӗ. — 182 с.;
  • Агаков, Л. Кузьма Пайраш / Л. Агаков // Ялав. — 1966. — № 11. — С. 28-29;
  • Врач та, ҫыравҫӑ та // Хыпар. — 2014. — 20 раштав. — С. 12;
  • Григорьев, Н. Куҫма Пайраш / Н. Григорьев // Тӑван Атӑл. — 1986. — № 11. — С. 64-6;
  • Григорьев, Н. Г. Куҫма Пайраш ҫырнисем / Н. Г. Григорьев // Пархатарлӑ сӑнар, сӑнарлӑ чӗлхе / Н. Г. Григорьев. — Шупашкар, 1990. — С. 39-48 ; Юратнӑ сӑнарсем / Н. Г. Григорьев. — Шупашкар, 1982. — С. 70-80;
  • Данилов, А. П. Ӗмӗрех халӑх асӗнче / А. П. Данилов // Публицистикӑпа илемлӗ литература ыйтӑвӗсем / А. П. Данилов. — Шупашкар, 2002. — С. 181-185;
  • Ентеше манмаҫҫӗ / Н. Николаева хатӗрленӗ // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2016. — 12 чӳк/ноябрь. — С. 1.;
  • Ерагин, Е. Пултаруллӑ врач, ӑста ҫыравҫӑ / Е. Ерагин // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2006. — 15 чӳк. — С. 3;
  • Михайлова, Е. К. Куҫма Пайраш хайлавӗсем : тема, проблема тата сӑнарсен системи / Е. К. Михайлова, Н. К. Багрова // Ашмаринские чтения : сб. трудов десятой междунар. науч.-практ. конф., 20-21 окт. 2016 г. — Чебоксары, 2016. — С. 75-76;
  • Муркаш тӑрӑхӗ вӗсемпе мухтанать // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2024. — 9 нарӑс/февраль (№ 5). — С. 2 : сӑн ӳкерчӗксем;
  • Николаев, Г. Куҫма Пайраш / Г. Николаев // Ялав. — 1976. — № 11. — С. 27;
  • Скворцова, О. В. Чӑваш прозинчи врач сӑнарӗ / О. В. Скворцова, Г. А. Иванова // Национальные языки и литературы в условиях би- и полилингвизма : электрон. сб. науч. ст. по материалам Всерос. с междунар. участием науч.-практ. конф. — Чебоксары, 2022. — С. 205-210.;
  • Тихонов, П. Чаплӑ тухтӑр паллӑ ҫыравҫӑ та / П. Тихонов // Хыпар. — 1996. — 17 раштав. — С. 1;
  • Юман, А. Куҫма Пайраш / А. Юман // Канаш (Чӗмпӗр Ен). — 1996. — 16 нояб. — С. 16;
  • Юрьев, М. Ялкортан пуҫласа… / М. Юрьев // Тӑван Атӑл. — 1966. — № 6. — С. 93-94;
  • Ялкир, П. Тухтӑр та, калав ӑсти те / П. Ялкир // Хыпар. — 2006. — 21 чӳк. — С. 4;
  • Абрамов, В. А. Пайраш (Садиков) Кузьма Ильич / В. А. Абрамов // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2009. — Т. 3 : М-Се. — С. 363;
  • Алексеев, Г. А. Садиков (Пайраш) Кузьма Ильич / Г. А. Алексеев // Выдающиеся медики Чувашии / Г. А. Алексеев. — Чебоксары, 2013. — С. 282-283;
  • Алексеев, Г. А. Садиков-Пайраш Кузьма Ильич / Г. А. Алексеев // Медики Чувашии / Г. А. Алексеев. — Чебоксары, 1995. — С. 305;
  • Афанасьев, П. Пайраш (Садиков) Кузьма Ильич / П. Афанасьев // Писатели Чувашии / П. Афанасьев. — Чебоксары, 2006. — С. 309-310;
  • Григорьев, Н. Г. Кузьма Пайраш / Н. Г. Григорьев // Врачи-писатели Чувашии / Н. Г. Григорьев. — Чебоксары, 2009. — Кн. 2. — С. 3-74;
  • Григорьев, Н. Г. Писатель и хирург : [Кузьма Ильич Садиков-Пайраш] / Н. Г. Григорьев // Хирургия Чувашии в пути / Н, Г. Григорьев. — Чебоксары, 2006. — С. 90-94 : портр.;
  • Ильбеков, Н. Писатель-врач / Н. Ильбеков // Советская Чувашия. — 1956. — 17 нояб. 25. Пайраш Кузьма Ильич // Моргаушский район : краткая энцикл. — Чебоксары, 2002. — С. 106-10;
  • Пайраш (Садиков) Кузьма Ильич // Энциклопедия Моргаушского района. — Чебоксары, 2020. — С. 291;
  • Садиков Кузьма Ильич (Пайраш) // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. — Чебоксары, 2014. — С. 382;
  • Тимуков, А. Н. Пайраш (Садиков) Кузьма Ильич / А. Н. Тимуков // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. — С. 313;
  • Юрьев, М. Связано с жизнью / М. Юрьев // Молодой коммунист. — 1976. — 27 нояб.;
  • Ялгир, П. Книги чувашских классиков надо переиздавать / П. Ялгир // Чӑваш ен. — 1996. — 21-28 дек. (№ 50). — С. 8;
  • Ялгир, П. Пайраш (Садиков) Кузьма Ильич / П. Ялгир // Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. — Чебоксары, 2005. — С. 83.

Каçăсем

Категорисем