Раҫҫей ӑслӑлӑхӗн кунӗ

Уява Петербургри ӑслӑлӑх академине никӗсленӗ кунпа ҫыхӑнтарнӑ, ӑна 1724 ҫулхи кӑрлачӑн 28-мӗшӗнче (ҫӗнӗ стильпе нарӑсӑн 8-мӗшӗнче) Сенат I Петӗр император хушнипе йӗркеленӗ.

СССРта Ӑслӑлӑх кунне ака уйӑхӗн виҫҫӗмӗш вырсарникунӗнче палӑртнӑ пулнӑ, ҫакна 1918 ҫулхи ака уйӑхӗн 18-мӗшпе 25-мӗшӗ хушшинче В. И. Ленин «Набросок плана научно-технических работ» хайланипе ҫыхӑнтарнӑ.

Паянхи кунчченех чылай ӑслӑлӑх коллективӗ ӑслӑлӑх кунне «кивӗ йӑлапа», урӑхла каласан, ака уйӑхӗн виҫҫӗмӗш вырсарникунӗнче (сӑмахран, 2022 ҫулта уяв акан 17-мӗшӗ тӗлне лекнӗ)^[2] палӑртать, мӗншӗн тесен шӑпах 1918 ҫулхи ака уйӑхӗн 18-мӗшпе 25-мӗшӗ хушшине лекекен эрнере В. И. Ленин «Набросок плана научно-технических работ» хатӗрленӗ.

1999 ҫултанпа Раҫҫей ӑслӑлӑхӗн кунне ҫулсерен нарӑсӑн 8-мӗшӗнче, Раҫҫей Федерацийӗн президенчӗ 1999 ҫулхи ҫӗртмен 7-мӗшӗнче кӑларнӑ хушӑвӗпе килӗшӳллӗн палӑртаҫҫӗ, ҫапла май «патшалӑхпа общество аталанӑвӗнчи тӑван ҫӗршыври ӑслӑлӑхӑн пӗлтерӗшӗ пысӑк пулнине шута илеҫҫӗ, историре йӗркеленнӗ йӑли-йӗркене тытса пыраҫҫӗ тата Раҫҫейри Ӑслӑлӑхсен академине никӗсленӗренпе 275 ҫул ҫитнине палӑртнине» тӗпе хураҫҫӗ.

Чылай ӑслӑлӑх организацийӗ ачасемпе аслисем валли ҫак куна халалланӑ ҫутӗҫ мероприятийӗсем ирттереҫҫӗ. Ҫакӑн пек мероприятисем (куравсем, лекцисем, ӑсталӑх лаҫҫисем, ӑслӑлӑхпа популярлӑ шоусем тата ытти акцисем) хатӗрлекенсен йышӗнче МПУ тата Контактра^[3], «Курчатов институчӗ» НИЦ^[4], Тимирязев академийӗ^[5], В. И. Ленин ячӗллӗ вулавӑш (Санкт-Петербург)^[6], Дарвин музейӗ^[7], «Зарядье» парк^[8], Ҫурҫӗр Кавказри ҫурт-ту металлурги институчӗ^[9] ирттернӗ. Раҫҫей банкӗ Ӑслӑлӑх академийӗ 275 ҫул тултарнӑ ятпа «Ӑслӑлӑх» ятлӑ тимӗр укҫасен ятарлӑ ярӑмне кӑларнӑ.

Тӗрлӗ организацире уяв концерчӗсем иртеҫҫӗ. Вӗсем, тӗслӗхрен, Хусанти патшалӑх культура институтӗнче иртнӗ^[10]. 2020 ҫулта Мускавра Кремль керменӗнче чаплӑ концерт йӗркеленӗ пулнӑ. Концерт вӑхӑтӗнче ҫамрӑк ӑсчахсене премисемпе чысланӑ^[11]. 2024 ҫулта Самарта Ӑслӑлӑх академийӗ 300 ҫул тултарнине халалласа савӑнӑҫлӑ концерт иртнӗ. Дмитрий Азаров кӗпӗрнаттӑр регионти ӑсчахсене премисемпе тата ытти наградӑсемпе чысланӑ^[12].

Раҫҫейри студентсен кунӗ е Татьяна кунӗ, ӑна кӑрлачӑн 25-мӗшӗнче паллӑ тӑваҫҫӗ. Ку уявӑн историйӗ тахҫанхи: шӑпах 1755 ҫулхи кӑрлачӑн 25-мӗшӗнче (кивӗ стильпе кӑрлачӑн 12-мӗшӗнче) Елизавета Петровна императрица «Мускав университетне йӗркелесси ҫинчен» хушӑва алӑ пуснӑ. Раҫҫей Президенчӗн 2005 ҫулхи кӑрлачӑн 25-мӗшӗнчи 76-мӗш № Хушӑвӗпе Раҫҫейри студентсен кунне официаллӑ ҫирӗплетнӗ. Датӑсем тӗл килни кӑсӑклӑ: Аспирант кунӗ Студент кунӗ умӗн иртет, ку пӗлтерӗшлӗ япала, мӗншӗн тесен аспирант вӑл, тӗрӗссипе каласан — нумаях пулмасть пулнӑ студент, хӑйӗн пӗлӗвне малалла ӳстерекенскер^{[13][14][15][16]}.

Ҫавӑн пекех халӑх сахалрах пӗлекен (анчах ҫакӑ унӑн пӗлтерӗшне пӗрре пӗчӗклетмест) Аспирант кунӗ (кӑрлачӑн 21-мӗшӗ) пур, ӑна аспирантурӑра хатӗрленекен ҫамрӑк тӗпчевҫӗсене халалланӑ.