Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Садовников Григорий Данилович

Григорий Данилович Садовников (1912 ҫулхи акан 23-мӗшӗ, Чăваш Чураппанĕ, Теччĕ районĕ е Теччӗ уесӗ, Хусан кӗпӗрни — 1987 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ, Новая Ильинка[d], Красноярск Ен) — совет ҫар ҫынни, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, Мухтав орденӗн тулли кавалерӗ.

Пурнӑҫӗ

1912 ҫулхи акан 23-мӗшӗнче Чӗмпӗр кӗпӗрнинчи Пӑва уесӗнчи (хальхи Тутарстан Республикинчи Теччӗ районӗ) Чӑваш Чураппанӗ ялӗнче хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ[1][2]. Нацилӗхӗпе — чӑваш[3].

1940 ҫулта И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӗмпӗр чӑваш педагогика училищине «физик-математик» специальноҫӗпе вӗренсе пӗтернӗ[4], тӑван ялӗнчи шкулта вӗрентекен пулса ӗҫленӗ[3]. 1940 ҫулта Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарӗнче хӗсметре тӑнӑ[1].

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫлансан 1941 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче каллех ҫара илнӗ. Ҫарта сапёр пулнӑ[1][5]. Ҫапӑҫусене Ҫурҫӗр-Хӗвеланӑҫ фронтӗнче 33-мӗш стрелоксен дивизине кӗрекен 903-мӗш уйрӑм сапёр батальонӗнче пуҫланӑ[3]. Селигер кӳлли патӗнчи тата Холм хули патӗнчи ҫапӑҫусене хутшӑннӑ[6]. 1942 ҫулта ВКП(б) ретне тӑнӑ[1].

1943 ҫулхи ҫу тата ҫӗртме уйӑхӗсенче тӑшман позицийӗнчен 50–70 метрта ҫеҫ, вӑйлӑ пенӗ пулин те, хӑйӗн уйрӑмӗпе пӗрле минӑсемпе чӑрмавсем лартнӑ, аманнӑ салтака ҫапӑҫу хирӗнчен йӑтса тухнӑ[3]. Ҫак паттӑрлӑхшӑн ӑна Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе чысланӑ[7][1].

1943 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа 886-мӗш уйрӑм сапёр батальонӗнче Калинин, 2-мӗш Балтиҫум тата 3-мӗш Беларуҫ фрончӗсенче ҫапӑҫнӑ[3][8][9]. 1944 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче тӑшманӑн мина уйӗнче уҫӑ вырӑнсем туса панӑшӑн III степеньлӗ Мухтав орденӗ илнӗ[1][10][3]. 1944 ҫулхи ака уйӑхӗнче тӑшман аркатнӑ каҫӑ урлӑ вӑйлӑ пенӗ хушӑра хӗҫпӑшалпа апат-ҫимӗҫ турттарнӑшӑн иккӗмӗш Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр ордена тивӗҫнӗ[1][3].

1944 ҫулхи ҫурлан 10–11-мӗшӗсенче Айвиексте юханшывӗ урлӑ кӗпер хывнӑ чухне палӑрнӑшӑн II степеньлӗ Мухтав орденӗпе чысланӑ[1][3]. 1945 ҫулхи пушӑн 21-мӗшӗнче Хайлигенбайль (хальхи Мамоново) хулине штурмланӑ чухне[11] чи малтан атакӑна ҫӗкленнӗ, тӑшманӑн траншейине ҫитсе тупӑ туртса илнӗ, виҫӗ контратакӑна сирсе янӑ. Ҫак ҫапӑҫура вӑл йывӑр аманнӑ[1].

СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1945 ҫулхи ҫӗртмен 29-мӗшӗнчи Хушӑвӗпе ӑна I степеньлӗ Мухтав орденӗпе чысланӑ[9].

1945 ҫулхи ҫурлан уйӑхӗнче демобилизациленнӗ[1]. Тӑван ялне таврӑнса шкулта ачасене вӗрентнӗ. Кайран Тверь облаҫӗнче, 1957 ҫултанпа вара Красноярск крайӗнчи Ачинск районӗнче пурӑннӑ, совхозра слесарьсен бригадирӗ пулса ӗҫленӗ. Арӑмӗпе ҫичӗ ача ҫитӗнтернӗ[3]. 1987 ҫулта Тӗмен хулине куҫса кайнӑ. 1987 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗнче вилнӗ. Тӗменри Червишево ҫӑвинче пытарнӑ[3].

Хисепӗсем

Астӑвӑм

Красноярск крайӗнчи Ачинск районӗн Ястребово ялӗнче Г. Д. Садовниковӑн асӑну хӑмине вырнаҫтарнӑ[9]. 2025 ҫулта Ачинск хулинчи Ҫӗнтерӳ паркӗнчи Паттӑрсен аллейинче ун ячӗпе стела уҫнӑ[9].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 Садовников Григорий Данилович. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  2. ^ История Тетюшского района. Тетюшский муниципальный район. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 Садовников Григорий Данилович. Татарская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  4. ^ Из истории Ульяновского чувашского педагогического училища им. И. Я. Яковлева. Ульяновский областной краеведческий музей. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  5. ^ История Харьковского пехотного училища. Форум Поисковых Движений. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  6. ^ Калининский фронт. Белорусская энциклопедия (2 нарӑсӑн 2023). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  7. ^ Орден Красной Звезды. Русский музей. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  8. ^ Битва за Прибалтику. Кинохроника 1944 года. Российский государственный архив кинофотодокументов. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  9. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Открытие стелы полному кавалеру ордена Славы Садовникову Григорию Даниловичу. Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  10. ^ Орден Славы III степени. Артефакт — гид по музеям России. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.
  11. ^ Крепости и замки Восточной Пруссии. Хайлигенбайль — Мамоново. Администрация городского округа «Город Калининград». Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Кавалеры ордена Славы трёх степеней. — Краткий биографический словарь. — 2000.
  • Николаев А. Н. Боевая слава Чувашии. — 1975. — С. 85—87.
  • Садовников Григорий Данилович // Чувашская энциклопедия

Каҫӑсем

Категорисем