Селиванов Дормидонт Иванович
Дормидонт Иванович Селиванов (1828, Чашлама, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 1910 ҫулхи кӑрлачӑн 19-мӗшӗ, Хусан) — Хусан кӗпӗрнинчи Шупашкар уесӗн патшалӑх хресченӗсенчен тухнӑ чӑваш купси, Атӑлҫи тӑрӑхӗнчи паллӑ купса династийӗсенчен пӗрине, Селивановсен династине пуҫласа яраканӗ[1][2].
Пурнӑҫӗ
Дормидонт Иванович 1828 ҫул патнелле (ытти даннӑйсемпе — 1825 ҫулта[3]) Хусан кӗпӗрнинчи Шупашкар уесӗнчи Чашлама ялӗнче ҫуралнӑ[1]. Унӑн аслашшӗ, Ярзы Афанасьев (1745 ҫ. патнелле — 1831), патшалӑх хресченӗ пулнӑ[2]. «Селиванов» хушамат Ярзы Афанасьевӑн мӑнукӗнчен — Селиванран — пулса кайнӑ, ӑна вара 1848 ҫулта тӗне кӗртнӗ чухне Дормидонт Иванович ят панӑ[1].
Ҫамрӑк чухне Дормидонт Иванович хресчен ӗҫӗпе аппаланнӑ тата ял кӗтӗвӗпе ҫӳренӗ. Ватӑлсан вӑл ҫӑмартапа мамӑк илсе сутса коммерципе аппаланма пуҫланӑ[1]. Вӑхӑт иртнӗҫемӗн унӑн ӗҫ-хӗлӗ сарӑлса пынӑ: вӑл тырӑпа, ҫӑмпа, хутпа, пурҫӑнпа сутӑ-илӳ тунӑ, ҫавӑн пекех чӑвашсен наци капӑрлавӗсенче усӑ куракан авалхи кӗмӗл укҫасене пухнӑ[2]. 1880-мӗш ҫулсенчен пуҫласа мануфактурӑпа тата галантерейӑпа хастар сутӑ-илӳ тунӑ[1].
1904—1905 ҫулсенче Тимофейпа Пётр ывӑлӗсемпе пӗрле Шупашкар уесӗнчи Приволье хутӑрӗ ҫывӑхӗнче 876 теҫҫетин ҫӗр илнӗ, сутма тырӑ ҫитӗнтерме пуҫланӑ[2].
Дормидонт Иванович Селиванов 1910 ҫулхи кӑрлачӑн 19-мӗшӗнче Хусанта вилнӗ[1].
Усламҫӑ ӗҫӗ-хӗлӗ
Селиванов хӑйӗн династине пуҫласа яраканӗ пулса тӑнӑ, XX ӗмӗр пуҫламӑшӗ тӗлне вӗсем сутӑ-илӳпе Хусан, Чулхула, Аҫтӑрхан, Санкт-Петербург тата Ярославль хулисенче ӗҫленӗ[3]. Унӑн капиталӗн никӗсне тырӑпа тата чӑх ҫӑмартипе сутӑ-илӳ тӑвасси хывнӑ[2]. Вӑл хӑйӗн ывӑлӗсене ирех ӗҫе явӑҫтарнӑ, ҫакӑ хӑватлӑ структура — «Селиванов тата ывӑлӗсем» сутӑ-илӳ ҫуртне — йӗркелеме май панӑ[3].
Ҫемйи
Дормидонт Ивановичӑн ӗҫне унӑн ывӑлӗсемпе мӑнукӗсем малалла тӑснӑ:
- Тимофей Дормидонтович (1856—1922) — пысӑк сутӑ-илӳҫӗ тата ҫӗр хуҫи, «Тимофей Селиванов ывӑлӗпе» сутӑ-илӳ ҫуртне йӗркелекенӗ[2];
- Григорий Дормидонтович (1858—1912) — тырӑпа, ҫиппе сутӑ-илӳ тунӑ тата ҫӑмарта экспортланӑ[1];
- Пётр Дормидонтович (1866—1919) — Лондонри, Парижри тата Гамбургри конторӑсемпе ҫӑмарта экспорчӗн фирмине йӗркелекенӗ[2];
- Кузьма Дормидонтович — тӗрлӗ хуласенче сутӑ-илӳ ӗҫӗпе аппаланнӑ[1];
- Павел Тимофеевич (1879 — 1940 ҫ. патнелле) — Дормидонт Ивановичӑн мӑнукӗ, пысӑк сутӑ-илӳҫӗ тата общество ӗҫченӗ[2];
- Зоя Павловна Селиванова (1905—1993) — Дормидонт Ивановичӑн кӗҫӗн мӑнукӗ, концертсем паракан пӗрремӗш чӑваш профессиллӗ юрӑҫи[4].
Ырӑ кӑмӑллӑх ӗҫӗ
Дормидонт Иванович тата унӑн ывӑлӗсем православи чиркӗвне нумай укҫа-тенкӗпе пулӑшнӑ. 1896 ҫулта Григорийпе Тимофей ывӑлӗсем Шупашкар уесӗнчи Атикасси ялӗнчи чиркӗве чан парнеленӗ[1]. Пётр Селиванов ҫав чиркӗвех ҫурта лартмаллисем, ылтӑнланӑ футлярлӑ плащаница тата Христос Чӗрӗлӗвӗн турӑшне парса хӑварнӑ[2].
Астӑвӑм
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 Селиванов Дормидонт Иванович. Чӑваш халӑх сайчӗ. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 19-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 Селивановы. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 19-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3 Выдающиеся люди Чувашии: Селивановы, купеческая династия. D-R.SU. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 19-мӗшӗ.
- ^ Селиванова Зоя Павловна (первая чувашская концертирующая певица с высшим музыкальным образованием; 12.02(30.01).1905-10.01.1993). Электронная библиотека «Наследие Чувашии». Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 19-мӗшӗ.
Вуламалли
- Трупина Мархви. Тиха. Калав.
- Кури Вантер. Избранные сочинения. Книга первая. 2021 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗнче архивланӑ. Чебоксары, "Новое Время", 2014.