Сивлек вăрçă

Сивлек вăрçă^[1] — пĕтĕм тĕнчери геополитика, экономика тата идеологи сферисенче Совет Союзĕпе тата унăн тăмарĕсемпе, пĕр енчен, тата АПШ-па тăмарĕсем — тепĕр енчен, хушшинче 1940-мĕш çулсенчен пуçласа 1990-мĕш çулсем пуçламăшĕччен пынă конфронтаци.

Конфронтацин паллă пайĕ идеологи шутланать. Капитализм тата социализм моделĕсен хирĕçлевĕсем сивлек вăрçăн тĕп сăлтавĕ пулаççĕ. Иккӗмӗш тӗнче вӑрҫинче çĕнтерӳ тупăшланă икĕ мăнаç патшалăх кашни хăйĕн идеологи тĕлĕпе тĕнчене урăхлатас тесе хăтланаççĕ. Вăхăт иртнĕçем конфронтаци икĕ енĕн те идеологин тĕп элеменчĕ пулса тăрать.

«Сивлек вăрçă» термина пĕрремĕш 1947 çулхи акан 16-мĕшĕнче АПШ президенчĕн Гарри Трумэнăн канашçи, Бернард Барух хăйĕн Кăнтăр Каролина штачĕн элчисен палатти умĕнче каланă.^[2]

Сивлек вăрçăн пуçламăшĕ

Иккӗмӗш тӗнче вӑрҫи вĕçленнĕ хыççăн советсен сĕмне Тухăç Европа патшалăхĕсем лекеççĕ, çак вара, уйрăмах Польшăра Лондонри поляксен эмиграцири правительстви маар, советсем майлă правительствăна йышăннипе Аслӑ Британипе АПШ килĕшмесĕр Совет Союзне хирĕçлеме тытăнать.

1945 çулхи ака уйăхĕнче Аслă Британи премьер-министрĕ Винстăн Черчĕл СССР-а хирĕç вăрçă планне хатĕрлеме хушать. Çак шухăш пĕтĕмлетĕвĕсене Черчĕл хăйĕн мемуарĕсенче çырать:^[3]

пĕрремĕшĕ, Совет Раççейĕ ирĕкле тĕнчешĕн вилĕмлĕ хăрашу пулса тăчĕ;

иккĕмĕшĕ, пĕр тăхтамасăрах ăна хирĕçле çĕнĕ фронт йĕркелемелле;

виççĕмĕшĕ, çак фронта Европăра тухăçалларах куçармалла;

тăваттăмĕшĕ, анкăл-американ çарĕсен тĕп чăн тĕллевĕ — Берлин;

пиллĕккĕмĕшĕ, Чехословакие ирĕке кăларасси, американ çарĕсем Прагăна кĕресси паллă вырăн йышăнать;

улттăмĕшĕ, Вена хулине, тĕрĕссипе пĕтĕм Австрие анăç патшалăхсем, тепĕр енчен, вырăс Совечĕсемпе пĕрле, ертсе пымалла;

çиччĕмĕшĕ, Тито маршалăн Итали пирки хапсăнусене чармалла…

1946—1953

1947 çулхи пушăн 12-мĕшĕнче АПШ президенчĕ Гарри Трумэн Греципе Турцие вăрçă тата экономика пулăшăвĕ пама 400 миллион доллар уйăрнине пĕлтерет.

1953—1962

Хрущёв «ирĕлĕвĕ» пуçлансан тĕнче вăрçи тухас хăрушлăх чакнă — уйрăмах çак особенно это было характерно для конца 1950-х гг, увенчавшегося визитом Хрущёва в США.

1962—1979 (Разрядка)

1979—1985

1985—1991

Музейсем

«Сивлек вăрçинче çĕнтернĕшĕн» медаль

Ӳкерчĕк:Coldwarvic.jpg

Cold War Service Medal — «Сивлек вăрçинче çĕнтернĕшĕн» медаль (АПШ)

^ Кавычкăсăр пĕчĕк сасă паллинчен пуçласа сивлек вăрçă çырма сăмахсар сĕнет: Лопатин В. В. Прописная или строчная? Орфографический словарь / В. В. Лопатин, И. В. Нечаева, Л. К. Чельцова. — М.: Эксмо, 2009. — 512 с., стр. 469
^ (english) Bernard Baruch coins the term «Cold War» 16 April 1947 — wwww.history.com
^ Вторая мировая война. Черчилль У. Сокр. пер. с англ. Кн. третья, т. 5-6. М 1991, С. 574.

Сб.

Lewkowicz, Nicolas, The German Question and the Origins of the Cold War, IPOC, Milan, 2008. . — М.: АСТ, Люкс. — 5000 экз. — ISBN 5-17-024051.

Федоров Александр Викторович. . — М.: МОО "Информация для всех". — 500 экз.

[1] Кавычкăсăр пĕчĕк сасă паллинчен пуçласа сивлек вăрçă çырма сăмахсар сĕнет: Лопатин В. В. Прописная или строчная? Орфографический словарь / В. В. Лопатин, И. В. Нечаева, Л. К. Чельцова. — М.: Эксмо, 2009. — 512 с., стр. 469

[Bernard_Baruch-2] (english) Bernard Baruch coins the term «Cold War» 16 April 1947 — wwww.history.com

[3] Вторая мировая война. Черчилль У. Сокр. пер. с англ. Кн. третья, т. 5-6. М 1991, С. 574.

[1]

[2]

[3]

Сивлек вăрçă

Кун-çулĕ