Столяров Николай Георгиевич
РАН экспертизи
РАН экспертизи
Раҫҫей Ӑслӑлӑхӗсен Академийӗ
тӗрӗслесе тухнӑ
тӗрӗслесе тухнӑ
Николай Георгиевич Столяров (1922 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗ, Хусан, Тутар Автономиллĕ Социализмла Совет Республики, РСФСР[d] — 1993 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗ, Мускав) — совет саманин лётчикӗ, икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи вӑхӑтӗнче 185 хут ҫапӑҫма вӗҫнӗ, тӑшманӑн 3 самолётне хӑй тӗллӗн тата 10 яхӑн самолёта ушкӑнпа персе антарнӑ[2][3].
Пурнӑҫӗ
1922 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗнче Тутар АССР тӗп хулинче — Хусанта рабочи ҫемйинче ҫуралнӑ. 10 класс тата ОСОАВИАХИМӑн Хусанти аэроклубне вӗренсе пӗтернӗ. Хӗрлӗ Ҫарта — 1941 ҫултанпа. Ҫав ҫулах Свердловскри ҫарпа авиаци шкулне вӗренсе пӗтернӗ.
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин тапхӑрӗ
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи вӑхӑтӗнче ҫапӑҫакан ҫарта — 1942 ҫулхи раштав уйӑхӗнчен пуҫласа. Штурмлакан авиаполкӑн лётчикӗ, кайран 667-мӗш штурмлакан авиаполкӑн (292-мӗш штурмлакан авиадивизи, 1-мӗш штурмлакан авиакорпус, 5-мӗш сывлӑш ҫарӗ, Украинӑн 2-мӗш фрончӗ) звено командирӗ пулнӑ. ВКП(б)/КПСС членӗ (1944 ҫултанпа). Ҫапӑҫма Ил-2 штурмовик ҫинче вӗҫнӗ[4].
1944 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗ тӗлне Н. Г. Столяров лейтенант 96 хут ҫапӑҫма вӗҫнӗ, тӑшманӑн чӗрӗ вӑйӗпе ҫар техникине пысӑк сиен кӳнӗ. Ушкӑнпа ирттернӗ сывлӑшри ҫапӑҫусенче тӑшманӑн 6 самолётне пӗтернӗ.
1944—1945 ҫулсенче Н. Г. Столяров — авиаэскадрилья командирӗн ҫумӗ тата командирӗ, 141-мӗш гварди штурмлакан авиаполкӗн (9-мӗш гварди штурмлакан авиадивизийӗ, 1-мӗш гварди штурмлакан авиакорпусӗ, 2-мӗш сывлӑш ҫарӗ, Украинӑн 1-мӗш фрончӗ) штурманӗ.
1945 ҫулхи ака уйӑхӗ тӗлне Н. Г. Столяров гварди капитанӗ тӑшман объекчӗсене штурмлама 185 хут вӗҫсе тухнӑ.
Пӗтӗмпе вӑрҫӑ ҫулӗсенче Калинин, Воронеж, Ҫеҫенхир, Украинӑн 2-мӗш тата 1-мӗш фрончӗсенчи ҫапӑҫусене хутшӑнса Н. Г. Столяров 185 хут ҫапӑҫма вӗҫнӗ. Курск ҫапӑҫӑвне, Днепр урлӑ каҫассине, Корсунь-Шевченковски, Львов-Сандомир, Берлин тата Прага операцисене хутшӑннӑ. Тӑшманӑн 3 самолётне (2 истребитель тата 1 бомбардировщик) хӑй тӗллӗн тата 10 яхӑн самолёта — ушкӑнпа персе антарнӑ[5][6][7].
Вӑрҫӑ хыҫҫӑн
1946 ҫулта Полтавӑри штурмансен аслӑ офицер шкулне, 1954 ҫулта — Сывлӑш ҫар академине вӗренсе пӗтернӗ. Авиаци полкӗн штурманӗ тата командир ҫумӗ пулнӑ. 1956 ҫултанпа Н. Г. Столяров подполковник — запасра. 1975 ҫулта ӑна полковник ҫар хисепне панӑ. 1945—1949 ҫулсенче 141-мӗш тата 140-мӗш гварди штурмлакан авиаци полкӗсенче штурман пулса хӗсметре тӑнӑ, Ил-10 штурмовиксем ҫинче вӗҫнӗ[8]. Академине вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн, 1954—1956 ҫулсенче, 806-мӗш штурмлакан авиаци полкӗнче вӗҫме хатӗрленес енӗпе командир ҫумӗн должноҫӗнче ӗҫленӗ[8]. Мускавра пурӑннӑ, 1993 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗнче ҫавӑнтах вилнӗ. Ӑна Мускаври Троекурово масарӗнче пытарнӑ.
Астӑвӑм
- Икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗн Н. Г. Столяровӑн бронза бюстне (авторӗ — Вера Мухина совет скульпторӗ) 1953 ҫулта унӑн тӑван ҫӗрӗнче, Хусан хулинчи Клара Цеткин урамӗнчи скверта лартнӑ[9].[10]
- Столярова асӑнмалӑх асӑну хӑмине Раҫҫей ҫарпа истори обществи Хусанти вӑл вӗреннӗ 1-мӗш шкул ҫуртӗнче (Сулахай Булак урамӗ, 14а ҫурт) вырнаҫтарнӑ[10].[11]
- Хусанти 32-мӗш шкулта музей йӗркеленӗ, унта паттӑрӑн харпӑр япалисем, наградӑсем, портречӗ, самолёт моделӗ тата ытти экспонатсем упранаҫҫӗ[9].
Хисепӗсем
- СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1944 ҫулхи утӑн 1-мӗшӗнчи Указӗпе тӑшман авиацийӗпе сывлӑшри ҫапӑҫусенче кӑтартнӑ ҫапӑҫури паттӑрлӑхшӑн, хастарлӑхшӑн, Курск ҫапӑҫӑвӗ вӑхӑтӗнче, Днепр урлӑ каҫнӑ чухне, Полтавӑна, Кременчуга тата Кировограда ирӗке кӑларнӑ чухне тӑшмана ӑнӑҫлӑ штурмласа тапӑннӑшӑн Столяров Николай Георгиевича Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне парса Ленин орденӗпе тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медалпе (1979 №) чысланӑ.
- СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1945 ҫулхи ҫӗртмен 27-мӗшӗнчи Указӗпе ҫӗнӗ ҫапӑҫури паттӑрлӑхшӑн, Корсунь-Шевченковски, Львов-Сандомир, Берлин тата Прага операцисенче ҫапӑҫу заданийӗсене пурнӑҫланӑ чухне палӑрнӑшӑн, хастарлӑх кӑтартса хӑйне шеллемесӗр ҫапӑҫнӑшӑн Столяров Николай Георгиевича иккӗмӗш хут «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе наградӑланӑ.
Наградӑланӑ:
- Икӗ Хӗрлӗ Ялав орденӗпе (19.09.1943, 29.01.1944)[12][10];
- Александр Невский орденӗпе (1945);
- Икӗ 1-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗпе (1943, 1985);
- 2-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗпе (1944);
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2 Столяров Николай Георгиевич // Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ^ Николай Георгиевич Столяров. FighterSky.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Столяров Николай Георгиевич. История.РФ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Столяров Николай Георгиевич. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Столяров Николай Георгиевич. Авиаторы Второй мировой. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Столяров Николай Георгиевич. История.РФ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Столяров Николай Георгиевич. Энциклопедия Победы. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 Столяров Николай Георгиевич. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 В Казани почтили память дважды Героя Советского Союза Николая Столярова. ДОСААФ Республики Татарстан. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3 Столяров Николай Георгиевич. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение «Средняя общеобразовательная школа № 1» Вахитовского района г. Казани. Электронное образование Республики Татарстан. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
- ^ Наградной лист. Столяров Николай Георгиевич. Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
Вуламалли
- Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 656. — 500 000 экз.
