Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Сывлӑшри старт

Ыйтнине кунта куçарса яраççĕ «Самолёт-носитель». Çак темăпа уйрăм статья кирлĕ.

Сывлӑшри старт — ракетӑсене е самолетсене темиҫе километр ҫӳллӗшӗнчен вӗҫтерсе ямалли меслет, унта хута яракан аппарата илсе ҫитереҫҫӗ.

Турттармалли хатӗр вырӑнне ытларах урӑх самолёт усӑ кураҫҫӗ, анчах сывлӑш шарӗ е дирижабль те усӑ курма пулать. Час-часах асӑннӑ меслетпе хальхи вӑхӑтра аппаратсене суборбитӑри траекторипе хута яма, е спутниксене ҫӗклекен самолёт тата ҫӗклекен ракета е ҫунатлӑ авиаци-космос системисенчен (АКС) тӑракан системӑсенче ҫӗр таврашӗнчи орбитӑна илсе тухма усӑ кураҫҫӗ.

undefined

Истори

Космосчченхи тапхӑрта экспериментлӑ тата ытти самолетсен (ҫав шутра хӑшне-пӗрне сывлӑш авианосецӗ евӗр) тата ҫунатлӑ ракетӑсен сывлӑш старчӗн нумай проекчӗсене пурнӑҫланӑ.

1958 ҫулхи ҫулла («» Ҫӗрӗн пӗрремӗш искусственнӑй спутникне хута ярсан тепӗр ҫул) АПШ-ра NOTS-EV-1 Пилот ҫӗклекен ракетӑна (тата спутника хирӗҫле хӗҫпӑшал) истребительтен сывлӑша ямалли системӑна тӗрӗсленӗ. Тӗрӗслевсем ун чухне ӑнӑҫлах пулман пулин те, спутника хирӗҫле ракетӑсене туса хатӗрлес ӗҫе малалла тӑснӑ.

Ҫавӑн чухнех ҫӗклекен самолётсем ҫинчен хута ямалли экспериментлӑ ракетоплансем шутласа кӑларнӑ, ҫав шутра пӗрремӗш гиперсасӑллӑ самолёт — North American X-15 суборбитраллӑ пилотланса тӑракан космоплан, ҫавӑн пекех Bell X-1, Lockhed D-21, Boeing-X-43 тата урӑххисем. Ҫавнашкал (анчах суборбиталлӑ мар) системӑсем Францире («Ледюк») тата ытти ҫӗршывсенче те пулнӑ. Сывлӑш стартне Спейс шаттл нумай хут усӑ курмалли транспортлӑ космос системин масштаблӑ программинче Энтерпрайз космоплана тӗрӗслеме усӑ курнӑ.

Совет союзӗн авиаци-космос системин сывлӑш старчӗпе хута яма шутланӑ проекчӗсенчен пӗрремӗшӗ 1960-1970-мӗш ҫулсенчи гиперсаслӑ хӑвӑртлатакан самолётран, ҫӗклекен ракетӑран тата орбита самолётӗнчен тӑракан «Спираль» хута каяйман система пулнӑ. Сывлӑш стартне орбита самолёчӗн сасӑ умӗнхи самолёт-аналогӗпе вӗҫме усӑ курнӑ.

undefined
undefined

Юлашки ҫулсенче ҫӗр таврашӗнчи пӗчӗк орбитӑсене хута ямалли асӑннӑ меслет хӑш-пӗр условисемпе килӗшӳллӗн (пӗчӗк орбитӑсем ҫине кӑларакан Ҫӗрӗн пысӑках мар массӑллӑ искусственнӑй спутникӗсем валли) экономикӑн пысӑк тухӑҫлӑхне тата мобиллӑхне кура (космодромсем тума кирлӗ мар) популярлӑх туянать (пурнӑҫланнӑ проектсем пур тата нумай компанин проекчӗсем хута ямалли асӑннӑ меслете усӑ курма шутлаҫҫӗ).

1990 ҫултанпа АПШ-ра Пегас системи ӗҫлет, малтан Boeing B-52 Balls 8 самолёт ҫинче, кайрантарах L-1011 никӗсӗпе ӗҫлекен Stargazer ҫинче. 2020 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен пуҫласа шӗвек ҫӗклекен ракетӑпа усӑ куракан Boeing 747-400 Cosmic Girl — LaunerOne системи хута каять[1].

Ҫавӑн пекех урӑх системӑсене те хатӗрлеҫҫӗ[2], авиаи-космос системин ытти проекчӗсем те пур.

Раҫҫейре тӗплӗ хатӗрленӗ АКС проекчӗсене сӗннӗ: МАКС тата «Сывлӑшри старт»[3].

Пӗрремӗш проектра космоплана тулашри топливо бакӗпе пӗрле Ан-225 (325) «Мрия» йывӑр самолёт бортран вӗҫтерсе ямалла пулнӑ. Иккӗмӗш проектӑн тӗп элеменчӗ — АН-124-100ВС «Руслан» ятарласа тунӑ йывӑр самолет шутланать, унӑн борчӗ ҫинчен 10 ҫухрӑм ҫӳлӗшре В.П. Макеев академик ячӗллӗ патшалӑх ракета центрӗ туса хатӗрленӗ технологипе килӗшӳллӗн расчет орбити ҫине усӑллӑ нагрузка кӳрекен ҫӗклекен ракетӑн «миномет» старчӗ пурнӑҫа кӗрет.
Ҫавӑн пекех «Бурлак» тата ытти проектсем те пур, вӗсенче ҫӗрӗн искусственнӑй спутникӗпе пӗрле ҫӗклекен ракета тӗрлӗ ҫӗклекен самолет (Ту-160[4], Ан-124 («Штиль-3А» проект[5]), Ту-22М («Скиф» авиаципе космос комплексӗ[6]) борчӗсенчен хута каять.

Ҫавӑн пекех М-55 «Геофизика» самолёчӗ пулӑшнипе космос аппарачӗсене хута ямалли проект та пулнӑ.

Украинӑра Ан-225 «Мрия» ҫӗклекен самолётпа усӑ курса «Свитязь» (ҪР Зенит), АКРК «Орель» тата «Лыбидь» (ҫунатлӑ космоплан) АКС проекчӗсем хатӗрленнӗ.

Казахстан «Ишим» (Миг-31+ҪР) проект сӗнет.

Космоплансен сывлӑш стартлӑ проекчӗсене Германире (Зенгер-2), Японире (ASTS), Китайра (Шэньлонг прототипӗ тата пулас ӑрури АКС) тата ытти ҫӗрте те тунӑ. Сывлӑшри старта суборбиталлӑ пилотланса тӑракан ракета аэростатӗнчен Румынин Stalibilabe ARCASPACE проектӗнче усӑ курма палӑртнӑ.

Сывлӑшри старт пулӑшнипе SpaceShipOne пайӑр суборбитӑллӑ космоплана хута янӑ; SpaceShipTwo та ҫавӑн пек меслетпех хута яраҫҫӗ.

2021 ҫулхи кӑрлачӑн 18-мӗшӗнче Virgin Orbit пӗрремӗш хут LauncherOne ҫӗклекен ракетӑпа кӑларать, ӑна Boeing 747-400 Cosmic Girl тӗп самолёт ҫинчен Лӑпкӑ океан ҫийӗн, космоса 500 км ҫӳллӗшӗнчи ҫӗр таврашӗнчи орбитӑна 10 CubeSat микроспутник антарнӑ. Ку вӑл орбитӑна тухнӑ сывлӑшри стартпа пӗтӗмӗшле шӗвек топаливо ҫинче ӗҫлекен пӗрремӗш ракета пулнӑ[7][8].

Проблемӑсем

  • Суборбитӑллӑ космос вӗҫевӗсем 100 ҫухрӑма яхӑн ҫӳллӗшӗнчен пуҫланаҫҫӗ, 30 ҫухрӑм ҫӳллӗшӗнче ҫунатӑн аэродинамика пахалӑхӗсене кура сывлӑш тачӑлӑхне чакарма май пур тата ҫӳллӗшне малалла ӳстерме ракета технологийӗсем кирлӗ. Ҫакӑ чи пысӑк йывӑрлӑх мар (чи кирли — ракетӑна ҫӗклесси мар, унӑн хӑвӑртлӑхне аталантарса ярасси), анчах вӑл та пӗлтерӗшлӗ (старт сайралатнӑ сийсенчен аэродинамика ракета тӑвас тӗллевсене чылай ансатлатма пулӑшать).
  • Анлӑлатма йывӑр — орбита ҫине 2 тонна та пулин кӑларакан ракетӑсем 100—200 тонна таяҫҫӗ, ҫакӑ вара пур самолётсен грузоподъёмлӑхне ҫывӑх: Ан-124 120 тонна ҫӗклет, Ан-225 — 247 тонна.
  • Усӑллӑ нагрузкӑн структура ҫирӗплӗхӗн тата ҫӗклекен ракета проблемисене — спутниксене час-часах осевой перегрузкӑсене кӑна чӑтса ирттермелӗх хатӗрлеҫҫӗ, горизонтальлӗ сборка та (спутник аяккӑн выртнӑ чухне) вӗсемшӗн май килмест.
  • Ҫакӑн пек майпа хута яни энерги тухӑҫлӑхне темиҫе процент ҫеҫ (2-рен пуҫласа 6 таран)[1] ӳстерме май парать. Тухӑҫлӑха малалла ӳстерме «нуль картлашкин» хӑвӑртлӑхне ӳстернӗ шучӗпе тума пулать, урӑхла каласан, гиперсасӑ хӑвӑртлӑхӗсем ҫине куҫсан тума пулать. Ахаль турбореактивлӑ двигательсем кун валли каймаҫҫӗ, хӑватлӑ гиперсасӑллӑ двигательсем туса хатӗрлес пулать.

Технологисен аталанӑвӗн хальхи шайӗнче аэрокосмос системисем грузсене орбитӑна илсе ҫитермелли эффективлӑ мел пулса тӑма пултараҫҫӗ, анчах та ҫак тиевсен йывӑрӑшӗ пысӑках мар (пилӗк тонна таран) пулсан кӑна, ҫӗклекен вара — гиперсасӑллӑ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ Цитатăланă чухнехи йăнăш Неверный тег <ref>; для сносок AS1 не указан текст
  2. ^ «Воздушный старт»…по-американски , Wayback Machine çинчи 2008 ҫулхи нарӑсӑн 6-мӗшӗнчи копийӗ // "Новости космонавтики"
  3. ^ Посол России в Индонезии посетил... , Wayback Machine çинчи 2008 ҫулхи авӑнӑн 18-мӗшӗнчи копийӗ // airlaunch.ru
  4. ^ «Ту-160СК („Бурлак-Диана“) авиационно-космический комплекс», testpilot.ru. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи нарӑсӑн 26-мӗшӗ.
  5. ^ Проект запуска космических ракет с Ан-124 потребовал еще 25 млрд руб. // ВПК.name. Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи кӑрлачӑн 5-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи пушӑн 11-мӗшӗ.
  6. ^ «авиационно-космического комплекса „Скиф“, в который входят самолет-носитель Ту-22М и космический разгонщик.» — НОВЫЕ РОССИЙСКИЕ ПРОЕКТЫ МАЛЫХ СПУТНИКОВ // 01/03/2006 , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи нарӑсӑн 27-мӗшӗнчи копийӗ
  7. ^ «Многие считали невозможным»: Брэнсон запустил спутники из-под крыла , Wayback Machine çинчи 2021 ҫулхи нарӑсӑн 7-мӗшӗнчи копийӗ // Газета.Ru, 18.01.2021
  8. ^ Компания Ричарда Брэнсона Virgin Orbit вывела в космос 10 спутников. Ракета стартовала с самолёта , Wayback Machine çинчи 2021 ҫулхи кӑрлачӑн 18-мӗшӗнчи копийӗ // Би-би-си, 18 января 2021

Каҫӑсем

Категорисем