Тимошев Валериан Семёнович

1921 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 28-мӗшӗнче Чӑваш АССРӗнчи Патӑрьел районӗнчи Патӑрьел ялӗнче ҫуралнӑ. Вӑтам шкул хыҫҫӑн – Сӑкӑтри вӗрентекен. 1939 ҫулта ҫар хӗсметне чӗннӗ. Танк механикӗ. Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине Киев ҫывӑхӗнче кӗтсе илнӗ. Малашне — Иркутскра авиашкултан вӗренсе тухнӑ хыҫҫӑн — Аслӑ Главнокомандовани Ставкине пӑхса тӑракан уйрӑм Хӗрлӗ Ялавлӑ авиаци дивизийӗнче бортмеханик. Правительство наградисемпе пӗрре мар палӑртнӑ. 1946 ҫултанпа вӑрҫӑ хыҫҫӑн парти ӗҫӗнче – партин Чкаловски райкомӗнче: пропагандист, пай заведующийӗн ҫумӗ пропагандӑсемпе агитацисем, 1-мӗш секретарь пулӑшуҫи, зав. пӗтӗмӗшле пай. Партин аслӑ шкулне пӗтернӗ. 30-пинпӳ пулнӑ май «Путь Ленина» (1959) колхоза ертсе пынӑ. Ун ҫумӗнче колхоз кӳршӗсемпе пысӑкланнӑ икӗ хуҫалӑхпа «Хӗрлӗ ялав» тата вӗсене. Мичурина. 1965 ҫулта парти ӗҫне янӑ – КПСС Патӑрьел райкомӗн 1-мӗш секретарьне суйланӑ. 1973 ҫулта Шупашкарти КПСС обкомӗн издательствин директорне лартнӑ, кайран сӗт-ҫу промышленноҫӗн Чӑваш производство пӗрлешӗвне куҫарнӑ – генеральнӑй ҫумӗн директорне. Унӑн ӗҫне Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр, Тӑван ҫӗршыв вӑрҫин II степеньлӗ орденӗсемпе, Ӗҫлӗх Хӗрлӗ Ялав икӗ орденӗпе тата «Хисеп Палли» паллӑсемпе палӑртнӑ. Чӑваш Енӗн Аслӑ Канашӗн депутатне суйланӑ АССРП 7-мӗш, 8-мӗш чӗнӗвӗсем (1967ҫ. Пӗтӗм Союзри колхозниксен 3-мӗш съездӗнче чӑваш делегацийӗн ертӳҫи (1960).

Ҫемьере вӗсем ҫиччӗн, тӑватӑ ывӑлпа виҫӗ хӗр пулнӑ. Иртнӗ ӗмӗрӗн ҫирӗммӗш-вӑтӑрмӗш ҫулӗсенче йывӑр килчӗ. Ҫапах та Тимошевсен ҫемйи ырми-канми ӗҫленӗ, ачисенчен кашниех пурнӑҫра хӑйӗн телейне тупнӑ. 1939 ҫулта вунсаккӑрти Валериана Хӗрлӗ Ҫара чӗнеҫҫӗ. Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин пӗрремӗш кунне вӑл Киевра тӗл пулнӑ, вӑл ҫак хула ҫине нимӗҫ самолечӗсем пӑрахакан бомбӑсем айне лекнӗ. Вӑл ун чухне летчиксен шкулӗнче вӗреннӗ. Анчах командовани курсантсене фронта яма васкаман, техникӑна тӗплӗн вӗренес тӗллевпе вӗсене Иркутскри ҫар авиаци шкулне авиамеханиксене вӗренме янӑ. Училище пӗтерсен, вӑрҫӑ пӗтичченех Тимошев борт техники вырӑнӗнче тӑшманпа ҫапӑҫнӑ. Вӗсен транспортпа десант самолечӗ ЛИ-2 командованин яваплӑ заданийӗсене пурнӑҫласа фронтшӑн тӑшман тылне пӗрре кӑна мар вӗҫнӗ. Вӗсем тытса кайнӑ партизансене е каялла леҫнӗ, десантниксене тӑшман территорине илсе ҫитернӗ, фашистсем оккупациленӗ патшалӑхсене вӗҫнӗ. Вӗсен дивизийӗнче Совет Союзӗн Геройӗ Федот Орлов та, пирӗн ентеш те ҫапӑҫнӑ. Паллӑ летчикпа тӗл пулни ҫинчен Валериан Семёнович кайран нумай хутчен каласа пачӗ. 1946 ҫулта кӑна Тимошев майор летчик формине хывнӑ. Вӑрҫӑ вӑхӑтӗнче унӑн тӗп хуласенче пулма тӳр килнӗ Европӑри патшалӑхсене пурне те тенӗ пекех. Унта вӑл хӑйӗн телейне тупнӑ — авиаци заводӗсенчен пӗринче ӗҫлекен Тосьӑпа паллашнӑ. Вӑрҫӑ вӗҫлениччен вӗсем ҫемье ҫавӑрнӑ. Валериан Тимошев тӑван ене Антониyа Ивановнӑпа таврӑннӑ. Районта ӑна хӑвӑрт асӑрханӑ, парти райкомне ӗҫе илнӗ пропагандист. Антонина Ивановна вара райкомра статистра ӗҫлеме пуҫларӗ. Партин аслӑ шкулне пӗтернӗ хыҫҫӑн Валериан Семёнович хӑйне пӗр-пӗр хуҫалӑха ертсе пыма лартма ыйтрӗ. Ӑна та ~~ Путь Ленина__ ~~) колхоз председателӗн должноҫне сӗннӗ. Вӑл вӑхӑтра колхоз пысӑк ял-хуласене пӗрлештерсе тӑнӑ. 5 ҫул вӑл ертсе пынӑ колхозпа, ҫак хушӑра колхоз экономики ҫирӗпленчӗ: тыр-пул, фермӑсен продуктивлӑхӗ ӳсрӗ. Куҫ умӗнчех ««Путь Ленина» колхоз малтисен шутне тухрӗ: ҫулсеренех тухӑҫӗ пысӑкланса пычӗ, мӑйракаллӑ шултра выльӑх шучӗ, продукци туса илесси. Кунта Тимошев хӑйӗн йӗркелӳҫӗ пултарулӑхне кӑтартнӑ. 1964 ҫулта Чӑваш АССР парти обкомӗ Тимошева тӑван района ертсе пыма сӗннӗ. Обкомӑн пӗрремӗш секретарӗ Семён Матвеевич Ислюков унпа виҫӗ хутчен тӗл пулнӑ. Виҫҫӗмӗш хут кӑна Тимошев хӑйӗн кандидатурине коммунистсене пӑхса тухма тӑратма килӗшнӗ Патӑрьел районӗ. Районта ҫак йышӑнӑва питӗ ӑшшӑн кӗтсе илчӗҫ, мӗншӗн тесен ӑна ҫирӗп хуҫалӑхлӑ, ансат, вашават, культурӑллӑ ҫын пек пӗлеҫҫӗ, вӑл сӑмаха ҫилпе вӗҫтермест. Ӑна ҫирӗплетнӗ, кайран уншӑн никам та, нихӑҫан та ӳкӗнмен. Кунта та Тимошев хӑйӗн йӗркелӳҫӗ пултарулӑхне кӑтартнӑ. Кӗске вӑхӑтрах вӑл районти кашни хуҫалӑхпа, предприятипе, вӗрентӳ, культура, сывлӑх сыхлав учрежденийӗсемпе паллашрӗ, ҫитменлӗхсене палӑртрӗ, вӗсене татса памалли ҫулсене палӑртрӗ, ис- правленисем. Вӑл ертӳҫӗсемпе, специалистсемпе кӑна мар, механизаторсемпе, выльӑх-чӗрлӗх пӑхакансемпе, учительсемпе, врачсемпе тӗл пулнӑ, нумайӑшне хӑй пӗлнӗ, вӗсен ҫемйисене пӗлнӗ, ятран чӗннӗ, вӗсен пурнӑҫӗпе кӑсӑкланнӑ. Ҫапла майпа Валериан Семёнович хуҫалӑхсем валли кадрсем хатӗрленӗ, паянлӑха кӑна мар, ырана та. Хресчен ӗҫӗ ҫӑмӑл мар. Фермӑсене, уй-хир ӗҫӗсене механизацилес ӗҫе республикӑра малтисенчен пӗрисем Патӑрьел районӗнче пуҫӑннӑ. Тимошев малта пыракан хуҫалӑхсен опытне куҫарас тӗллевпе час-часах ҫӳренӗ Мускава, хӑйӗнпе пӗрле специалистсене илсе кайнӑ, хуҫалӑхсенче ҫак опыта ӗҫе кӗртме ҫине тӑрсах ыйтнӑ. Уй-хирте волокушкӑсем, стогометательсем, сарлака культиваторсемпе сӳресем, фермӑсенче – автопоилкӑсем, тислӗк кӑларакан механика агрегачӗсем, ӗне сумалли аппаратсем курӑнчӗҫ. 60-70 ҫулсем Патӑрьел районӗ республикӑри ытти хуҫалӑхсемшӗн малти опыт пама шкул пулса тӑнӑ. Ҫӗр ӗҫӗн культури ӳснӗ, ҫавӑнпа пӗрлех тухӑҫӗ те пысӑкланса пынӑ. 1964 ҫулта гектартан 14,6 центнер тырӑ илнӗ пулсан, 1973 ҫулта, Тимошев районта юлашки ҫул ӗҫленӗ ҫул, 27,5 цг, ҫӗр улми – 208 ц, тымар ҫимӗҫсем – 550 ц, кашни ӗнерен сӗт суса илнисем 2464 кг пулнӑ. Хуҫалӑхсен тупӑшӗ икӗ хут ӳснӗ, хӑйхаклӑхӗ вара самай чакнӑ. Паллах, ҫак ҫитӗнӳсенче район ертӳҫин тӳпи питӗ пысӑк. Вӑл ответлӑ ҫынсенчен ҫирӗп ыйтнӑ, ҫав вӑхӑтрах вӗсене пур ӗҫре те пулӑшма тӑрӑшнӑ. Сӑмаха тытасси — унӑн чи аслӑ енӗ. Ыттисенчен те вӑл ҫавнах ыйтрӗ. Вӑл кирек мӗнле ҫынпа та пӗр чӗлхе тупма пултарнӑ, чӑвашпа чӑвашла, вырӑспа – вырӑсла калаҫнӑ. Ялти интеллигенци те хисепленӗ ӑна. Ҫавӑнпа та районта ««Тимошев пек пуҫлӑх, ун хыҫҫӑн та, — чӑн-чӑн ҫын та, ертсе пыраканни те пулман» тетчӗҫ. Районта кӑна та мар, республикӑра ҫапла шутланӑ.

«Хыпар» хаҫатра

• Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (2011);

• Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (2024)^[1].