Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Ҫӗнтерӳ Ялавӗ

Ҫӗнтерӳ ялавӗ — Хӗрлӗ ҫарӑн салтакӗсем Алексей Берест(выр.)чăв., Михаил Егоров тата Мелитон Кантария(выр.)чăв. 1945 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 1-мӗшӗнче[1][~ 1] Берлинри Рейхстаг(выр.)чăв. ҫурчӗ тӑррине хӑпарса ҫакнӑ Кутузов орденӗн II степеньлĕ 150-мĕш Идрица стрелоксен дивизийӗн(выр.)чăв. штурм ялавĕ[1].

Раҫҫей саккунӗсемпе палӑртнӑ тӑрӑх, «Ҫӗнтерӳ Ялавӗ совет халӑхӗ тата унӑн Хӗҫпӑшаллӑ Вӑйӗсем 1941—1945 ҫулсенчи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче нацистла Германие ҫӗнтернин официаллӑ символӗ, Раҫҫей патшалӑхӗн реликвийӗ» тата «ӑна сыхласа упрама тата курма май пур условисенче ӗмӗрлӗхе упракан символӗ» шутланать[1]. Ҫавӑн пекех Ҫӗнтерӳ Ялавӗ Беларуҫре (1996 ҫултанпа)[2] тата йышӑнман Приднестровьери Молдави Республикинче(выр.)чăв. (2009 ҫултанпа) официаллӑ символ шутланать[3].

Ҫӗнтерӳ ялавне ҫар условийӗсенче импровизацилесе СССР Патшалӑх ялавӗ(выр.)чăв. евӗр ӑсталанӑ, авӑр ҫумне 188 см х 82 см калӑпӑшлӑ пӗр сийлӗ тӳрӗ кӗтеслӗ хӗрлӗ пир тӑрӑхӗ ҫыпӑҫтарнӑ, унӑн пиччӗнӗнче ҫӳлте йывӑҫ тӗлӗнче кӗмӗл тӗслӗ пилӗк вӗҫлӗ ҫӑлтӑрпа, ҫурлапа мӑлатук ӳкернӗ, пирӗн ытти пайӗнче вара шурӑ сас паллисемпе тӑватӑ йӗркене ҫырни: «150 стр. ордена Кутузова II ст. идрицк. див. 79 С. К. 3 У. А. 1 Б. Ф.»[4] (150-я стрелковая ордена Кутузова II степени идрицкая дивизия 79-го стрелкового корпуса 3-й ударной армии 1-го Белорусского фронта), пирӗн тӳнтер енче патакӗ патӗнче «№ 5» тесе ҫырнӑ[5].

undefined

Ялава хӑпартнин историйӗ

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи ҫулӗсенче Хӗрлӗ ҫарта штурм ялавне ирӗке кӑларнӑ тата халӑх пурӑнакан вырӑнсене илнӗ чухне тапӑнса ҫапӑҫнӑ чухне ҫуралнӑ[6].

1944 ҫулхи юпан 6-мӗшӗнче СССР Хӳтӗлев патшалӑх комитечӗн(выр.)чăв. председателӗ, СССР Хӗҫпӑшаллӑ Вӑйӗсен Аслӑ Тӗп ҫарпуҫӗ(выр.)чăв. И. В. Сталин Моссоветӑн Октябрь революцийӗ 27 ҫул тултарнине халалланӑ савӑнӑҫлӑ ларӑвӗнче тухса калаҫнӑ, унта Ҫӗнтерӳ Ялавне хӑпартас идейине каланӑ[7]:

«Совет халӑхӗпе Хӗрлӗ Ҫар Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫи вӑхӑтӗнче пирӗн ума тӑнӑ задачӑсене ӑнӑҫлӑ пурнӑҫлаҫҫӗ … Паянтан пуҫласа ӗмӗрлӗхех пирӗн ҫӗр гитлерла тасамарлӑхран ирӗклӗ, халӗ вара Хӗрлӗ Ҫар умӗнче унӑн юлашки, татӑклӑ миссийӗ юлать: пирӗн союзниксен ҫарӗсемпе пӗрле нимӗҫ фашисчӗсен ҫарне аркатас, фашистла тискер кайӑка хӑйӗн йӑвинче пӗтерсе, Берлин ҫийӗнче Ҫӗнтерӳ Ялавне ҫӗклес ӗҫе туса пӗтермелле».

Кӗҫех Мускаври 7-мӗш тӗрӗ изделийӗсен фабрикинче хӗрлӗ бархатран ялав ӑсталанӑ; унӑн хӗррисене хӗрлӗ тӗспе илемлӗ эрешленӗ, пир-авӑр варрине СССР пысӑк гербне вырнаҫтарнӑ, герб тӗлӗнче — «Ҫӗнтерӳ» орден, аялта вара ҫапла ҫырнӑ: «Пирӗн ӗҫ тӗрӗс — эпир ҫӗнтертӗмӗр». Анчах та асӑннӑ ялава, Ҫӗнтерӳ Ялавӗ вырӑнне ҫӗклеме палӑртнӑскере, ҫарсене яман; вӑл ҫаплипех Мускавра юлнӑ[8][~ 2].

1945 ҫулхи ака уйӑхӗн 9-мӗшӗнче Ландсберг(выр.)чăв. хули патӗнче 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн(выр.)чăв. пур ҫарӗсен политотделӗсен пуҫлӑхӗсен канашлӑвӗнче Берлин ҫине тапӑнса килекен кашни ҫарта хӗрлӗ ялавсем ӑсталасси пирки хушу панӑ, вӗсене Рейхстаг ҫийӗн хӑпартмалла пулнӑ[7].

1945 ҫулхи ака уйӑхӗнче 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 3-мӗш тапӑнакан ҫарӗн командующийӗ И. В. Кузнецов(выр.)чăв. генерал-полковник 9 Хӗрлӗ ялав — Ҫар шутӗнчи 9 дивизие кашнине пӗрер — хатӗрлеме хушнӑ. Ялавсене СССР патшалӑх ялавӗн тӗслӗхӗпе Хӗрлӗ Ҫарӑн ҫар ҫуртӗнче унӑн пуҫлӑхӗ Г. Н. Голиков майор ертсе пынипе ӑсталанӑ. Ялавсене Берлинри пӗр лавккара илнӗ нимӗҫ пир-авӑрӗнчен ӑсталанӑ[9]. Василий Бунтов художник ҫӑлтӑра, ҫурлапа мӑлатука алӑ вӗҫҫӗн тата трафаретпа усӑ курса ӳкернӗ. Штурм ялавӗсен патакӗсене ҫурнӑ хӑмаран А. Т. Габов киномеханик, аслӑ сержант ӑсталанӑ[10]. Ака уйӑхӗн 22-мӗшӗнче ҫӗрле штурм ялавӗсене 3-мӗш тапӑну ҫарӗн Ҫар канашӗ ятӗнчен стрелоксен дивизийӗсен представителӗсене панӑ. Вӗсен шутӗнче Ҫӗнтерӳ Ялавӗ пулса тӑнӑ 5-мӗш номерлӗ штурм ялавӗ[11].

3-мӗш тапӑну ҫарӗн политотделӗн начальникӗ Ф. Я. Лисицын ҫакӑн ҫинчен ҫапла каласа панӑ: «Берлин операцийӗ пуҫланичченех пирӗн хӑш-пӗр кӳршӗсем Рейхстаг ҫийӗн хӑпартма пӗрер хӗрлӗ ялав ӑсталама хушнине пӗлтӗмӗр. Эпӗ пӗр ялав мар, тӑхӑр ялав тума сӗнтӗм — хамӑр ҫарӑн стрелоксен дивизийӗсен шучӗпе. Ҫар канашӗ ҫакна ырларӗ. Хӗрлӗ Ҫар ҫурчӗн начальникне Г. Голикова чӗнсе илтӗм: пире пулас Ҫӗнтерӳ ялавӗсене ҫӗлеме пысӑк чыс тунӑ, терӗм. Мӗнле материал пур пирӗн? Мӗн пуррипе усӑ курма шутларӑмӑр: ахаль хӗрлӗ пиртен ҫӗлемелле, анчах ҫӗршывӑн Патшалӑх ялавӗн калӑпӑшӗпе формисене ҫирӗп пӑхӑнса ҫӗлемелле. Хӗрарӑмсем хачӑ, ҫиппе йӗп илчӗҫ, ҫӗлерӗҫ. Куҫҫульне пытармарӗҫ. Ҫак самантра пирӗнтен чылайӑшӗ ҫак хӑрушӑ вӑрҫӑ пӗтесси мӗн тери ҫывӑх пулнине ӑнланчӗ пулӗ. В. Бунтов художник ҫӳлти сулахай кӗтесре, йывӑҫ патӗнче, ҫурлапа мӑлатук, ҫалтӑр ӳкерчӗ. С. Габов киномеханик авӑрсем ӑсталарӗ, тӗпрен илсен карниссенчен, пирсене ун ҫумне вырнаҫтарчӗ[12].

Ҫапӑҫусен тапхӑрӗнче Ҫӗнтерӳ Ялавӗ пулса тӑтӑр тесен мӗнле ялав тата мӗнле ҫурт тӑррине ҫакма май пуррине палӑртман. 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн командованийӗ Берлинти тӗп объект ҫинчен, хӑш ҫурт ҫине Ҫӗнтерӳ Ялавне лартмалла тесе ыйтсан Сталин Рейхстага кӑтартнӑ[6].

Ялав хӑпартни

undefined

Ака уйӑхӗн 29-мӗшӗнче Рейхстаг районӗнче хаяр ҫапӑҫусем пуҫланнӑ. Тӑшманӑн пин ытла ҫар ҫынни хӳтӗлекен ҫурт штурмӗ акан 30-мӗшӗнче 171-мӗш (Негоды А. И. полковник ертсе пынипе) вӑйпа пуҫланнӑ. тата 150-мӗш (Шатилов В. М. генерал-майор ертсе пынипе) стрелковӑй дивизисен. Ирхине штурмлама хӑтланса пӑхни хӳтӗленекенсен вӑйлӑ вучӗпе палӑрнӑ. Иккӗмӗш штурма артиллери вӑйлӑн хатӗрленнӗ хыҫҫӑн 13: 30 сехетре пуҫланӑ.

1945 ҫулхи апрелӗн 30-мӗшӗнче Ют ҫӗршывсене те илсе каякан Пӗтӗм Союзри радиопа ҫакӑн пек пӗлтерӳ иртнӗ: Рейхстаг тӗлӗнче 14 сехет те 25 минутра Ҫӗнтерӳ Ялавне ӗҫе кӗртнӗ. Рейхстага штурмлакан чаҫсен командирӗсен донесенийӗсем ҫакӑн валли никӗс пулса тӑнӑ. Ҫапла 150-мӗш стрелковӑй дивизин штаб начальникӗ Н. К. Дьячков полковник пӗлтернӗ тӑрӑх, апрелӗн 30-мӗшӗнчи 79-мӗш стрелковӑй корпусӑн штаб начальникне ҫапла кӑтартнӑ: «Доношу, 14. 25. 4. 45 ҫ. Ҫав сп рейхстаг ҫуртне штурмласа илнӗ те унӑн кӑнтӑр пайӗнче Хӗрлӗ ялава туртса илнӗ …» . Чӑннипе илсен, ҫак саманта совет ҫарӗсем Рейхстага пӗтӗмпех ярса илеймен-ха, уйрӑм ушкӑнсем ҫеҫ унта кӗме пултарнӑ. Асӑннӑ хыпар литературӑра нумай вӑхӑт хушши Ҫӗнтерӳ Ялавӗн водружени историне пӑснин сӑлтавӗ пулса тӑчӗ. А. Садчиков палӑртнӑ тӑрӑх, «ҫак радиопӗлтерӳ тухнине идеологи е политика мотивӗсемпе пачах та ӑнлантармаҫҫӗ. Йӑнӑша стрелоксен 150-мӗш дивизийӗн командованийӗ тунӑ, вӑл васканипе вӑхӑтсӑр ҫӳле хӑйӗн «» ҫитӗнӗвӗ пирки пӗлтернӗ. Ҫар пуҫӗсем лару-тӑрӑва тишкерсен мӗн те пулин улӑштарма май килмен. Хӑйӗн пурӑнӑҫне» (Пс. Хӑйӗн аса илӗвӗсенче 756-мӗш стрелковӑй полк командирӗ Ф. М. Зинченко ҫапла ҫырать: «Всему виной спешные, непроверенные донесении. Вӗсем килсе кӗме пултарнине кӑларса пӑрахман. Рейхстаг умне выртнӑ подразделенисен боецӗсем темиҫе хутчен те атакӑна ҫӗкленнӗ, пӗчченшерӗн те ушкӑнӑн малалла, пӗтӗм таврана кӗрлесе тӑнӑ. Кӗмсӗртетнӗ те кӗрленӗ, командирсенчен тахӑшне хӑйӗн боецӗсем ҫитеймен пулсан та, кӗҫ-вӗҫ персе ҫитессӗн туйӑнма пултарнӑ».

Рейхстагӑн виҫҫӗмӗш штурмӗ кӑна ӑнӑҫлӑ пулса пырать. Ҫуртри ҫапӑҫу мӗн тӗттӗм пуличченех пычӗ. Ҫапӑҫӑва пула ҫуртӑн пӗр пайне совет ҫарӗсем ярса илнӗ, Рейхстагӑн тӗрлӗ вырӑнӗсенче темиҫе хӗрлӗ ялав (полк тата дивизи ҫыннисем хӑйсем ӑсталанисем таранах) ҫирӗплетнӗ, Рейхстаг тӑрринче хӗрлӗ ялав ҫӗклеме май пулнӑ.

Совет Союзӗн Паттӑрӗн чысне илнӗ вӑхӑтра 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 3-мӗш тапӑнакан ҫарӗн 150-мӗш перевҫӗсен дивизин штурмлакан ялавне Рейхстаг ҫийӗн хӑпартма тӑратнӑ,. Ку вӑл ҫурт тӑррине вырнаҫтарнӑ ҫуртсенчен тӑваттӑмӗш ялав пулнӑ. Малтанхи виҫӗ ялавне рейхстаг тӑрринчи ҫӗрлехи инҫете перекен нимӗҫ артобстрелӗ пула пӗтернӗ. Артобстрела пула Рейхстагӑн кӗленче куполне те аркатнӑ, каркас ҫеҫ юлнӑ. Анчах тӑшман артиллерийӗ хӗвелтухӑҫ енчи ҫурт тӑррине ҫирӗплетсе лартнӑ ялава, Берест, Егоров тата Кантари туслӑскерне, пӗтереймен.

Рейхстага штурмлакан батальон командирӗ С. А. Неустроев Рейхстаг тӑрринчи Ҫӗнтерӳ Ялавӗн водружинине сӑнласа панӑ май хӑйӗн мемуарӗсенче полк командирӗ Зинченко полковник М. Егоровпа М. Кантария ҫийӗнчех Рейхстаг тӑррине кайма, ҫӳллӗ вырӑнта штурм ялавне вырнаҫтарма хушнӑ тесе ҫырать. Батальон замполитне А. Береста лейтенанта ялав лартмалли боевой задачӑна пурнӑҫа кӗртме ертсе пыма хушнӑ; ҫурт тӑррине хӑпармалли ҫула И. Я. Сьянов ротин автоматчикӗсем тасатнӑ. Чи малтанах Ялава Рейхстаг тӗп кӗмелли фронтонра — ҫуртӑн хӗвелтухӑҫ пайӗнче — вырнаҫтарнӑ та Вильгельм IНеустроев С. А. Рейхстаг ҫулӗ ҫине утлӑ скульптура ҫумне ҫакнӑ. — Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1986.

Ялава Рейхстаг куполӗ ҫине куҫарни

Егоровпа Кантария Ялава Рейхстаг куполӗ ҫине майӑн 2-мӗшӗнче кӑнтӑрла иртсен тин куҫарнӑ, ун чухне нимӗҫсем рейхстагра парӑннӑ пулнӑ. Ф. М. Зинченко ҫапла аса илнӗ:

«Егоровпа Кантарие чӗнтертӗм те, эпир ҫӳле хӑпартӑмӑр … Эпӗ пӳрт тӑррине хӑпарса ҫитсен, ман умра Берлин панорами курӑнса кайрӗ. Майӗпен купол тавра ҫаврӑнса пӑхрӗҫ те хӗвелтухӑҫ енче (урӑхла каласан, парад алӑкӗ тӗлӗнче тылра) снаряд ҫурӑлнипе ҫурӑлса пӗтнӗ пусма пуррине асӑрхарӗҫ. — Ну, мӗнех вара, хаклӑ юлташсем, — терӗм эпӗ юлташсенчен, — апрелӗн вӑтӑрмӗшӗнче эсир ман приказа пӗтӗмпех тумарӑр. Ялава куполь ҫине лартмарӑр. Пурнӑҫласа ҫитерӗр!

— Есть, полковник юлташ, приказа туса пӗтермелле, — терӗҫ Егоровпа Кантария, унтан, темиҫе минутран, Ялав купол ҫинче вӗлкӗшме пуҫларӗ …»

Ишӗлнӗ пусмапа металл переплетсем тӑрӑх хӑпарасси (кантӑкӗсене ҫапса кӑларнӑ) ҫакӑн пек ҫӳлӗшре вӑрӑм та теветкеллӗ пулнӑ. Егоров кӑшт ҫеҫ татӑлса анман самант пулнӑ: телогрейка темрен ҫаклатнӑ …

«Знамя Победы» документлӑ фильмра Ф. М. Зинченко полковник ҫапла аса илнӗ: «Я подзвал Егорова и Кантария к окну. Куратӑр-и купол? Акӑ унта паллӑ пулмалла». С. А. Неустроев ҫапла хушса каланӑ: «Шанчӑклӑ пултӑр тесе Береста ярас терӗмӗр. Вӑл кирек мӗнле пулсан та — хӑватлӑ, вӑйлӑ, ирӗклӗ ҫын. Егоровпа Кантари мӗн те пулин пулас пулсан, вӑл ҫитетех». Фильма ӳкерме хутшӑннӑ Кантария ҫапла аса илнӗ: «Пире ялава колонна ҫумне ҫирӗплетӗр, терӗҫ. Кӑшт вӑхӑт иртсен тепӗр задача лартрӗҫ — Береста, мана тата Егорова рейхстаг куполӗ ҫине кайма хушрӗҫ. Берест задачи — Егоровпа Кантарине сыхлама. Эпир ҫурт тӑррине хӑпартӑмӑр. Ялава кӑтартрӑмӑр, пурне те курмалла турӑмӑр».

Ҫапах та Ялава Рейхстаг куполӗ ҫине куҫармалли лару-тӑру ҫинчен Рейхстага штурмлакан С. А. Неустроев ҫапла аса илетчӗ: «… 756-мӗш полк командирӗ Зинченко кӑшкӑрнине астӑватӑп: «Ялав ӑҫта? Колоннӑра пулмалла мар вӑл. Ҫӳле хӑпармалла, рейхстаг тӑррине! Пурте курччӑр! «Нумай та вӑхӑт иртмерӗ, боецсем пусӑрӑнчӑк кӑмӑлпа таврӑнчӗҫ — тӗттӗм, хунар ҫук, ҫурт тӑррине тухма ҫул тупаймарӗҫ. Зинченко ятлаҫса илчӗ, стенасем артобстрель вӑхӑтӗнчи пек чӗтресе тӑчӗҫ. Сехет ытла та иртрӗ пуль, пурте: чӗррисенче никам та ҫук, тесе шутларӗҫ. Сасартӑк куратпӑр: рейхстагӑн кӗленче куполӗ ҫинче виҫҫӗн ташлаҫҫӗ. Паллӑ ӗнтӗ, савӑннипе мар. Ҫӗр, хускалатӑн пулсан, пульӑсен айне лекме те май ҫук».

Ялава Рейхстаг тӑрринчен антарса Мускава ӑсатни

Союзниксемпе тунӑ договорпа килӗшӳллӗн, Берлин районӗ, рейхстаг вырнаҫнӑ район, Аслӑ Британин оккупаци зони пулса тӑнӑ. Ҫавӑнпа та кӗҫех, 3-мӗш тапӑнакан ҫарӑн пӗрлешӗвӗсем передислокациленнӗ май, Ҫӗнтерӳ Ялавне рейхстаг куполӗнчен ӳкернӗ. Ун вырӑнне пысӑкрах тепӗр хӗрлӗ ялав лартнӑ. Совет Союзӗн Паттӑрӗн чысне илнӗ вӑхӑтра 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 5-мӗш ҫарӗн 79-мӗш корпусӗн командирӗ, подполковник. А. Н. Дементьев тепӗр датӑна — ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнче (тепӗр ҫӑлкуҫра — ҫу уйӑхӗн 8-мӗшӗнче; ҫавӑн чухнех, Дементьев шухӑшӗпе, Егоров тата Кантария рейхстаг куполӗ ҫине тепӗр ялав лартнӑ, ун ҫине мӑлатукпа ҫурлапа ҫӑлтӑр пир варринче вырнаҫнӑ пулнӑ). 150-мӗш дивизи командирӗ Шатилов ҫу уйӑхӗн 12-мӗшӗнче кун ҫути курнӑ.

3-мӗш тапӑну ҫарӗн Ҫар Канашне Перевёрткинран донесенире ҫапла каланӑ:

1945 ҫулхи апрелӗн 30-мӗшӗнче Рейхстаг тӗлӗнчи ялава эпӗ Совет Союзӗн Маршалӗ умӗнче упрама хушрӑм, ыйтрӑм. Жуковсене, Пӗрремӗш Белорусси фрончӗн, 3-мӗш тапӑну ҫарӗн тата 79-мӗш стрелковӑй корпусӑн делегацийӗ Кремльте е урӑх ҫӗрте ҫӗнтерӳ ялавне хамӑрӑн Аслӑ ҫулпуҫа, юратнӑ Маршал Иосиф Виссарионович Сталина хӑй тыттарма пултартӑр.

Малашне Ҫӗнтерӳ Ялавӗ 756-мӗш стрелковӑй полк штабӗнче пулнӑ, кайран стрелоксен 150-мӗш дивизийӗн политотделӗнче июнӗн 19-мӗшӗччен упраннӑ. Ҫак кун дивизи политотделӗн начальникӗ хушнипе полотнище ҫине ҫапла ҫырса хунӑ: «150 стр. ордена Кутузова II ст. Идриц. Див.» Надписи: «79 Скпа» «3 УА 1 БФФФ» ҫак кунах тунӑ, ун хыҫҫӑн маршал Жуков Ҫӗнтерӳ Парадне Мускава Ялав ҫитерме хушнӑ.

1945 ҫулхи июнӗн 20-мӗшӗнче эпир 150-мӗш дивизи политотделӗн начальникӗпе Артюхов подполковникпа пӗрле 79-мӗш стрелковӑй корпус штабне ҫитрӗмӗр, унта пире корпус политотдел начальникӗ Крылов полковник кӗтсе илчӗ. Ҫӗнтерӳ Ялавӗн боевой характеристикине тӗрӗсленӗ май полковник ялава сарса салхуланчӗ. Ҫав хире ҫити таса ҫине ҫапла ҫырса хунӑ: «150 стр. ордена Кутузова II ст. Идрицк. див.»

Крылов Артюхов ҫине шӑтарас пек пӑхса илнӗ те: «Ҫакна ҫырма сире кам ирӗк панӑ?» — тесе ыйтнӑ. Вӑл вара 150 цифра ҫине пӳрнипе тӗллесе кӑтартрӗ. Артюхов дивизи командованийӗн хӑй ирӗкӗпе тунӑ ӗҫӗсене мӗнле те пулин тӳрре кӑлармаллине ӑнланса илчӗ те Крылова ҫуса тасатма та, ҫуса тасатма та мар, хушса хума сӗнчӗ: «79 стр. корпус, 3 Ударлӑ ҫар, 1 Белорусси фрончӗ». Анчах ялав ҫинче вырӑн сахал юлнӑ, ҫавӑнпа кӗскетсе ҫырнӑ: «79 ск, 3 уа, 1 Бфи». Ялав ҫинче 79 цифрӑна курсан Крылов кӑмӑллӑ юлнӑ. Хирӗҫӗве те майлаштарнӑ.

тӗлӗш

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн Мускава ӑсатӑвӗсем 1945 ҫулхи ҫӗртмен 20-мӗшӗнче Берлинти «Темпельхофи» аэродромра иртнӗ. Ҫак ӑсатусене Рейхстага штурмлама хутшӑннӑ С. А. Неустроевпа, К. Я. Самсоновпа, И. Я. Сьяновпа, М. Егоровпа тата М. Кантарипе пӗрле ирттернӗ. Тӗп аэродромра вӗсене. Фрунзе Мускавра Ялава Мускав коменданчӗн пулӑшуҫи Н. В. Гребенщиков полковник кӗтсе илнӗ. Хисеплӗ хурал ротине В. И. Варенников капитан ертсе пычӗ. Совет Союзӗн Паттӑрӗн чысне илнӗ вӑхӑтра 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 5-мӗш гварди ҫарӗн 3-мӗш гварди перевҫӗсен дивизин командирӗ, гварди аслӑ сержанчӗ.

Ҫӗнтерӳ ялавне Хӗрлӗ тӳремпе Ҫӗнтерӳ Парадӗнче ирттермелле пулнӑ. Ҫак тӗллевпе ятарласа ялав йӑтакан Неустроевпа унӑн ассистенчӗсем — Егоров, Кантари тата Берест — хушшинче паллӑсем шутласа кӑларнӑ. Анчах та Нестроев ялавҫӑн 22 ҫул тӗлне пилӗк аманнӑ, урисем сиенленнӗ. Ҫавна май, ҫавӑн пекех шутлава хутшӑнакансем строй хатӗрленӗвӗн шайне ҫителӗксӗр кӑтартнине кура, ытти ялавҫӑсене палӑртма май килменнине тата кая юлнине кура, Г. К. Жуков маршал йышӑну тунӑ — Ялава чӑтма ҫук. Ҫавӑнпа та, анлӑ сарӑлнӑ шухӑша пӑхмасӑр, Ҫӗнтерӳ Парадӗнче Ялав пулман.

Ҫӗнтерӳ Ялавӗ Хӗҫпӑшаллӑ вӑйсен музейӗнче

Хӗрлӗ ҫарӑн Тӗп Политика управленийӗ 1945 ҫулхи утӑн 10-мӗшӗнчи Рабочи-хресчен ҫарӗ хушнипе Ҫӗнтерӳ Ялавне Мускаври СССР Хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсен Тӗп музейне ӗмӗрлӗхе упрама панӑ.

1945 ҫул хыҫҫӑн Ялав 1965 ҫулта — Ҫӗнтерӳ 20 ҫул тултарнӑ ятпа тухнӑ. Ҫӗнтерӳ Парачӗн паллӑ ҫыннисем 1965 ҫулхи ҫӑвӑн 9-мӗшӗнче ҫаксем пулнӑ: К. Самсонов полковник, М. Егоров сержант, М. Кантарин кӗҫӗн сержанчӗ. 1965 ҫулчен музейри унчченхи ҫуртра чӑн-чӑн Ҫӗнтерӳ Ялавне экспонациленӗ. 1965 ҫул тӗлне Ялав ҫумне хисеплӗ хурал тӑратнӑ. 1975 ҫулта Ҫӗнтерӳ Ялавне Кремльти съездсен керменӗнче Ҫӗнтерӳ 30 ҫул тултарнине халалланӑ савӑнӑҫлӑ пухура ирттернӗ.

Каярахпа Ҫӗнтерӳ Ялавне упраса хӑварас тӗллевпе унӑн подлинникне тӗп-тӗрӗс калакан копипе (дубликатпа) улӑштарнӑ. Чӑн-чӑн Ялава паллӑ фончӗн управне куҫарнӑ. Ҫӗнтерӳ ялавӗ ӗлӗк хутлатнӑ евӗр упраннӑ. Ун ҫинче кракелюрӑсене, илемлӗх сийне пӑснине асӑрханӑ реставраторсен сӗнӗвӗпе Ялава ятарлӑ контейнерта тата горизонталь лару-тӑрӑвӗнче упрама йышӑннӑ. Ҫӗнтерӳ ялавне сатин черченлӗхне пула вертикальлӗ лару-тӑрура упрама чарнӑ, унран ялав тунӑ. Ҫавна май Ялава горизонтальлӗ хурса 2011 ҫулччен ятарлӑ хутпа витнӗ. Ялав управҫи А. Н. Дементьев пӗлтернӗ тӑрӑх, Ялав йывӑҫҫинчен тӑхӑр пӑта туртса кӑларнӑ, вӗсене 1945 ҫулта ун ҫумне пир ҫапнӑ (вӗсен пуҫӗсем тутӑхма, пир тӗртме пуҫланӑ).

Ҫӗнтерӗвӗн чӑн-чӑн ялавӗ музей ҫуртӗнчен темиҫе хутчен те тухса кайнӑ. Пӗрре вӑл Санкт-Петербургра 300 ҫул тултарнӑ хулара пулнӑ, икӗ хутчен — Пуҫ тайнӑ ту ҫинче, 1990 ҫулта Ялав Белоруссие тата Украинӑна «Пире Ҫӗнтерӳ ялавӗ пӗрлештерет!» лозунгпа илсе тухнӑ. . 2000-мӗш ҫулсенче Ҫӗнтерӗвӗн чӑн-чӑн Ялавне Раҫҫейри музей ӗҫченӗсен съездӗнче те кӑтартнӑ. Ҫак мероприятие Президент полкӗнчи хисеплӗ хурала чӗнсе илнӗ. Дементьев каланӑ тӑрӑх, музейӗн кантӑк витрининче экспонациленнӗ копи (дубликат) «историлле паттӑр пир-авӑр пекех ватӑлать". 2003 ҫулта Ялав 10 кун хушшинче Санкт-Петербургра пулнӑ.

2011 ҫулхи ҫӑвӑн 8-мӗшӗнче РФ Хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсен Тӗп музейӗнче «Знамя Победы» зал уҫнӑ, унта Ҫӗнтерӳ Ялавӗн тӗп копине вырнаҫтарнӑ. Копие экспонацилеме ятарлӑ курав оборудованийӗ проектланӑ. Ялав копине БМ-13 реактивлӑ установки патне снарядсем валли реактивлӑ вырнаҫтармалли рельссем евӗр пурнӑҫланӑ металл конструкцийӗсемпе пулӑшакан кӗленче куба вырнаҫтарнӑ. Конструкци никӗсӗнче — юхӑннӑ свастика евӗр кантӑк витринисем, унта Мускава илнӗшӗн Германи ҫар ҫыннисене чыслама палӑртнӑ 20 пин экземпляр тимӗр хӗрессем, Германи ҫар ялавӗсем, тӑшман хӗҫпӑшалӗ, документсем, ҫав шутра «Барбароссажис» планӗн копийӗ вырнаҫтарнӑ.

Чӑн-чӑн Ялав музейӗн ҫӗр айӗнчи пӳлӗмӗнче вырнаҫнӑ паллӑ фондӗнче ятарлӑ капсулӑра упранать. Ультрафиолет тытса чаракан ятарлӑ кантӑкран капсулӑра тивӗҫлӗ температурӑллӑ, ҫутӑ тата нӳрӗклӗхлӗ ятарлӑ хутлӑх тытӑнса тӑрать. 60 %. Ялавӑн 73 сантиметр тӑршшӗ тата 3 сантиметр сарлакӑш ярӑм ҫитмест. Пӗр версипе, ярӑма татнӑ та 1945 ҫулхи майӑн 2-мӗшӗнче Рейхстаг тӑрринче пулнӑ рядовой Александр Харьков, 92-мӗш гварди миномёт полкӗн наводчикӗ, асӑнмалӑх илнӗ. Тепӗр верси тӑрӑх, Ялава стрелоксен 150-мӗш дивизийӗн политотделӗнче упранӑ вӑхӑтра унта ӗҫлекен хӗрарӑм-ҫар служащийӗсем хӑйсем валли сувенир асӑнмалӑх хӑварас терӗҫ, — ярӑм касса татӑксем ҫине пайларӗҫ. 1970-мӗш ҫулсен пуҫламӑшӗнче Совет Ҫарӗн музейне пӗр хӗрарӑм пынӑ, ҫак историе каласа панӑ, хӑйӗн татӑкне кӑтартнӑ, ӑна Ялав ҫумне хурса калӑпӑшӗпе пынӑ.

Хӗҫпӑшаллӑ вӑйсен Тӗп музейӗнчи Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗ (Мускав)

Рейхстаг ҫинчи тата Берлинӑн ытти вырӑнӗсенчи урӑх ялавсем

Берлиншӑн пынӑ ҫапӑҫура хулан тӗрлӗ вырӑнӗсенче историллӗ литературӑра паллӑ илнӗ ытти хӗрлӗ паллӑсене те пурнӑҫа кӗртнӗ. Ҫӳллӗ ҫуртсемпе ытти паллӑ вырӑнсенче — хула ратушин, Гитлер рейхсканцелярин ҫурчӗсем ҫинче, Бранденбург хапхи тӗлӗнче тата хулан ытти объекчӗсем ҫинче — паллӑсем. Документсенчи тата историллӗ литературӑри ҫак паллӑсене те час-часах Ҫӗнтерӳ паллисем теҫҫӗ; вӗсенчен чылайӑшне хулан е Рейхстаг вырӑнӗнчи иккӗмӗш объектсем ҫине вырнаҫтарнӑ, Берлина илнӗ хыҫҫӑн ҫак паллӑсенчен пӗри те сыхланса юлман; тата, паллах, вӗсем официаллӑ статуса илеймен.

Совет Союзӗн Паттӑрӗн чысне илнӗ вӑхӑтра 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 5-мӗш татса тухакан артиллери бригадин 106-мӗш миномёт полкӗн 1-мӗш батареин разведчик-сӑнавҫи, ефрейтор. Рейхстага хӑйне темиҫе хут штурмланӑ май унӑн тӗрлӗ вырӑнӗсенче (ҫурт фасадӗнче тата шалта: тӗп алӑк пусми ҫинче, чӳречесенче, колоннӑсенче, зал варринче тата ытти ҫӗрте те) — ҫарӑҫсем ҫурт тӑррине хӑпариччен — ҫавӑн пекех темиҫе хӗрлӗ ялав ҫакнӑ.

2007 ҫулта панӑ интервьюра Раҫҫей Геройӗ Абдулхаким Исмаилов ҫирӗплетнӗ тӑрӑх, 1945 ҫулхи акан 28-мӗшӗнчех Алексей Ковалёв, вӑл тата Леонид Горычев Рейхстаг тӑррин пӗр башенки ҫине хӗрлӗ ялав вырнаҫтарнӑ (каярахпа боецсене Е. А. Халдейӗн «Рейхстагомӑ ҫинчи Ҫӗнтерӳ ялавӗ» постановка сӑнӳкерчӗкӗсем ҫине пичӗтленӗ.

Иккӗмӗш штурм вӑхӑтӗнче — акан 30-мӗшӗнче кӑнтӑрла — стрелоксен 171-мӗш тата 150-мӗш дивизийӗсенчи хӗрлӗармеецсен уйрӑм ушкӑнӗсен Рейхстаг патне ҫитсе ҫурт фасачӗн тӗрлӗ вырӑнӗсенче хӗрлӗ ялавсем ҫирӗплетме май килнӗ (Рейхстаг ку вӑхӑта илмен пулнӑ-ха). Тӗрлӗ ҫӑлкуҫсем Рейхстаг ҫинче кӑнтӑрлахи штурм вӑхӑтӗнче мӗнле ялав тата ӑҫта вырнаҫтарни ҫинчен тӗрлӗ сведенисем кӑтартаҫҫӗ. Тӗслӗхрен, 150-мӗш стрелковӑй дивизи командирӗн донесенийӗнче 14 сехет те 25 минутра ҫурт фасачӗ ҫине 674-мӗш стрелковӑй полк хӗрлӗ ялавне вырнаҫтарнине палӑртнӑ. 1945 ҫулхи акан 30-мӗшӗнче Рахимжан Кошкарбаев лейтенантпа Григорий Булатов «Ҫуртӑн тӗп пайӗ патне пластунла упаленсе пынӑ» хӗрлӗ ялава лартнӑ.». Ҫак пулӑма ҫавӑн пекех Совет Союзӗн Геройӗн И. Ф. Клочковӑн «Мы штурмовали рейхстаг» кӗнекинче палӑртнӑ, унта «лейтенант Р. Кошкарбаев колонна ҫумне чи малтан хӗрлӗ ялав ҫирӗплетрӗ»Ялав рейхстаг ҫийӗн Рахимжан Кошкарбаев водрузил — Раҫҫей МО ҫар историйӗн институчӗн официаллӑ ҫирӗплетӗвӗ // www. zakon. kz.

undefined

В публикациях о Знамени Победы со ссылкой на старшего научного сотрудника Центрального музея Вооружённых Сил А. Н. Дементьева отмечает, что первые группы советских воинов модель смотрели в шала Рейхстага только в десятом часу вечера 30 апреля. Рейхстаг ҫурчӗн тӑррине чи малтан В. Н. Маков капитан ертсе пыракан штурм ушкӑнӗ — М. П. Минин сержант тата Г. К. Загитов, А. Н. Лисименко тата А. П. Бобров аслӑ сержантсем шӑтарса тухрӗҫ, унта боецсем 22 сехет те 30 минутра Богиндыя Победыре скульптуринче хӗрлӗ пир тӑрӑхӗ турӗҫ.» — Рейхстагӑн анӑҫ пайӗн параднӑй кӗмелли фронтонӗнче вырнаҫнӑ. Тепӗртакран ҫавӑнтах (иккӗмӗшсем) М. М. Бондарь майорӑн штурмлакан ушкӑнӗн ҫар ушкӑнӗн хӑйсен ялавне ҫирӗплетнӗ. 22 сехет те 40 минутра ҫурт тӑррин анӑҫ фасачӗ ҫине С. Е. Сорокин лейтенант ертсе пыракан 674-мӗш полкри разведчиксем виҫҫӗмӗш хӗрлӗ ялав вырнаҫтарнӑ. «История Второй мировой войныя» официаллӑ совет кӑларӑмӗнче артобстрел вӑхӑтӗнче тӗп тунӑ ҫак виҫӗ паллӑсем ҫинчен тата Ҫӗнтерӳ Ялавне авторсен коллективӗ каланӑ. Иккӗмӗш Тӗнче вӑрҫин кун-ҫулӗ. 1939—. 1945. Том 10. — М.: Воениздат, 1979.

Ҫак Ялав чи хаяр ҫапӑҫусенче В. Н. Маков капитанӑн, Р. Кошкарбаев лейтенантӑн, М. М. Бондарь майорӑн тата ытти нумай ҫар ҫыннисен ушкӑнӗсене ертсе пынӑ паллӑсемпе ялавсене пурне те сӑнарлӑн пурнӑҫа кӗртнӗ. Рейхстаг тӗп алӑкӗнчен пуҫласа ҫурт тӑррине ҫитичченех вӗсен паттӑр ҫулне хӗрлӗ паллӑсемпе, ялавсемпе тата ялавсемпе паллӑ турӗҫ, халӗ вӗсем Ҫӗнтерӗвӗн пӗрлехи Ялавне пӗрлешнӗ тейӗн.

Майӑн 1-мӗшӗнче кӑнтӑрла тӗлкӗшекен Рейхстаг ҫине самолетсем ҫинчен икӗ ултӑ метрлӑ хӗрлӗ ялав пӑрахнӑ, унта «ПОБЕДАРа» тесе ҫырнӑ (хӗрлӗ йӑрӑмлӑ вырӑна К. В. Новосёлов гварди аслӑ лейтенанчӗ самолёт ҫинчен антарнӑ). Кайран ҫав паллӑсем вутра пӗтнӗ пулӗ тесе шутлаҫҫӗ.

Раҫҫей Федерацийӗн Хӳтӗлев министерствин ҫар историйӗн институчӗ Рейхстаг ҫийӗн ялава кам малтан явӑҫтарни пирки ыйтсан хурав (2005 ҫулхи ҫӗртмен 19-мӗшӗ, 247443 №) Валентина Рогачёва ярса панӑ. Рейхстаг ҫинчи ялава кам чи малтан лартнӑ? // best. kp. ru:

«… Берлин ҫине тапӑнса килекен кашни ҫарта Рейхстаг ҫурчӗ тӗлӗнче водружени тума пӗрер хӗрлӗ ялав хатӗрленӗ. 3-мӗш тапӑну ҫарӗнче 1945 ҫулхи акан 22-мӗшӗнче ҫакӑн пек 9 ялав (унта кӗрекен дивизисен шучӗпе) хатӗрленӗ. Хӗрлӗ ялавсем, ялавсемпе ялавсем тӗп задачӑпа ҫапӑҫӑва каякан штурм ушкӑнӗсенче — пур штурм ушкӑнӗнче те пулнӑ. Рейхстага ҫӗмӗрсе кӗрсе ҫурт ҫине вырнаҫтармалла. Рейхстаг ҫийӗнче пӗтӗмпе 40 яхӑн ялав ҫӗкленӗ. Ҫавна май ытти сӑлтавсене пула та, ҫак паттӑрла ӗҫе чи малтан кам тунӑ, халӗ те дискуссионнӑй пулса юлать».

1945 ҫулхи майӑн 2-мӗшӗнче ирхине ирех Мамедов, Ахмедзаде, Н. Бережной тата Н. Андреев стрелоксен 416-мӗш дивизийӗн боецӗсем А. Меджидов лейтенант ертсе пынипе Бранденбург хапхи тӑрринче хӗрлӗ ялав ҫӗкленӗ. Совет Союзӗн Паттӑрӗн чысне илнӗ вӑхӑтра 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 5-мӗш ҫарӗн 416-мӗш перевҫӗсен дивизин 295-мӗш перевҫӗсен дивизин 1040-мӗш перевҫӗсен полкӗн командирӗ, сержант. — М.: Наука, 1975.

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗсемпе усӑ курни

undefined
undefined

1945 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 1-мӗшӗ тӗлне рейхстаг ҫурчӗ тӗлӗнче туслашнӑ Ҫӗнтерӳ ялавӗ 1965 ҫул хыҫҫӑн ҫар парачӗсене нихӑҫан та тухман. Мускаври Хӗрлӗ Площадьре савӑнӑҫлӑ мероприятисем ирттернӗ чухне Ҫӗнтерӳ кунӗнче Хӗҫпӑшаллӑ вӑйсен Тӗп музейӗнче упранакан Ҫӗнтерӳ Ялавӗн официаллӑ копийӗпе Юрий Гаврилов усӑ кураҫҫӗ. Парад: мӗнле пулӗ вӑл // rg. ru. Ҫак йӗрке 2007 ҫулхи ҫӑвӑн 7-мӗшӗнче йышӑннӑ Ҫӗнтерӳ Ялавӗ ҫинчен калакан саккунӑн положенийӗсенчен тухать, унпа килӗшӳллӗн федерацин патшалӑх влаҫӗн органӗсем, Раҫҫей Федерацийӗн субъекчӗсен патшалӑх влаҫӗн органӗсем, вырӑнти хӑй тытӑмлӑх органӗсем, организацисем, общество пӗрлешӗвӗсем, Паллӑ мар Хӗвел Хӗвеланӑҫ Могилӗ патне чечек кӑшӑлӗсем хурасси ҫинчен ирттернӗ савӑнӑҫлӑ мероприятисем вӑхӑтӗнче Ҫӗнтерӳ кунӗнче Мускавпа Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин ытти палӑкӗсене тата Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин пулӑмӗсемпе ҫыхӑннӑ ытти кунсене, ҫавӑн пекех Ҫӗнтерӳ Ялавӗ вырӑнне тишкерме тӑратма тӑратма, енчен те ӑна реставраци ӗҫӗсене ирттерме тишкерсе тирпейленӗ пулсан, Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗсемпе усӑ курма пултараҫҫӗ.

Ҫӗнтерӳ кунӗнче Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗсем Раҫҫей Федерацийӗн Патшалӑх ялавӗпе пӗрле ҫуртсем ҫине (е мачтӑсем, флагштоксем ҫине) ҫакса тухма пултараҫҫӗ. Раҫҫей Федерацийӗн Патшалӑх ялавне тата Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копине пӗр вӑхӑтра ҫӗклесси (вырнаҫтарасси) Раҫҫей Федерацийӗн Патшалӑх ялавне тата Раҫҫей Федерацийӗн субъекчӗн ялавне, муниципаллӑ йӗркеленӗве, организацие, общество пӗрлешӗвне пӗр харӑс ҫӗклесси (вырнаҫтарасси).

Саккун Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗсен тӗсӗ Ҫӗнтерӳ Ялавӗн тӗсӗпе килӗшсе тӑма хушать. Официаллӑ кописем Ҫӗнтерӳ Ялавӗн пурӗ (2008) тӑваттӑ: пӗрре —

дубликат — Хӗҫпӑшаллӑ Вӑйсен Тӗп музейӗн «Ҫӗнтерӳ залӗнче» экспонациленӗ, тепри парадсен вӑхӑтӗнче усӑ кураҫҫӗ, виҫҫӗмӗшӗ Брест карманӗнче, тӑваттӑмӗшӗ — курав ӗҫӗнче Елена Колосенцева усӑ кураҫҫӗ. Аслӑлӑхпа мухтав фончӗ. // old. redstar. ru.

Хальхи вӑхӑтра, Мускаври Хӗрлӗ тӳремре Ҫӗнтерӳ кунне халалласа парадра Ҫӗнтерӳ Ялавӗн регламенчӗпе килӗшӳллӗн, парад Ҫӗнтерӳ Ялавӗн официаллӑ копине илсе тухнипе уҫӑлать Мускаври Ҫӗнтерӗве халалласа парад иртнӗ // rg. ru, ҫав хушӑрах — парадран 2006 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнче — малта Раҫҫей Федерацийӗн Патшалӑх ялавӗ вӗҫет. КПРФ Патшалӑх думин депутачӗсем асӑннӑ факта хирӗҫлесе йышӑннӑ, Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи тапхӑрӗнче триколора Германи енче РОА ҫапӑҫнӑ власовецсем хӑйсен стягӗ вырӑнне усӑ курнӑ тесе ҫирӗплетнӗ. Раҫҫей Президенчӗ ячӗпе янӑ уҫӑ ҫырусенчен пӗринче «Ҫӗнтерӳ ялавӗ искусствӑлла майпа тунӑ кӳрентерӳ комбинацийӗнче умра чаплӑн мар триколорпа пӗр юраман ассоциацие ҫеҫ чӗнет: Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче ҫӗнтернине власовецсем ҫӗнтернӗ иккен. Анчах триколора унпа усӑ курса Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин ҫулӗсенче сутӑнчӑксем вараламан пулсан та Власовецсем, пурпӗрех ӑна Раҫҫей Федерацийӗн Патшалӑх ялавӗ вырӑнне хурса Ҫӗнтерӳ Ялавӗ умӗнче ҫӗклесе пыни тӗрӗс мар пулнӑ пулӗччӗ, мӗншӗн тесен ҫӗнтерӗве халӑхсем пӗр Раҫҫей кӑна мар, Совет Социализмлӑ республикӑсен Союзӗнчи халӑхсен пӗтӗм туслӑхӗ ҫӗнтернӗ, Совет Союзӗн Патшалӑх ялавне триколор вырӑнне лартни — Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин историне, СНГС ҫӗршывӗсен историне пӑсни пулать».

Ҫӗнтерӳ Парачӗ вӑхӑтӗнче 2015 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнче мала Ҫӗнтерӳ Ялавне, Раҫҫей триколорне — ун хыҫҫӑн — илсе тухнӑ. Ҫӗнтерӳ Парадӗнче 2016 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнче Ҫӗнтерӳ Ялавӗ каллех Раҫҫей патшалӑх ялавӗ хыҫҫӑн пынӑ.

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗпе Мускавра Хӗрлӗ лапамра парадсенче усӑ курни

2005 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнчи парад. Ун чух юлашки хут Ҫӗнтерӳ Ялавне Раҫҫей ялавӗсӗр уйрӑм илсе тухнӑ.
2009 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнчи парад. Малта — Раҫҫей ялавӗ, ун хыҫҫӑн — Ҫӗнтерӳ Ялавӗ.
2015 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнчи парад. Малта — Ҫӗнтерӳ Ялавӗ, ун хыҫҫӑн — Раҫҫей ялавӗ.

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗ ҫинче 2015 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 8-мӗшӗнче Пӗтӗм тӗнчери космос станцийӗн бортӗнчен Раҫҫей космонавчӗсем 43-мӗш нумай вӑхӑт хушши А. Н. Шкаплеров, Г. И. Падалка, М. Б. Корниенко Ҫӗнтерӳ кунӗпе саламланӑ.

2018 ҫулхи нарӑсӑн 2-мӗшӗнче Волгоградри Сталинград ҫапӑҫӑвӗ 75 ҫул тултарнине уявланӑ чух Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копине СССР патшалӑх символикисӗр — ҫурлапа молотаЗнамя Победы без Серпа и Молота на праздновании 75 летия Сталинградской битвы // www. youtube. comПодделка Знамени Победы — халӑха-Ҫӗнтерӳҫе кӳрентерни // msk. kprf. ru. Кӑнтӑр ҫар округӗн пресс-службинче пир-авӑр ҫинче ҫурлапа мӑлатук пулманнине «вӑхӑт иртнӗҫемӗн сӑрӑ тӗссӗрленме ансат» тесе нумай хут химчистокДенис Парфёнов хыҫҫӑн ҫапла ӑнлантарнӑ: СССР патшалӑх символӗсене Ҫӗнтерӳ Ялавӗнчен шӑратса кӑларнине идеологи диверсийӗ тесе хаклама пултараҫҫӗ // kprf. ru.

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ (1996—2007)

undefined

1996 ҫултан пуҫласа 2007 ҫулччен Раҫҫейре Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗпе те усӑ курнӑ. 1996 ҫулхи акан 15-мӗшӗнче Раҫҫей Президенчӗ Б. Н. Ельцин «Ҫӗнтерӳ Ялавӗ ҫинчен» указа алӑ пуснӑ, ун тӑрӑх Ҫӗнтерӳ Ялавне нарӑсӑн 23-мӗшӗнче тата ҫӑвӑн 9-мӗшӗнче кӑна тӳснӗ, ытти тӗллевсем валли «Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗпе» усӑ курмалла пулнӑ, вӑл указпа килӗшӳллӗн «хӗрлӗ тӗс ярӑмӗ сарлакӑшӗ тӗлӗшпе икӗ енӗ: 2: 1. ҫӳлти кӗтесе Раҫҫей Федерацийӗн президенчӗн 1996 ҫулхи ака уйӑхӗн 15-мӗшӗнчи 561 №-лӗ Хушӑвӗ «Ҫӗнтерӳ ялавӗ ҫинчен» Раҫҫей Федерацийӗн саккунӗсен пуххи вырнаҫнӑ. — М.: Юридици литератури, 1996 ҫулхи ака уйӑхӗн 15-мӗшӗ, 16 №, ст. 1846.

Ҫӑлтӑрӑн тӗсне указра палӑртман, анчах практикӑра ытларах Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символне ылтӑн (сарӑ) пилӗк вӗҫлӗ ҫӑлтӑрпа ӑсталанӑ. Ҫавӑн пекех Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ вырӑнне хӗрлӗ ялавпа усӑ курнӑ, унӑн ҫӳлти кӗтесӗнче ылтӑн хӑю тытнӑ хӗрлӗ пилӗк вӗҫлӗ ҫӑлтӑрӑн аври патӗнче ӳкернӗ.

2005 ҫулхи ҫӗртмен 14-мӗшӗнче Госдума Канашӗн ларӑвӗнче «Ҫӗнтерӳ Ялавӗ ҫинчен» федераци саккунӗн проектне пӑхса тухнӑ, ӑна «Пӗрлӗхлӗ Раҫҫей"фракцинчен депутат А. А. Сигуткин кӗртнӗ. 2005 ҫулхи авӑнӑн 7-мӗшӗнче Госдумӑн пленарлӑ ларӑвӗнче «Ҫӗнтерӳ Ялавӗ ҫинчен» федераци саккунӗн икӗ альтернативлӑ проектне пӑхса тухнӑ. Саккун проекчӗсене сӳтсе явнӑ май Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ пирки дискусси хӗрсе кайнӑ. Депутатсен ушкӑнӗ хӑйӗн саккун проектӗнче историлле тӗрӗслӗхе пӑхӑнса Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗнче оригиналӑн тӗп символикине — ҫурлапа мӑлатук тата пилӗк вӗҫлӗ ҫӑлтӑра — упраса хӑварма сӗннӗ.

Сигуткин А. А. саккун проекчӗпе палӑртнӑ тӑрӑх, уйрӑм тӗслӗхсенче (сӑмахран, Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин датисемпе ҫыхӑннӑ Раҫҫей ҫар мухтавӗн кунӗсенче, ҫавӑн пекех Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче пуҫ хунисене асӑнсан тата Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннисене пытарнӑ чухне Федерацин вӑрҫӑ мемориал масарӗнче) паллӑсем пулма пултараҫҫӗ. Ҫӗнтерӳсем. Проектпа килӗшӳллӗн Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символне «хӗрлӗ тӗс"пирӗ анлӑшӗпе 2: 1 сарлакӑшпе ҫыхӑннӑ, унӑн икӗ енче те ҫӳлти кӗтесре хӑва патӗнче пилӗк вӗҫлӗ ҫӑлтӑрӑн ӳкерчӗкӗ вырнаҫнӑ» тесе палӑртмалла пулнӑ. 2005 ҫулхи авӑнӑн 9-мӗшӗнче сӗннӗ положенисемлӗ саккун проектне, унта Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ ҫинче пилӗк кӗтеслӗ ҫӑлтӑра ҫеҫ сӑнлаҫҫӗ, Госдума пӗрремӗш вулавра йышӑннӑ.

Асӑннӑ факт Раҫҫей субъекчӗсен общественноҫне тата чылай представительлӗ органӗсене хирӗҫленӗ. Ҫапла, Мурманск облаҫӗ Думин шухӑшӗпе, «Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символне пӑсса саккун мелӗпе ҫирӗплетмелли ҫул ҫинче пӗрремӗш утӑм тунӑ», ҫакӑнпа «килӗшме юрамасть» Мурманск облаҫ Думин 2005 ҫулхи юпа уйӑхӗн 14-мӗшӗнчи 2144 №-лӗ йышӑнӑвӗ ҫинчен Мурманск облаҫ Думине Раҫҫей Федераци Президенчӗ В. В. Путин, Федераци Председателӗ Федерального Собрания Российской Федерации С. М. Миронова и Председателю Госдумы Федерального Собрания Российской Федерации Б. В. Грызлову о Знамени Победыдыдыдый» Мурман облаҫ Думин депутачӗсем ҫакна та палӑртнӑ: Патшалӑх Думинче депутатсен — «Пӗрлӗхлӗ Раҫҫей» фракци пайташӗсен — конституциллӗ ытларахӑшӗ федераллӑ саккун проектне оппозици шухӑшне тата Раҫҫей халӑхӗн пысӑк хисепне шута илмесӗр йышӑнассине шантарнӑ. Сӑмахран, ҫакӑн пек каланӑ:

«Ҫӗнтерӳ 60 ҫул тултарнине уявланӑ май Анӑҫра тӗнче историне ҫыракансене, ҫавӑн пекех хӑйӗн пӗтӗм совет ҫыннине курайманнипе хӑйӗн анӑҫри ӗҫтешӗсене сурса пӗтерме тӑрӑшакан тӗрлӗрен доморощеннӑй псевдоисториксене Раҫҫей, федерацин патшалӑх влаҫӗн органӗсен сӑнӗнче, хӑйӗн тӗп истори реликвисемпе пахалӑхӗсене пӑсма тытӑнать.. Апла пулсан, пирӗн Тӑван ҫӗршывӑн мухтавлӑ пулӑмӗсене мӗнле асра тытмалла тата ыттисене мӗнле хисеплемелле? Ҫапах та Раҫҫей ҫыннисенчен чылайӑшӗ «тӑвансене асра тытман Ивансем мар, хӑйсен аслашшӗсене таса хисеплекен ҫынсем, вӗсем хӑйсен иртнӗ пурнӑҫӗ ҫине хисеплемесӗр пӑхнине каҫармӗҫ».

Саккун проектне иккӗмӗш хут вуланӑ май Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ ҫинчен калакан положенисене улшӑнусем кӗртнӗ. Иккӗмӗш вулавпа паллашма сӗннӗ улшӑнусем те общественноҫа хирӗҫ пулчӗҫ. Сӑмахран, Мускав хула Думин Обращенийӗнче Раҫҫей Президентне В. В. Путина тата Госдума Председательне Б. В. Грызловӑна, сӑмахран, Мускав хула Думин 2006 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 10-мӗшӗнчи 10 №-лӗ «Ҫӗнтерӳ ялавӗ ҫинчен» // Ведомости Московской городской Думы, 2006 г., № 5:

«Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ ҫинчен ҫырса кӑтартнӑ саккун проекчӗн пӗр пайне уйрӑмах ӑнланманлӑх ҫуратать, унпа килӗшӳллӗн хӗрлӗ тӗслӗ тӳрӗ кӗтеслӗ пир ҫинче икӗ енче те шурӑ чечеклӗ пилӗк кӗтеслӗ ҫӑлтӑрӑн ӳкерчӗкне вырнаҫтармалла». Хӗресленнӗ Ҫурлапа Мӑлатукӑн пилӗк вӗҫлӗ ылтӑн ҫӑлтӑрлӑ ӳкерчӗкне тирпейлеме сӗнеҫҫӗ. тӗсӗсем вӗсен ҫийӗнче.

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗн ҫак улшӑнӑвӗсем Хӗрлӗ Ҫар «XX ӗмӗрти хӑмӑр чумойран» ҫӗнтерни ҫинчен калакан историлле чӑнлӑха пӗтӗмпех сирсе яраҫҫӗ.

undefined

Хирӗҫленӗ пулин те 2007 ҫулхи пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнче саккун проектне Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ ҫинчен ҫак формулировкӑпа иккӗмӗш хут вуланӑ: «Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ хӗрлӗ тӗслӗ тӳрӗ кӗтеслӗ пир тӑрӑхӗ пулса тӑрать, унӑн икӗ енче те шурӑ тӗслӗ пиллӗккӗмӗш ҫӑлтӑр ӳкерчӗкӗ вырнаҫнӑ». Ҫакӑн пек формулировкӑпа 2007 ҫулхи пуш уйӑхӗн 23-мӗшӗнче саккун проекчӗ виҫҫӗмӗш — татӑклӑ — вулавра йышӑннӑ тата ӑна Федераци Канашӗ ырлама панӑ.

Ветерансен тата ытти организацисен, Раҫҫей субъекчӗсен представительлӗ органӗсен шухӑшӗсене шута илсе (вӗсен шутӗнче ҫаплах: Волгоград облаҫ Думи, Ульяновск облаҫӗн Саккун тӑвакан Пухӑвӗ, Саха Республикин Патшалӑх Пухӑвӗ, Белгород облаҫ Думи, Тулӑ облаҫ Думи, Смоленск облаҫ Думи) ҫӗнӗлӗхпе ят панӑ. Истори чӑнлӑхне вергающими о победе Красной Армии над фашизмомм»; Постановление Тульской областной Думы от 22 июня 2006 г. № 3317 «Об обращении Тульской областной Думы к Президенту Российской Федерации В. В. Путину и Председателю Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации Б. В. Грызлову об изменении символу Ҫӗнтерӳ ялавӗсем» // СПС «Гарант», «кощунственными», «Тӑван ҫӗршывӑн ирӗклӗхӗпе никама пӑхӑнманлӑхӗшӗн пуҫ хунӑ, чӗрӗ юлнӑ ветеран-фронтовиксемпе тыл ӗҫченӗсене мӗскӗнлетекен миллион-миллион совет ҫыннине, вырӑс ҫыннисен вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи ӑрӑвне фашистла тата решиванла активизацилеме пулӑшакан вырӑс ҫыннисен вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи ӑрӑвӗ Европӑри ҫӗршывсен ретӗнчи шухӑш-кӑмӑлсене, ҫав шутра Прибалтикире те, Архангельск облаҫ Пухӑвӗн 2007 ҫулхи ака уйӑхӗн 19-мӗшӗнчи депутатсен 1180 №-лӗ Постановленийӗ «Об обращении Архангельского областного Путину к Президенту Российской Федерации В. В. Путину в связи с принятием Федерального закона» // Ведомости Архангельского областного областного области Депутатсен, 2007 ҫулхи акан 18-19-мӗшӗсенче 17 №-лӗ тата ытти те, 2007 ҫулхи пушӑн 30-мӗшӗнче Федераци Канашӗ проекта пӑрахӑҫласа Госдумӑна тавӑрнӑ. 2007 ҫулхи акан 6-мӗшӗнче Госдума депутачӗсенчен чылайӑшӗ Федераци Канашӗн йышӑнӑвӗпе килӗшмен. Федераци саккунӗ тавлашуллӑ формулировкӑпа («Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ хӗрлӗ тӗслӗ тӳрӗ кӗтеслӗ пир-авӑр шутланать, унӑн икӗ енче те шурӑ чечекӗн пиллӗккӗллӗ ҫӑлтӑрне сӑнлани вырнаҫнӑ») квалификациллӗ чылай сасӑ йышӑннӑ, ун чухне кирлӗ мар. Федераци Канашӗ ырланине (уншӑн тепӗр хут сасӑланӑ чухне Госдумӑн депутачӗсен пӗтӗмӗшле йышӗнчен икӗ виҫҫӗмӗш пайӗнчен кая мар сасӑланӑ) ырланӑ, Раҫҫей Президенчӗ Шкель ҫине алӑ пусма янӑ. Ҫӗнтерӳ ялавӗ унчченхи пекех юлӗ. «Пӗрлӗхлӗ Раҫҫей» лидерӗ Борис Грызлов ҫак ветерансене шантарнӑ // Российская газета, № 4348 от 23 апреля 2007 г.

2007 ҫулхи акан 20-мӗшӗнчи хӑйӗн ҫырӑвӗнче РФ Президенчӗ В. В. Путин ветерансен организацийӗсем нумай тытнине пула хушма консультацисене саккун тӑрӑх ирттермелле тесе шутланӑ, акан 24-мӗшӗнче Владимир Путин саккуна хирӗҫ вето хунӑ, «Ҫӗнтерӳ ялавӗ ҫинчен» саккуна пӑрахӑҫланӑ, тесе пӗлтерет ИТАР-ТАСС Кремлӗн пресс-службине ссылкӑпа янӑ. Ака уйӑхӗн 25-мӗшӗнче Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символне асӑнмасӑр саккуна Госдума ятарлӑ комисси редакцийӗнче йышӑннӑ, Федераци Канашӗ ҫу уйӑхӗн 4-мӗшӗнче ырланӑ тата Раҫҫей Президенчӗ В. В. Путин майӑн 7-мӗшӗнче, Ҫӗнтерӳ кунӗ умӗн алӑ пуснӑ. Раҫҫей Президенчӗн В. В. Путинӑн 2007 ҫулхи ҫӗртмен 16-мӗшӗнчи 770 № Указӗпе «Ҫӗнтерӳ Ялавӗ ҫинчен» Указ вӑйне ҫухатнӑ тесе йышӑннӑ, ҫавна пула «Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символӗ"Раҫҫей Федерацийӗн саккунӗсен Пухӑвӗ пулма пӑрахнӑ. — М.: Юридическая литература, 18 июня 2007 года, № 25, ст. 3012.

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн Раҫҫей тулашӗнчи статусӗ

Беларуҫ

Белорусси президенчӗн 1995 ҫулхи ҫӑвӑн 6-мӗшӗнчи Указӗпе палӑртнӑ тӑрӑх, Ҫӗнтерӳ Ялавӗн дубликатне ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнче (Ҫӗнтерӳ кунӗ) кӑна, нарӑсӑн 23-мӗшӗнче (Тӑван ҫӗршыв хӳтӗлевҫисен кунӗ) тата утӑн 3-мӗшӗнче (Белоруссие фашистсен захватчикӗсенчен хӑтарнӑ кун), ытти тӗллевсем валли СССР Патшалӑх ялавне тата Ҫӗнтерӳ Ялавӗн символне усӑ кураҫҫӗ, унпа килӗшӳллӗн, указпа килӗшӳллӗн, «. Пилӗк вӗҫлӗ ҫӑлтӑр, ҫурлапа мӑлатук ӳкернӗ хӗрлӗ тӗслӗ пир тӑрӑхӗ пулса тӑрать».

2011 ҫулта Раҫҫей Белоруссие Ҫӗнтерӳ Ялавӗн официаллӑ пӗр копине парнеленӗ. Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копине парас церемони пӗтӗм тӗнчери «Беларуҫ: истори тата хальхи самана» наукӑпа практика конференцийӗ вӑхӑтӗнче иртнӗ. Ҫӗнтерӳ Ялавӗн парнеленӗ копийӗ Белоруссири Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин историйӗн музейӗнче упранать Раҫҫей Беларуҫе Ҫӗнтерӳ ялавӗн копине парнелерӗ // belarmy. by.

Казахстан

2010 ҫулхи акан 21-мӗшӗнче Мускаври Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин Тӗп музейӗн Мухтав залӗнче Казахстан делегацийӗн представителӗсене Ҫӗнтерӳ ялавӗн копине Казахстан Республикин Президенчӗн ӗҫӗсен управленийӗн аппарачӗн Ертӳҫи С. К. Муканов тата Афганистан ветеранӗсен тата Казахстан Республикин локал вӑрҫисен пӗрлӗхӗн Председателӗ, Политканаш пайташӗ С. К. Муканов чаплӑ церемони иртнӗ. П «Нур Отанга» Ш. А. Утегенова. Передачӑна Совет Союзӗн Геройӗ В. А. Ульянов тата СНГ воин-интернационалистсен ӗҫӗсен комитечӗн Председателӗ Р. С. Аушев Совет Союзӗн Геройӗ Кремль гарнизонӗн хисеплӗ караулӗ, 19 Совет Союзӗн Геройӗ, Раҫҫей Федерацийӗн правительствин членӗсем, Патшалӑх думин депутачӗсем, Мускаври ветерансен организацийӗсем хутшӑннипе пурнӑҫланӑ. Ҫӗнтерӳ Ялавӗн ҫак копийӗ Казахстан Республикин Пӗрремӗш Президенчӗн музейӗнче упранать. Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗн савӑнӑҫлӑ тӗлпулӑвӗ 2010 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 1-мӗшӗнче Алма-АтеВ Алматы хулинчи 28 паттӑр-панфиловец ячӗллӗ паркра Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копине ҫитернӗ // q99. it. «Вахта астӑвӑм» акци шайӗнче Ялавӑн асӑннӑ копине Казахстанри тӗрлӗ хуласенче кӑтартаҫҫӗ, ҫавӑн пекех урӑх акцисемпе мероприятисенче те усӑ кураҫҫӗ Ҫӗнтерӳ Ялавӗ: пӑнчӑ е ТР ШӖМӗн историйӗнче нумаййи? // www. unikaz. asia.

2015 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 6-мӗшӗнче хисеплӗ караулпа пӗрле Раҫҫей ӑстисем ӑсталанӑ Ҫӗнтерӳ Ялавӗн тӗп-тӗрӗс копине Казахстанри Ҫӗнтерӳ Ялавне Казахстанри Наци архивне Казахстанри Наци архивне панӑ // newtimes. kz.

2015 ҫулхи ҫӗртмен 12-мӗшӗнче Алма-Атара Ҫӗнтерӳ ялавӗн тепӗр копине Раҫҫей представителӗсем Казахстанӑн Хӳтӗлев министерствине панӑ. Церемони Казахстан Республикин аслӑ командованийӗ умӗнче иртрӗ. Ялав парас церемони хыҫҫӑн пухӑннисем Ӗмӗрхи вут патне чечексем хучӗҫ, Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче пуҫ хунисене асӑнса пӗр минут шӑп тӑчӗҫ. Стяга упрама Казахстан Республикин Хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсен ҫӗнӗрен уҫакан музейне, АстанеРаҫҫей Республикинчи Хӗҫпӑшаллӑ вӑйсен вӑрҫӑ техникине Казахстана Ҫӗнтерӳ ялавне панӑ // mirtv. ru.

2015 ҫулхи раштавӑн 23-мӗшӗнче Мускавра патшалӑхсен оборона министрӗсен — СНГ хутшӑнакансен канашӗн ларӑвӗ пуҫланас умӗн Раҫҫей хӳтӗлев министрӗ Сергей Шойгу ҫар генералӗ Ҫӗнтерӳ Ялавӗн тепӗр копине Казахстан хӳтӗлев министрне Имангали Тасмагамбетова панӑ. Асӑннӑ официаллӑ Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗ Казахстан (Астан) Республикин Хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсен Хӗҫпӑшаллӑ тата ҫар техникин музейӗнче вырӑн йышӑннӑ; Ялавне Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине халалланӑ экспозицире Фарид Шарафутдинова вырнаҫтарнӑ. Раҫҫей Федерацийӗ Казахстана Ҫӗнтерӳ Ялавӗн историллӗ копине панӑ // otyrar. kz.

Молдави

2017 ҫулхи ҫӑвӑн 9-мӗшӗнче Молдавин тӗп хулин Аслӑ наци пухӑвӗн лапамӗнче — Кишинёвра — Ҫӗнтерӳ ялавӗн 25 метр пысӑкӑш чи пысӑк копине сӳтнӗ. Акцие йӗркелекенӗ «Ирӗклӗ Тӑван ҫӗршывшӑн» Общество канашӗ пулчӗ. Ялава Кишинёв фабрикинче ҫӗленӗ икӗ эрне хушшинче Кун пек тӗнче курман-ха: Молдовӑра Ҫӗнтерӗвӗн чи пысӑк Ялавне сарнӑ // kp. md.

Приднестровье

2009 ҫулхи юпан 21-мӗшӗнче Приднестровье Верховнӑй Совечӗ Ҫӗнтерӳ Ялавне республикӑн патшалӑх символӗпе танлаштарасси ҫинчен калакан саккуна йышӑннӑ. Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗ Приднестровье госучрежденийӗсенче уяв кунӗсенче водружается в праздничные дниПриднестровье выбрало Знамя Победы государственным символом // lenta. ru. 2014 ҫулхи ҫу, 9 Тираспольти Приднестровью хулин Мухтав Мемориалӗнче Раҫҫейрен Ҫӗнтерӳ Ялавӗн официаллӑ копине панӑ. Приднестровски Молдави Республикин Президенчӗн 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 9-мӗшӗнчи 160-мӗш №-лӗ Указӗпе килӗшӳллӗн Ҫӗнтерӳ Ялавӗн официаллӑ копине Раҫҫей ФедерациейПриднестровск халӑхӗсен Приднестровьинче пӗрмай упрама Ҫӗнтерӳ Ялавӗн официаллӑ копине панӑ // point. md.

Украина

undefined

2011 ҫулхи акан 21-мӗшӗнче Украинӑн Аслӑ ради Украинӑн «Об увековечении Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 годов'» саккунне йышӑннӑ, ӑна 2011 ҫулхи ҫӑвӑн 20-мӗшӗнче Украина президенчӗ В. Ф. Янукович алӑ пуснӑ. Саккун Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копине официаллӑ усӑ курмалли йӗркене палӑртнӑ, ӑна «Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи ҫулӗсенче совет халӑхӗ, унӑн ҫарӗ тата флочӗ фашистла Германие ҫӗнтернин символӗ"тесе палӑртнӑ. Саккунпа килӗшӳллӗн, Ҫӗнтерӳ ялавӗн копийӗсен тулаш тӗсӗ Идрица стрелоксен дивизин II степеньлӗ Кутузов орденӗн 150-мӗш орденӗн ялавӗн тӗсӗпе килӗшсе тӑмалла. Ҫавӑн пекех саккун Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗсемпе усӑ курмалли йӗркене Ӗмӗрхи вут умӗнче, паллӑ мар салтакпа паллӑ мар матросӑн вил тӑприне, ҫавӑн пекех Ҫӗнтерӳ кунне халалланӑ савӑнӑҫлӑ мероприятисем вӑхӑтӗнче палӑртнӑ.

Анчах та 2011 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗнче Украинӑн Конституци сучӗ «Об увековечении Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 годовв» саккунпа Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗсемпе официаллӑ усӑ курмалли йӗркепе чаҫре конституциллӗ мар тесе пӗлтернӗ. Ҫакӑн пек йышӑнӑва Украина Конституцийӗнче «ҫук патшалӑх символӗсен пӗртен-пӗр переченӗ"тесе ҫырнӑ. Конституци сучӗ Украина парламентне Украина Конституцине улшӑнусем кӗртме сӗннӗ, Конституципе килӗшӳллӗ 1941—1945 ҫулхи Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче Ҫӗнтерӳ ӗмӗрӗ ҫинчен калакан саккуна илсе пыма патшалӑх символӗсен переченьне анлӑлатнӑ.

2015 ҫулхи акан 9-мӗшӗнче Украинӑн Аслӑ ради «Об увековечении победы над нацизму во Второй мировой войне 1939—1945 годоввв» ҫӗнӗ саккуна йышӑннӑ, ӑна 2000 ҫулхи саккун «Об увековечении Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 годовв» унӑн хыҫҫӑнхи улшӑнӑвӗсемпе пӑрахӑҫланӑ, Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗпе усӑ курнине палӑртман са пырать. Саккун 2015 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 21-мӗшӗнче вӑя кӗнӗ.

Эрмени

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗсемпе ҫӗршывра официаллӑ мероприятисен вӑхӑтӗнче усӑ курмаҫҫӗ, анчах та 2016 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнче Ереванра (никама пӑхӑнман Эрмени пулнӑ ҫулсенче пӗрремӗш хут) «Вилӗмсӗр полктика» акцие хутшӑнакансем тӗп хула варрипе Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копине пӗрремӗш хут никама пӑхӑнман Армени тӗп хулин варрипе йӑтса тухнӑ: «» Бессмерть: тный полк» // skpss. ru.

Туркменистан

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн копийӗпе пӗрремӗш хут Ашхабадра Ҫӗнтерӳ парачӗ вӑхӑтӗнче 2020 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 9-мӗшӗнче Ашхабадра Аслӑ Ҫӗнтерӳ 75 ҫул тултарнӑ ятпа ҫар парачӗ иртнӗ // turkmenportal. comБердымухамедов Путина пандемие хирӗҫ пӗрле кӗрешме сӗннӗ // turkmenportal.. comГлава Туркменистана принял заместитель министра обороны РФ // turkmenportal. com.

Культурӑра

Ҫӗнтерӳ Ялавӗ сӑнарлӑ ӳнерте

Ҫӗнтерӳ ялавне совет тата раҫҫей ӳнерҫисен картинисем ҫинче курма пулать:

  • Вакуров И. П. «Победа» (на палехской миниатюре воин-победитель держит Знамя Победы над куполом Рейхстага);
  • Божко В. Н. «Водружение знамени Победы над Берлином»;
  • Мочальский Д. К. «Победа. Берлин 1945 года» (1947);
  • Логинов П., Памфилов В. Е. «Знамя Победы» (Рейхстаг куполӗнче вӗлкӗшекен Ялава 150 стр. Кутузов II ст. Идриц. Див. ҫурт тӑрринчен);
  • Соломатин Г. М. «Жуков в Берлине»;
  • Титов В. Г. «Знамя Победы»

Ҫӗнтерӳ ялавне Польша ӳнерҫин Йозеф Млынарскин «Советские солдаты в Берлинене» картини ҫинче те курма пулать.

Кинора тата литературӑра

2006 ҫулхи пуш уйӑхӗн 16-мӗшӗнче Хӗҫпӑшаллӑ вӑйсен Тӗп музейӗн Ҫӗнтерӳ залӗнче 2005 ҫулта В. В. Андрияновпа В. Н. СмирновымПрезентация песни «Знамя Победыка» юрӑ презентацийӗ иртнӗ. Хӗҫпӑшаллӑ вӑйсен музейӗнче // www. museum. ru, пуш, 23,2006.

Водружению Знамени Победы посвящёнён один из сюжетов советского художественного фильма режиссёра Михаила Чиаурели «Падение Берлина» (1949)

Ҫӗнтерӳ ялавӗ пирки «Знамя Победы» фильм ӳкернӗ. Ялав водруженийӗн официаллӑ майпа сас панӑ лару-тӑрӑвӗ чылай чухне фильма хутшӑнакансем каласа панинчен уйрӑлса тӑнине кура ӑна ҫаплах анлӑ куракана кӑтартман. Фильмӑн пӗртен-пӗр копийӗ Роман Розенблит режиссёрӑн харпӑр архивӗнче пур.

2015 ҫулта Александр Касьянов режиссёр «Знамя Победыды» документлӑ фильм ӳкернӗ.

Виртуаллӑ чӑнлӑхра

РИА Новости» юхӑм пулӑшнипе «Бессмертный полк России» VR-реконструкция «Неизвестный знаменосец» туса хучӗҫ, вӑл Рейхстаг ҫийӗн ялавсем явӑҫни ҫинчен тата вун-вун штурм ушкӑнӗпе тата пӗччен боецсен паллисем ҫинчен каласа парать. Проекта паллӑ Раҫҫей артисчӗсем Егор Бероев, Виктор Добронравов, Игорь Петренко, Максим Демченко калӑпланӑ. Раҫҫей Федерацийӗн Ҫутӗҫ министерстви шкул ачисене виртуаллӑ реальность формачӗпе «Паллӑ мар знаменосец» проекта пулӑшма тата вӗренме сӗннӗ.

Проектӑн 360° видео формачӗпе ансатлатнӑ верси пур.

Филателире

Совет почта маркисенче Ҫӗнтерӳ ялавӗ виҫӗ хут палӑрнӑ. Пӗрремӗш хут Ҫӗнтерӳ Ялавӗ 1965 ҫулхи почта маркинче Ҫӗнтерӳ 20 ҫул тултарнине халалланӑ серинче кун ҫути курнӑ. Иккӗмӗш хутӗнче марка 1977 ҫулта тухнӑ; ӑна калӑпланӑ ҫӗрте совет ӳнерҫин И. П. Вакуровӑн миниатюрипе — «Победавапа» — усӑ курнӑ. Виҫҫӗмӗш хут Совет почта маркисенче Ҫӗнтерӳ Ялавӗ 1989 ҫулта, СССР почта ведомстви П. Логиновпа В. Памфиловӑн «Знамя Победыды» картинине ӳкерсе марка кӑларсан, палӑрнӑ. Унсӑр пуҫне СССРта — 1985 ҫулта — Ҫӗнтерӳ Ялавне ӳкерсе 40 ҫул тултарнӑ тӗле оригиналлӑ маркӑллӑ конверт кӑларнӑ; конверт ҫинче ҫаплах Я. И. Рюмкин сӑнӳкерчӗкӗ тӑрӑх хӗрлӗ ялавӗн постановка водружени сюжетне ӳкернӗ. маркӑра), ҫаплах Е. Халдей сӑнӳкерчӗкӗн сюжечӗ (конвертӑн тӗп пайӗнче).

Ҫӗнтерӳ ялавне рейхстаг куполӗнче хӗрлӗ ялав евӗр Польша (1985), Бенин (1985, ҫу, 9), Афганистан (1985 ҫулхи ҫу, 9), Конго (1985), Маршалл Утравӗсем (1995, ҫу, 2), ҫаплах Раҫҫей (ака, 24) тата белорус (2015) маркисенче ӳкернӗ. Вӗ ­ сен блок ­ ки ­ сем.

Ҫӗнтерӳ ялавӗ — 2014 ҫулхи раҫҫей ӳнер маркӑланӑ конверчӗн сюжечӗ, ҫаплах 2015 ҫулхи блок йышӗнчи почта марки. Ҫӗнтерӳ ялавӗ — Соломон утравӗсен почта блокӗн уйне йӗркелемелли элемент, ӑна «Стамперия» (Литва) филателистика фирми 2015 ҫулта кӑларнӑ.

Раҫҫей почта марккин блокӗ, 2015
Совет халӑхӗн ҫӗнтерӗвӗ (СССР, 1965)
П. Логиновпа В. Е. Памфилов ӳкерчӗкӗ «Ҫӗнтерӳ Ялавӗ» почта маркки ҫинче (СССР, 1989)
Ҫӗнтерӗвӗн 40 ҫулӗ тӗлне кӑларнӑ оригиналлӑ марккӑлла конверт (СССР, 1985)
Степан Неустроев Ҫӗнтерӳ Ялавӗпе почта маркки ҫинче (Раҫҫей, 2022)
Я. И. Рюмкин сӑнӳкерчӗкӗ Раҫҫей почта блокӗнче

Тӑтӑшах филателире сюжетсем тӗлпулаҫҫӗ, вӗсенче Ҫӗнтерӳ Ялавӗн (тӗпрен илсен, совет ҫар фотокорреспонденчӗсен Евгений Халдейпа Яков Рюмкинӑн сӑнӳкерчӗкӗсем тӑрӑх тунӑ сюжетсем) ҫине-ҫинех тӗлпулаҫҫӗ.

Топонимикӑра

Ҫӗнтерӳ Ялавӗн лаптӑкӗ — хула евӗр посёлокӑн Идрицӑн тӗп лапамӗ, Псков облаҫӗ (Ялав 1944 ҫулта посёлока ирӗке кӑларнӑ хыҫҫӑн Идрицки ятлӑ 150-мӗш стрелок дивизийӗн пулнӑ);

Ҫӗнтерӳ урамӗ — Новошахтинск хулинчи, Ростов облаҫӗнчи пысӑках мар урам ячӗ.

Ҫӗнтерӳ Ялавне ятарласа тата сӑнарлӑ ӳкерни

Ҫӗнтерӳ Ялавне явӑҫтарнӑ самант фото ҫинче пичӗтленмен, тивӗҫлӗ кинохроника та ҫук. Историллӗ, пропагандӑллӑ, публицистикӑллӑ тата вӗренӳ материалӗсенче Ҫӗнтерӳ Ялавӗ ҫинчен тӗрлӗ автор ӑсталанӑ историллӗ ӳкерчӗксемпе тата кинохроникӑсемпе анлӑ усӑ кураҫҫӗ, вӗсенче чӑннипе Берест, Егоров тата Кантари туслашнӑ Ялав ҫук.

Сӑмахран, «Рейхстагомс ҫинчи Ҫӗнтерӳ ялавӗ» ятпа паллӑ илнӗ Е. А. Халдей совет фотокорреспонденчӗн сӑн ӳкерчӗкӗсенче (ҫавӑн пекех «Рейхстагомс ҫийӗн хӗрлӗ ялав» ятпа та усӑ кураҫҫӗ), чӑннипе Ҫӗнтерӳ Ялавне мар пичӗтленӗ. Корреспондента пӑхса тӑракан Абдулхаким Исмаилов сержантсем, Леонид Горычев (тӑраҫҫӗ) тата Алексей Ковалёв (аврине тытать) Рейхстагӑн пӗр башни ҫине ТАСС заданипе Халдей ятарласа илсе килнӗ хӗрлӗ ялав вырнаҫтарнӑ. Ӳкерчӗксене 1945 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 2-мӗшӗнче тунӑ, ун чухне Рейхстага илнӗ те ӗнтӗ. Халдей Рейхстага ҫитнӗ ҫӗре ялавсем унта темӗн чухлех вырнаҫтарнӑ ӗнтӗ, вӗсен шутӗнче — Ҫӗнтерӳ ялавӗ. Халдейӑн илемлӗ сӑн ӳкерчӗкӗсемпе Ҫӗнтерӳ символӗ пек усӑ курни историллӗ тӗрӗслӗхе хуравламасть, ҫавӑнпа та 8-мӗш гварди ҫарӗн ҫарӗсем, сӑнӳкерчӗкре ҫар служащийӗсем пичӗтленнӗскерсем, РейхстагаСергей Каргапольцев штурмланӑ тата илнӗ ҫӗре хутшӑнман. Ҫӗршывӑн паттӑрӗсем: Ковалёв Алексей Леонтьевич /www. warheroes. ru /. Ҫапла вара Рейхстаг тӑррине хӗрлӗ ялав ҫакнӑ Халдейӑн постановка сӑнӳкерчӗкӗсем, Ҫӗнтерӳ Ялавне явӑҫтарма йӑнӑш йышӑнаҫҫӗ.

undefined

Рейхстаг тӑррине хӗрлӗ ялав ҫакнӑ, Ҫӗнтерӳ Ялавне ӗҫе кӗртнӗшӗн йӑнӑш йышӑнакан Халдейӑн постановка сӑнӳкерчӗкӗсенчен пӗри

Майӑн 1-мӗшӗнче кӑнтӑрла Рейхстаг тӑрӑхӗн По-2 самолёт бортӗнчен «Правда» хаҫатӑн фотокорреспонденчӗ В. А. Тёмин ӳкерсе илнӗ. Ӳкерчӗк тӗнчери вун-вун ҫӗршывӑн хаҫат-журналне пӑхса ҫаврӑннӑ. Иван Вештак летчик каярахпа ҫапла аса илнӗ: «Питӗ кӑткӑс лару-тӑрура пирӗн, шел пулин те, Рейхстаг ҫывӑхӗнче пӗрре кӑна вӗҫсе иртме май килчӗ, унта хӗрлӗ ялав вӗлкӗшет. Акӑ ҫапла килсе тухрӗ те пӗртен-пӗр ӳкерчӗк». Анчах та, Тёминӑн ҫурт куполӗ ҫинчи оригиналлӑ кадрӗ ҫинче Ҫӗнтерӳ Ялавӗ пулман (мӗншӗн тесен Рейхстаг куполӗ ҫине ялава ҫу уйӑхӗн 2-мӗшӗнче ҫеҫ куҫарнӑ) тата ӑна хаҫатсенче пичетлес умӗн ҫеҫ ӳкернӗ; ҫакӑн чухне художник-ретушёр ялава чӑн-чӑн паллӑ Анатолий Пономаренкоран 2—3 хут ытларах ӳкернӗ. Ҫӗнтерӳ ялавӗ ҫинчен калакан халапсем // www. neveroyatno. info.

undefined

Я. И. Рюмкинӑн ҫу уйӑхӗн 2-мӗшӗнче тунӑ постановка сӑнӳкерчӗкӗнче Вильгельм I утлӑ скульптуринче хӗрлӗ ялавпа юнашар Рейхстаг тӑрринче совет ҫар служащийӗсене ӳкернӗ, вӗсен хушшинче Совет Союзӗн икӗ Геройӗ — И. Н. Лысенко (сулахайран хӗрринчи) тата С. А. Неустроев, ҫавӑн пекех: В. Н. Правоев. торов, Г. П. Булатов, С. Е. Сорокин, С. Г. Орешко, П. Д. Брюховецкий, М. А. Пачковский, М. С. Гибадуллин — 674-мӗш стрелок полкӗн разведчиксен взвочӗ. Ӳкерчӗке «Правда» хаҫатра 1945 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗнче пичетлесе кӑларнӑ, малашне Рейхстага, Ҫӗнтерӳ кунне тата Ҫӗнтерӳ Ялавне штурмласси ҫинчен калакан темӑсем патне кӗнекесенче, плакатсенче, журналсенче, почта маркисенче анлӑн усӑ курнӑ тата ытти те.

Ҫаплах Ҫӗнтерӳ Ялавӗн водружени самантне кӑтартас тӗллевпе постановка кинохроникипе — Р. Л. Кармен совет фронт операторӗ 1945 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 2-мӗшӗнче йӗркеленӗ ӳнер инсценировкипе анлӑн усӑ кураҫҫӗ. Киноӳкерӳ участникӗсем ҫу уйӑхӗн 2-мӗшӗнче ирхине ют ҫынсенчен хӑтарнӑ Рейхстаг пусмипе темиҫе юманлӑхра хӗрлӗ ялавпа парад алӑкӗ патне чупса тухнӑ та Вильгельм I утлӑ скульптури ҫумне ялав ҫыхса лартнӑ ҫурт тӑррине хӑпарнӑ. Кармен ӳкерме хутшӑннисем хушшинче рейхстагӑн тӗрлӗ вырӑнӗсенче — Григорий Булатов, Рахимжан Кошкарбаев, Семён Сорокин, Степан Неустроев — чӑн туслӑхсене хутшӑнакансем пулнӑ. Кармен инсценировкине тӗпе хурса Богаткин В. В. «Штурм рейхстагагагагат» картинине ҫырнӑ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3 Федеральный закон от 7 мая 2007 г. № 68-ФЗ «О Знамени Победы» // Собрание законодательства Российской Федерации от 14 мая 2007 г. № 20 ст. 2369
  2. ^ Указ Президента Республики Беларусь от 06.05.1996 № 158 «О Знамени Победы». Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи ҫӑвӑн 6-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2018 ҫулхи ҫӑвӑн 5-мӗшӗ.
  3. ^ Красное Знамя Победы стало одним из официальных символов Приднестровья// www.rian.ru
  4. ^ Иванов К. А. Флаги государств мира. — М.: Транспорт, 1971. — С. 23.
  5. ^ Донесение командующего 3-й ударной армией начальнику главного политического управления Красной Армии о бое за Рейхстаг и водружении над ним знамени Победы // militera.lib.ru
  6. ^ 1, 2 Вилен Люлечник. Правда о Знамени Победы. Русский Глобус (5 ҫӑвӑн 2008).
  7. ^ 1, 2 Александр Садчиков. Пять загадок Знамени Победы // www.izvestia.ru
  8. ^ Александр Садчиков. Пять загадок Знамени Победы //www.izvestia.ru
  9. ^ Мизеркин С. Неизвестные факты из истории Знамени Победы. Голос России (5 ҫӑвӑн 2009). Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӗртмен 6-мӗшӗ.
  10. ^ Всенародное торжество / Книга Памяти Республики Коми. Том 5. // Сост. В. М. Котельников, А. М. Калимова. — Сыктывкар. — С. 917.
  11. ^ Цитатăланă чухнехи йăнăш Неверный тег <ref>; для сносок rusarchive не указан текст
  12. ^ Цит. по: Валерий Ярёменко. Кто поднял знамя Победы над Рейхстагом? // gubernia.pskovregion.org
  13. ^ Герои Страны: Ковалёв Алексей Леонтьевич //www.warheroes.ru
Комментарисем
Ҫӑлкуҫсем

Вуламалли

  • Знамя Победы // Последний штурм. — М.: Политиздат, 1965. — 277 с.
  • Неустроев С. А. Путь к рейхстагу. — Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1986. — 192 с., 8 с. ил. — 20 000 экз.
  • Неустроев С. Русский солдат: на пути к Рейхстагу. — Краснодар: Советская Кубань, 1997. — 223 с. — ISBN 5-7221-0148-6.
  • Неустроев С. А. Зайцев В. П., послесловие // Русский солдат на пути к Рейхстагу. — Краснодар: ООО издательство «Традиция», 2015. — 200 с. — ISBN 978-5-91883-215-8.
  • Неустроев С. Русский солдат: путь к Рейхстагу. — Изд-во Уральского университета, 1996. — 205 с.
  • Зинченко Ф. М. Герои штурма рейхстага / Литературная запись Н. М. Ильяша. — 3-е изд. — М.: Воениздат, 1983. — 192 с. — (Военные мемуары). — 65 000 экз.
  • Зинченко Ф. Рукопись «Они штурмовали Рейхстаг». — 1975.
  • Шатилов В. М. Знамя над рейхстагом. — изд. 3-е, испр. и доп. — М.: Воениздат, 1975. — 350 с., илл. — (Военные мемуары). — 200 000 экз.
  • Сапрыков В. Н. Дважды победное. — М.: Московские учебники – СиДипресс, 2008.
  • Ямской Н. П. Кто брал Рейхстаг. Герои по умолчанию…. — М.: Олма-Пресс, 2006. — 400 с. — (Мировая история. Войны и мир). — ISBN 5-224-05553-9; УДК 93.94; ББК 63.3 Я 578.
  • Из доклада С. Перевёрткина на 1-й научной конференции по изучению Берлинской операции. ЦАМО. Ф. 233. Оп. 2356. Д. 805. Л. 106—116.
  • Егоров М. А., Кантария М. В. Знамя Победы. Бой первый – бой последний / лит. запись Б. Данюшевского. — М. : Молодая Гвардия, 1975. — 111 с., 16 л. ил. — ББК Т3(2)622.5.
  • Евгений Кириченко. Молчание знаменосцев. Как в угоду политической конъюнктуре после войны переписывали историю штурма рейхстага. Свободная Пресса (9 мая 2012). Дата обращения: 6 июня 2012. Архивировано из оригинала 25 июня 2012 года.
  • Сметанина Н. Д. Победный флаг над куполом рейхстага // Великая Отечественная война 1941—1954 годов в произведениях изобразительного искусства. — Киров: ООО «Издательство «Радуга-ПРЕСС, 2016. — С. 201—213. — 200 экз. — ISBN 978-5-9907969-3-5.
  • Иванов В. В. Новое о Знамени Победы. // Военно-исторический архив. — 2001. — № 4 (19). — С.163—168.

Каçăсем


Цитатăланă чухнехи йăнăш Для существующих тегов <ref> группы «~» не найдено соответствующего тега <references group="~"/>

Категорисем