Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Башкиров Владимир Леонидович

Башкиров Владимир Леонидович (1952 ҫулхи кӑрлачӑн 28-мӗшӗ, Шупашкар — 1997 ҫулхи ҫӑвӑн 27-мӗшӗ, Лхоцзе[d], Восточный[d]) — совет саманинчи тата Раҫҫей альпинисчӗ. СССР спорт мастерӗ, тӗнче класлӑ спорт мастерӗ, «Юр парсӗ» титула тивӗҫнӗскер, аслӑ категориллӗ кӑткӑслӑхлӑ тусем ҫине 50 ытла хут хӑпарнӑ, ҫавӑн пекех Гималайри сакӑр пин метр ҫӳллӗш тусем ҫине сакӑр хут хӑпарнӑ. «Эдельвейс» орденӑн I степеньӗн кавалерӗ[1]. «Энергия» РКК ертсе пыракан специалисчӗ[2].

Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ

Владимир Башкиров Мускав облаҫӗнчи Королёвра (А. Рождественский пӗлтернӗ тӑрӑх[3] Караганда патӗнчи спецпоселенире) ҫуралнӑ. Унӑн ашшӗ, Леонид Филиппович Башкиров[4] (1929—1992) чӑваш ҫыравҫин Алексей Талвирӑн[5] (1909—1979) шӑллӗ (ҫирӗм ҫул кӗҫӗнрех) пулнӑ; Шупашкарти «Чӑвашкабель» тата электровиҫев приборӗсен (1978 ҫултанпа — «Электроприбор») савучӗсен директорӗнче ӗҫленӗ.

Владимир Башкиров Шупашкарта 10-мӗш шкулта вӗреннӗ. 1969 ҫулта Мускав физикӑпа техника институтне вӗренме кӗнӗ, унтан вӗренсе тухнӑ хыҫҫӑн Мускаври «Энергия» (халӗ — «Энергия» РКК(выр.)чăв.) ӑслӑлӑхпа производство пӗрлешӗвӗнче ӗҫленӗ. Институтра вӗреннӗ чухне альпинистсен секцине ҫырӑннӑ. Пӗрремӗш хут 1970 ҫулта Кавказра Лядвал кӑткӑсах мар ту тӑррине (2А маршрутпа) хӑпарнӑ.

Хӑйӗн пӗрремӗш альпинист разрядне (3-мӗш) 1973 ҫулта илнӗ, 1977 ҫулта вара — СССР спорт мастерӗн ятне панӑ[6]. Пилӗк хутчен ҫӗршыв чемпионӗ пулса тӑнӑ. 1970— 1980 ҫулсем хушшинче Совет Союзӗнчи пысӑк тусем ҫине чылай кӑткӑс маршрутсемпе хӑпарнӑ, ҫавӑн пекех ҫичӗ пин метр ытларах пур ту ҫине те, ҫавӑншӑн вӑл 1988 ҫулта «Юр парсӗ» титула тивӗҫнӗ[6].

1988 ҫулта Коммунизм ту тӑррине(выр.)чăв. Кӑнтӑр енчен хӑпарнӑ ушкӑна ертсе пынӑ; вӑл Н. Э. Бауман ячӗллӗ Мускав патшалӑх техника университечӗн(выр.)чăв. пӗрлештернӗ команди шутланнӑ, ун йышне Сергей Михайлов, Николай Петров, Владимир Обиход, Владимир Яночкин, Дмитрий Егоров, Павел Северов тата Владимир Стеценко кӗнӗ[7]. Паллӑ альпинист, Эверест ҫине хӑпарнӑ пӗрремӗш совет экспедицине хутшӑннӑ Казбек Валиев каланӑ тӑрӑх, Башкировӑн Коммунизм пикӗ ҫине хӑпарнӑ маршручӗ совет Эвересчӗ ҫине хӑпарнӑ совет маршрутӗнчен кӑткӑсрах пулнӑ.

1990-мӗш ҫулсен пуҫламӑшӗнче Башкиров Гималай тӑвӗсем ҫине куҫать. 1991 ҫулта ӑна СССР тӗнче класлӑ спорт мастерӗн ятне панӑ[6]. Ҫав ҫултах Аннапурна(выр.)чăв. (8091 м) тӑвӗ ҫине хӑпарнӑ, ку унӑн карьеринче пӗрремӗш сакӑр пинлӗ ту пулса тӑнӑ. Мускаври альпинистсен команди кӑнтӑр стена варрипе ҫӗнӗ маршрут хывма хӑтланнӑ, анчах та пӗр хутшӑнакан сусӑрланнине пула (чулсем ӳкнипе) 7850 метр ҫӳллӗшӗнчен каялла чакма тивнӗ. Ҫапах та В. Башкиров, В. Обиход, Н. Петров тата С. Исаев Бонингтон маршручӗпе (кӑнтӑр енчи стена тӑрӑх) ту ҫине хӑпарнӑ[8].

1993 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 16-мӗшӗнче Владимир Башкиров Эверест ҫине хӑпарнӑ (хушма кислородпа усӑ курмасӑр)[9][10]. 1994 ҫулта кӑнтӑр енчи стена тӑрӑх Ама-Даблам ҫине (Сергей Богомоловпа, Дмитрий Ботовпа тата Сергей Голубцовпа пӗрле[11]) пӗрремӗш хут хӑпарнӑ, тепӗр ҫул ҫу уйӑхӗн 14-мӗшӗнче вара Дхаулагири(выр.)чăв. тӑвне (8167 м) парӑнтарнӑ.

1996 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен пуҫласа 1997 ҫулхи ҫу уйӑхӗччен Башкиров, РСФСР тава тивӗҫлӗ тренерӗ Владимир Кавуненко шучӗпе, историре пулман капашсӑр пысӑк ҫитӗнӳ тунӑ[12]. 1996 ҫулхи ҫӑвӑн 23-мӗшӗнче вӑл Макалу(выр.)чăв. ҫине (8463 м, ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ ту хырҫипе), авӑнӑн 23-мӗшӗнче Чо-Ойю(выр.)чăв. (8201 м, ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ енӗпе) ҫине, юпан 10-мӗшӗнче Шиша-Пангма(выр.)чăв. (8013 м) ҫине хӑпарнӑ[13]. 1997 ҫулхи акан 26-мӗшӗнче Индонези альпинисчӗсен Гималай экспедицийӗн ҫул кӑтартаканӗ пулса Башкиров иккӗмӗш хут Эверест ҫине хӑпарнӑ[14], тепӗр уйӑхранах, ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче Лхоцзе(выр.)чăв. ту тӑррине хӑпарнӑ.

1997 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 27-мӗшӗнче Лхоцзе тӑвӗ ҫинчен аннӑ чухне чӗри тапма чарӑннӑ.

Харпӑр пурнӑҫ

Мӑшӑрӗ — Наталья Башкирова (хӗр чухнехи хушамачӗ — Тер-Газарян), альпинизм енӗпе спорт мастерӗн кандидачӗ[15]. Вӑл аса илнӗ тӑрӑх, вӗсем яланах тусем ҫине пӗрле ҫӳренӗ[16]. Мӑшӑрӑн икӗ ывӑл — Сергейпе Андрей — ҫуралнӑ.

Ҫитӗнӗвӗсемпе хисепӗсем

  • Альпинизм енӗпе пилӗк хутчен СССР чемпионӗ;
  • СССР спорт мастерӗ (1977);
  • «СССР чи ҫӳллӗ тӑвӗсене пӑхӑнтаркан» (1988) — официаллӑ мар ячӗ «Юр парсӗ» титул(выр.)чăв.[17];
  • СССР тӗнче класлӑ спорт мастерӗ (1991);
  • «Эдельвейс» орденӑн I степеньӗн кавалерӗ — 1996 ҫулта Раҫҫей альпинисчӗсен ушкӑнӗ ҫак спорт тӗсӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн чыслама йӗркеленӗ обществӑлла награда[18][19].

Астӑвӑм

2017 ҫулта, альпинист вилнӗренпе 20 ҫул ҫитнӗ тӗле, Наталия Маханько режиссёр «Владимир Башкиров. Любовь, растворённая в воздухе» документлӑ фильм ӳкернӗ. Премьера 2017 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Мускавра Башкирова асӑнса йӗркеленӗ каҫра иртнӗ[20]. 2018 ҫулта фильм «56-мӗш параллель» кинофестивальте «Юлташсене асӑнса» номинацире ҫӗнтерӳҫӗ пулса тӑнӑ, Пӗтӗм тӗнчери XVII Ыр кӑмӑллӑх «Лучезарный ангел» кинофестивалӗнче жюрин ятарлӑ дипломне тивӗҫнӗ[21]. Фильма ҫавӑн пекех Раҫҫейри тата тӗнчери ытти кинофестивальсен программисене кӗртнӗ, ҫав шутра «Ылтӑн Витязь», «Красногорск» тата «Trento Filmfestival»[21].

Мускавра Владимир Башкирова асӑнса боулдерингран (скалолазани тӗсӗ) тата йӗлтӗрпе чупассинчен тӑракан альпинистсен икӗ енлӗ ӑмӑртӑвне ирттересси йӑлана кӗнӗ. Мероприятисене Юрий Визбор ячӗллӗ альпинистсемпе скалолазсен клубӗ тата Мускав альпинизмӗпе скалолазани федерацийӗ йӗркелет[22].

Владимир Башкиров ятне Королёв хулинчи скалолазсен клубне тата Шупашкарти студентсен спортпа туризм клубне панӑ[23]. Мускавсӑр пуҫне альпиниста асӑнмалли каҫсем ытти хуласенче те иртнӗ, тӗслӗхрен, Новокузнецкра 2018 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче.

Ăнлантарусем

  1. ^ Кавалеры ордена Эдельвейс 1-й степени. Лёд и пламень. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 12-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2016 ҫулхи акан 2-мӗшӗ.
  2. ^ Захаров П.П., Мартынов А.И., Жемчужников Ю. А. Альпинизм. Энциклопедический словарь. — ТВТ Дивизион, 2006. — С. 468—469. — 744 с. — ISBN 5-98724-030-1.
  3. ^ Рождественский, 2004.
  4. ^ Бойко И. И. Башкиров Леонид Филиппович. , Wayback Machine çинчи 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 5-мӗшӗнчи копийӗ — Статья в электронной чувашской энциклопедии.
  5. ^ Мефодьев А. И. Талвир Алексей Филиппович. , Wayback Machine çинчи 2017 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗнчи копийӗ — Статья в электронной чувашской энциклопедии.
  6. ^ 1, 2, 3 Владимир Башкиров (1952-1997). Биографическая справка. climbing.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  7. ^ Вечер памяти Владимира Башкирова. membra.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  8. ^ Пресс – служба федерации альпинизма Саратовской области. Международная Гималайская экспедиция «Аннапурна (8091) – весна 2008 – В.гр.» Mountain.RU. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи ҫӑвӑн 8-мӗшӗ.
  9. ^ Елена Лалетина. ЭВЕРЕСТ: РОССИЙСКАЯ СТАТИСТИКА. КТО. КОГДА, КАК, ГДЕ, с КЕМ. 1982-2012. Russianclimb. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 24-мӗшӗ.
  10. ^ Александр Чумиков. Башкиров. Интервью 24.06.1993г о восхождении на Эверест. Комсомольская правда. Risk.ru (24 ҫӗртмен 1993). Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи ҫӑвӑн 9-мӗшӗ.
  11. ^ Сергей Богомолов. Ама - Даблам (6856 м). Первопрохождение по Южному контрфорсу Восточного гребня с 21 по 28 апреля 1994 года. Mountain.RU. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 4-мӗшӗ.
  12. ^ Анатолий Букреев,Г. ДеУолт. Эверест. Смертельное восхождение. — Litres, 2015. — ISBN 9785457883246.
  13. ^ Сергей Шибаев. Три вершины одного года // Вокруг света. — 1997. — 1 марта (№ 03). 2016 ҫулхи ҫӗртмен 2-мӗшӗнче архивланӑ.
  14. ^ Е. Виноградский и Индонезия. Клуб альпинистов и скалолазов Екатеринбурга. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 25-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2016 ҫулхи ҫӗртмен 11-мӗшӗ.
  15. ^ Наталья Башкирова (Тер-Газарян). Kailash.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  16. ^ Наталья Башкирова: «И все друзья стали из тех, кто болен горами». gfhome.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  17. ^ Снежный барс (альпинистский титул). kolunin.com. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  18. ^ Орден «Эдельвейс». Безенги. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  19. ^ Орден «Эдельвейс». Федерация альпинизма России (18 кӑрлачӑн 2018). Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  20. ^ Вечер памяти Владимира Башкирова. 7vershin.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  21. ^ 1, 2 Владимир Башкиров. Любовь, растворённая в воздухе. Гильдия неигрового кино и телевидения. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  22. ^ Альпинистское двоеборье памяти В. Башкирова. Федерация альпинизма и скалолазания г. Москвы (4 нарӑсӑн 2019). Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.
  23. ^ Башкиров Владимир Николаевич. Альпинисты Северной столицы. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 22-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Скородумов, Н. Г. Башкиров Владимир Леонидович / Н. Г. Скородумов // Чувашская спортивная энциклопедия / Н. Г. Скородумов. — Чебоксары, 2012. — С. 54;
  • Скородумов, Н. Г. Башкиров Владимир Леонидович / Н. Г. Скородумов // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2009. — Т. 3 : М-Се. — С. 192;
  • Спортивная энциклопедия Батыревского района. — Чебоксары: «Новое время», 2019. — 176 с., илл., — С. 40.

Каçăсем

Категорисем