Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Боголюбов Александр Николаевич

Боголюбов Александр Николаевич (1900 ҫулхи ҫӑвӑн 29-мӗшӗ, Шупашкар, Хусан кӗпӗрни — 1956 ҫулхи нарӑсӑн 28-мӗшӗ, Мускав) — Граждан вӑрҫине тата Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, генерал-полковник (17.02.1945), Совет Союзӗн Паттӑрӗ (29.05.1945).

Пурнӑҫӗ

Александр Николаевич 1900 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 16-мӗшӗнче (29-мӗшӗнче) Шупашкарта ҫуралнӑ, ӑна Шупашкарти Хӗрес чиркӗвӗнче шыва кӗртнӗ[2].

Унӑн ашшӗ, Николай Матвеевич Боголюбов, Чӑваш Республикин Ҫӗрпӳ муниципаллӑ округне кӗрекен Патӑрьел ялӗнчен тухнӑ; юханшыв пӑрахучӗ ҫинче механик пулса ӗҫленӗ, 42 ҫулта туберкулезран вилнӗ[3][4]. Амӑшӗ, Надежда Ивановна, вырӑнти спирт савутӗнче ӗҫленӗ, тумтир ҫунӑ тата пуянсен хваттерӗсене тасатнӑ[2]. 1916 ҫулта Александр Шупашкарти аслӑ пуҫламӑш училищерен вӗренсе тухнӑ та Шупашкар телеграфне вӗренекен пулса ӗҫе кӗнӗ. Почтӑпа телеграф ӗҫченӗсен 4 уйӑхлӑ курсне пӗтерсен ҫырусем сортлакан пулса ӗҫленӗ[2].

1918 ҫулла шурӑ чехсемпе шурӑ гвардеецсем пӑлхав ҫӗкленӗ чухне, Хусана ярса илсен, Боголюбов хӑй ирӗкӗпе Хӗрлӗ Ҫара кайнӑ (Хӗвелтухӑҫ фронтӑн иккӗмӗш ҫарӑн штабне телеграфист пулса ҫырӑннӑ)[2], унӑн йышӗнче Граждан вӑрҫине хутшӑннӑ.

1920–1938 ҫулсенче темиҫе ҫар вӗренӳ заведенийӗнче пӗлӳ илнӗ: Дислокаци аслӑ ҫар шкулне (1920), Ҫыхӑну аслӑ ҫар шкулне (1924), М. В. Фрунзе ячӗллӗ Ҫар академине (1931), Тӗп штабӑн Ҫар академине (1938) вӗренсе пӗтернӗ. Юлашкинчи академире вӑл каярахпа паллӑ пулса тӑнӑ «маршал курсӗнче» вӗреннӗ (унта пулас 4 Совет Союзӗн Маршалӗ, 6 ҫар генералӗ, 8 генерал-полковник тата 1 адмирал пӗлӳ илнӗ)[5].

1924 ҫултанпа взвод, рота, батальон командирӗ пулнӑ, 1931 ҫултанпа — штаб пуҫлӑхӗ, ҫыхӑну полкӗн командирӗ, унтан стрелок корпусӗн штабӗн ҫыхӑну тата операци уйрӑмӗн пуҫлӑхӗ. 1938 ҫулта РККА Тӗп штабӗн академийӗнче вӗрентекен пулса ӗҫленӗ. Ҫав вӑхӑтрах ҫар историйӗпе ҫыхӑннӑ темиҫе ӗҫ ҫырнӑ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫлансан полковник Боголюбов Резерв фрончӗн штабӗн операци уйрӑмӗн пуҫлӑхӗ пулнӑ, 1941 ҫулхи юпа уйӑхӗнче ӑна 43-мӗш арми штабӗн пуҫлӑхне лартнӑ.

1942 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче генерал-майор Боголюбова Тӗп штабӑн операци управленийӗн пуҫлӑхӗн ҫумне куҫарнӑ, авӑн уйӑхӗнче каллех 43-мӗш арми штабӗн пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ.

1942 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Александр Николаевич Тӗп штабӑн операци управленийӗн пуҫлӑхӗн пӗрремӗш ҫумӗ пулса тӑнӑ, каярахпа тӗрлӗ фронтсен штаб пуҫлӑхӗ пулнӑ: Ҫурҫӗр-Хӗвеланӑҫ (1943 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен пуҫласа чӳк уйӑхӗн 11-мӗшӗччен), 1-мӗш Украина (1943 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 11-мӗшӗнчен 1944 ҫулхи ака уйӑхӗн 24-мӗшӗччен) тата 2-мӗш Беларуҫ (1944 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 5-мӗшӗнчен 1945 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗччен).

СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1945 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 29-мӗшӗнчи Указӗпе генерал-полковника Александр Николаевич Боголюбова Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ, Ленин орденӗпе тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе (№ 5544) чысланӑ[6].

1945 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче Александр Николаевич Ҫурҫӗр ҫар ушкӑнӗн штаб пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ. 1945 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен 1950 ҫулхи ҫурла уйӑхӗччен М. В. Фрунзе ячӗллӗ Ҫар академийӗнче операципе тактика циклӗн пуҫлӑхӗ, кафедрӑра вӑй хуракан тата пуҫлӑх ҫумӗ пулнӑ. 1951 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен 1953 ҫулхи ҫурла уйӑхӗччен Инҫет Хӗвелтухӑҫри ҫарсен тӗп командующийӗн пулӑшуҫи пулса ӗҫленӗ. 1953 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен 1955 ҫулхи юпа уйӑхӗччен — Тӑпра ҫарӗсен ҫапӑҫу тата физика хатӗрлевӗн Тӗп управленийӗн пуҫлӑхӗн ҫумӗ. 1955 ҫулхи юпа уйӑхӗнче генерал-полковник Боголюбов запаса тухнӑ.

Александр Николаевич Боголюбов 1956 ҫулхи нарӑсӑн 28-мӗшӗнче Мускавра вилнӗ, ӑна Новодевичье масарӗнче пытарнӑ.

Хисепӗсем

  • «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль (№ 5544);
  • Икӗ Ленин орденӗ (1945, 1945[7]);
  • Тӑватӑ Хӗрлĕ Ялав орденĕ (1942, 1944, 1944, 1949)[8];
  • Икӗ 1-мӗш степеньлӗ Суворов орденӗ (1944[7], 1945[7]);
  • 1-мӗш степеньлӗ Кутузов орденӗ (09.04.1943[7]);
  • 1-мӗш степеньлӗ Богдан Хмельницкий орденӗ (1944[7]);
  • «Мускава хӳтӗленӗшӗн» медаль;
  • «Тӑван Ҫӗршывӑн 1941—1945 ҫҫ. Аслӑ вӑрҫинче Германине ҫӗнтернӗшӗн» медаль;
  • «Кенигсберга илнӗшӗн» медаль;
  • «Варшӑвана ирӗке кӑларнӑшӗн» медаль;
  • «Рабочисемпе Хресченсен Хӗрлӗ Ҫарӗ XX ҫулла» юбилей медалӗ[7];
  • «Совет Ҫарӗпе Флочӗ 30 ҫулта» юбилей медалӗ;
  • «Мускав 800 ҫул тултарнӑ ячӗпе» медаль.

Ют ҫӗршыври наградӑсем:

  • Пӗлӗтсемпе Ялав орденӗ (Китай);
  • 1-мӗш степеньлӗ «Грюнвальд Хӗресӗ» орденӗ (ПХР);
  • «1939—1945 ҫҫ. Варшавӑшӑн» медаль (ПХР);
  • «Одра, Ниса тата Балтикашӑн» медаль (ПХР);
  • «Ҫӗнтерӳ тата Ирӗклӗх» медалӗ (ПХР);
  • Хӗрлĕ Ялав орденĕ (МХР, 1943[9]).

Библиографи

  • Боголюбов А. Н. Полководческое искусство А. В. Суворова / Полковник А. Н. Боголюбов. — Воениздат, 1939. — 160 с.
  • Боголюбов А. Н. Разгром Колчака (Оперативно-стратегический очерк). — 1939.
  • Боголюбов А. Н. Полководческое искусство А. В. Суворова / А. Н. Боголюбов. — Вече, 2018. — 301 с. — ISBN 978-5-4484-0277-7.

Астӑвӑм

  • Шупашкар хулинчи пӗр урама А. Н. Боголюбов ятне панӑ[10].
  • Патӑрьел ялӗнчи пӗр урам Боголюбов ячӗпе хисепленет.
  • Шупашкарта К. Иванов урамӗнчи 1Б ҫурт ҫине (кунта вӑл 1908–1916 ҫулсенче вӗреннӗ) асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ.
  • Беларуҫри Гродно хулинчи пӗр урам А. Н. Боголюбов ятпа хисепленет[11].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Боголюбов Александр Николаевич // Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ^ 1, 2, 3, 4 Брызгалова Т. А. Герой Советского Союза, генерал–полковник Александр Николаевич Боголюбов // Государственный исторический архив Чувашской Республики. — 2013. — 6 раштавӑн.
  3. ^ Трофимов, Прохор. Пирӗн мухтавлӑ ентеш. — Ялав, 1990, № 5 (май). — С. 9.
  4. ^ Официальный портал Администрации Ленинского района г. Чебоксары. , Wayback Machine çинчи 2017 ҫулхи утӑн 29-мӗшӗнчи копийӗ — 09:40 09 декабря 2013 г.
  5. ^ Лазарев С. Е. Судьба «маршальского курса» Академии Генерального штаба. // Вопросы истории. — 2009. — № 12. — C.107—114.
  6. ^ Золотая Звезда Героя Советского Союза.svg Боголюбов Александр Николаевич «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
  7. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 ОБД «Подвиг народа». Пӑхнӑ кун: 2010 ҫулхи юпан 26-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи юпан 14-мӗшӗ.
  8. ^ Боголюбов Александр Николаевич. Учётно-послужная картотека // Электронный банк документов «Память народа».
  9. ^ Козлов А. В., Савёлов И. И., Салихов А. Ш. Монгольский орден генерала армии Н. Ф. Ватутина. // Военно-исторический журнал. — 2022. — № 10. — С. 95.
  10. ^ Об улице Боголюбова
  11. ^ В Гродно появятся улицы, которым присвоены имена Героев Советского Союза (выр.). grodnonews.by. Гродзенская праўда (1 раштавӑн 2015). Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 28-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
  • Марфин Ю.П. Доброволец из Чебоксар. Ч., 2000.

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем