Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Ивник Иван Николаевич

РУВИКИ-ре ҫак хушаматлӑ ытти ҫынсем пирки те статьясем пур: Николаев.

Ивник Иван Николаевич (чӑн хушамачӗ — Николаев; 1914 ҫулхи нарӑсӑн 27-мӗшӗ, Çавалкас, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 1942 ҫулхи ҫӑвӑн 28-мӗшӗ) — чӑваш сӑвӑҫи, тӑлмачӗ, фольклорисчӗ, СССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн членӗ (1938)[1][2].

Пурнӑҫӗ

1914 ҫулхи нарӑсӑн 27-мӗшӗнче Етӗрне уесӗнчи (халӗ — Чӑваш Республикинчи Вӑрнар муниципаллӑ округӗнчи Ҫавалкасси ялӗ) Мӑрат Ҫавалкасси ялӗнче ҫуралнӑ[3][4]. 1924 ҫулта ялти пуҫламӑш шкула вӗренсе пӗтернӗ, ун хыҫҫӑн Кӗҫӗн Явӑшри сакӑр ҫул вӗренмелли шкула вӗренме кӗнӗ[5]. 1928–1931 ҫулсенче Шупашкарти педагогика техникумӗнче вӗреннӗ[6][7]. 1932–1933 ҫулсенче Хусанти совет правин институчӗн студенчӗ пулнӑ, анчах чире пула ӑна вӗренсе пӗтереймен[8][9].

Ӗҫӗ-хӗлне 1931–1932 ҫулсенче Сарапул тата Самар хулисенчи хаҫатсен редакцийӗсенче литература ӗҫченӗ пулса пуҫланӑ[10][11]. 1933 ҫултанпа Шупашкарта ӗҫленӗ: РОСТӑн чӑваш уйрӑмӗн ертӳҫин ҫумӗ, «Колхозник ялавӗ» хаҫат редакциӗн литература ӗҫченӗ, «Илемлӗ литература» альманахӑн явӑплӑ секретарӗ пулнӑ[12][13]. 1937–1940 ҫулсенче «Пионер сасси» хаҫатӑн тата Чӑваш чӗлхи, литература тата истори ӑслӑлӑх тӗпчев институчӗн (халӗ Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ) ӗҫченӗ пулнӑ[14][15]. Каярахпа Халӑх пултарулӑх ҫуртӗнче ӗҫленӗ[16]. 1940 ҫулта К. В. Иванов ячӗллӗ Литература музейӗн пӗрремӗш директорӗ пулса тӑнӑ[17][18].

Йывӑр тата нумай вӑхӑт тӑсӑлнӑ чир хыҫҫӑн 1942 ҫулхи ҫӑвӑн 28-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ[19][20].

Пултарулӑхӗ

Ивникӑн литература ӗҫӗ 1920-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче пуҫланнӑ[21]. Пӗрремӗш сӑввисемпе калавӗсене 1929 ҫулта «Капкӑн» кулӑш журналӗнче пичетлесе кӑларнӑ[22]. Малтанхи хайлавӗсем ҫавӑн пекех «Пионер сасси» тата «Ҫамрӑк колхозник» хаҫатсенче пичетленнӗ[23]. Унӑн поэзийӗн тӗп темисем — тӑван ен илемӗ, колхозри ӗҫ, ҫамрӑклӑх тата юрату[24]. Сӑввисенче чун ӑшшипе юрӑлӑх палӑрать, вӗсенчен нумайӑшӗпе юрӑсем хывнӑ[25]. Чи паллӑ юрӑсен шутӗнче: «Пире лайӑх вӗренме» (В. Воробьёв музыки), «Тул ҫутӑлать» (Ю. Самойлов музыки), «Пурӑнмашкӑн пурнӑҫ тулӑх» (Г. Лисков музыки)[26]. Вӑл ҫавӑн пекех «Павлик Морозов» (1934 ҫулта пичетленнӗ), «Кирка Иленӗ» поэмӑсем, сӑввӑн ҫырнӑ «Телей ҫулӗ», «Хура ҫӑрха» юмахсем ҫырнӑ[27].

Ивник тӑлмач пек питӗ паллӑ. Вӑл чӑвашла А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, Т. Г. Шевченко, В. В. Маяковский, Р. Бёрнс, С. А. Есенин, П. Франс, О. Хайям хайлавӗсене, ҫавӑн пекех «Игорь полкӗ ҫинчен хунӑ сӑмах» (И. С. Тукташпа пӗрле), «Сасунри Давид», Р. Тагор, Г. У. Лонгфелло сӑввисене тата ытти авторсен ӗҫӗсене куҫарнӑ[28][29].

Тӗп кӑларӑмӗсем

10 ытла поэзи пуххисен авторӗ[30]. Вӗсен шутӗнче:

  • «Ҫуркунне» (1937)[31];
  • «Ҫӗнӗ сӑвӑсем» (1938)[32];
  • «Телей ҫулӗ» (сӑвӑллӑ юмах, 1938)[33];
  • «Ӑшӑ ҫил» (1939)[34][31];
  • «Лирика» (1939)[35];
  • «Пирӗн телей» (сӑвӑсемпе юрӑсем, 1939)[36];
  • «Сӑвӑ кӗнеки» (1940)[37][38];
  • «Сӑвӑсемпе поэмӑсем» (1984)[39][40];
  • «Сывлӑм йӗрӗ юлчӗ ҫырура…» (Суйласа илнисем, 2014)[41].

Хисепӗсем

  • СССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн членӗ (1938)[1][2].

Астӑвӑм

И. Ивник ятне Шупашкар хулинчи урама панӑ[42][43].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Наследие Чувашии, стб. 7.
  2. ^ 1, 2 Чувашская энциклопедия, стб. 5—6.
  3. ^ Наследие Чувашии, стб. 8—9.
  4. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 4.
  5. ^ Чувашский портал, стб. 5—6.
  6. ^ Наследие Чувашии, стб. 10.
  7. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 6.
  8. ^ Наследие Чувашии, стб. 11.
  9. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 7—8.
  10. ^ Наследие Чувашии, стб. 11—12.
  11. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 6—7.
  12. ^ Наследие Чувашии, стб. 13—16.
  13. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 9—11.
  14. ^ Наследие Чувашии, стб. 16—18.
  15. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 11—12.
  16. ^ Наследие Чувашии, стб. 18—19.
  17. ^ Наследие Чувашии, стб. 19—20.
  18. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 13.
  19. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 4—5.
  20. ^ Чувашский портал, стб. 17.
  21. ^ Наследие Чувашии, стб. 20.
  22. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 14.
  23. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 15.
  24. ^ Наследие Чувашии, стб. 21.
  25. ^ Наследие Чувашии, стб. 21—22.
  26. ^ Наследие Чувашии, стб. 22—24.
  27. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 18—20.
  28. ^ Наследие Чувашии, стб. 24—26.
  29. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 20—23.
  30. ^ Наследие Чувашии, стб. 26.
  31. ^ 1, 2 Чувашская энциклопедия, стб. 24.
  32. ^ Наследие Чувашии, стб. 43—45.
  33. ^ Наследие Чувашии, стб. 50—52.
  34. ^ Наследие Чувашии, стб. 30—31.
  35. ^ Наследие Чувашии, стб. 32—34.
  36. ^ Наследие Чувашии, стб. 35—37.
  37. ^ Наследие Чувашии, стб. 27.
  38. ^ Чувашский портал, стб. 19—20.
  39. ^ Наследие Чувашии, стб. 39—40.
  40. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 25.
  41. ^ Наследие Чувашии, стб. 40—42.
  42. ^ Наследие Чувашии, стб. 29.
  43. ^ Чувашская энциклопедия, стб. 25—26.

Вуламалли

Категорисем