Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Коротков Сергей Ксенофонтович

Disambig gray.svg Коротков хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.
Disambig gray.svg Коротков Сергей хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.

Коротков Сергей Ксенофонтович (1908 ҫулхи юпан 26-мӗшӗ, Кульцав, Хусан кӗпӗрни[2] — 1961 ҫулхи утӑн 3-мӗшӗ, Кульцав, Вӑрнар районӗ, Чӑваш АССР) — совет политикӗ, ҫар ҫынни, колхоз производствин новаторӗ, Чӑваш АССР Вӑрнар районӗнчи В. И. Ленин ячӗллӗ колхоз председателӗ. ВКП(б) / КПСС пайташӗ (1936 ҫултанпа).

Икӗ хут Социализмла Ӗҫ Паттӑрӗ (1948; 1961) ята тивӗҫнӗ.

Пурнӑҫӗ

Хусан кӗпӗрнинчи[2] (Раҫҫей империйӗ) Кульцав ялӗнче хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ, пуҫламӑш пӗлӳ илнӗ.

1921—1922 ҫулсенче Хӗрлӗ ҫарта хӗсметре тӑнӑ.

1922 ҫултанпа сезонлӑ рабочи пулнӑ, 1926–1928 ҫулсенче Вӑрнар станцинче юсав рабочийӗ пулса ӗҫленӗ[3].

1928—1929 ҫулсенче Кульцав ял канашӗн председателӗ.

1929 ҫулхи пуш уйӑхӗнче Кульцав ялӗнчи колхозӑн йӗркелӳҫи тата пӗрремӗш председателӗ пулса тӑнӑ. Чи малтанах колхозра пилӗк лаша ҫеҫ пулнӑ. 1932 ҫултанпах кашни гектар ҫинчен 8-шар центнер тулӑ тырри вырса илнӗ.

Коротков колхозниксен вӑйӗпе тухӑҫсӑр ҫӗрсене имҫамлама пуҫланӑ та 1933 ҫулта колхоз 100 пӑтлӑ тыр-пул туса илнӗ.

1930-мӗш ҫулсен вӗҫнелле Кульцавра пилӗк выльӑх-чӗрлӗх ферми, ҫу савучӗ, вӑтам шкул, пульница, электростанци, пахча ҫимӗҫ упрамалли хуралтӑ туса лартнӑ[4].

1937 ҫулта Коротков парти ӗҫне куҫнӑ.

Советсен VIII Чрезвычайлӑ пухӑвӗн (1936) делегачӗ, колхозник-ударниксен II пухӑвне (1935) суйланнӑ[5]. 1936 ҫултанпа ВКП(б) / КПСС пайташӗ.

1937—1939 ҫулсенче — ЦИК председателӗн тата Чӑваш АССР ҫӗр ӗҫӗпе ӗҫлекен халӑх комиссарӗн ҫумӗ[6]. 1939—1940 ҫулсенче СССР ҫӗр ӗҫӗпе ӗҫлекен халӑх комиссарӗн пулӑшаканӗ пулса ӗҫленӗ.

1941—1942 ҫулсенче Чӑваш АССР Совнарком председателӗн ҫумӗ, 1942—1945 ҫулсенче — Чӑваш АССР ВКП(б) Вӑрнар райкомӗн пӗрремӗш секретарӗ[7].

1945 ҫулта Кульцава таврӑннӑ та ӑна каллех Чӑваш АССР Вӑрнар районӗнчи Сталин ячӗллӗ (каярах В. И. Ленин ячӗллӗ) колхоз председательне суйланӑ. Вӑл ертсе пынипе колхозра пӗрчӗллӗ тата пӑрҫа йышши культурӑсене пӗрмай пысӑк тухӑҫпа туса илнӗ[8].

Коротков — колхозри ҫӗр ӗҫӗпе выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетес енӗпе ӑслӑлӑхпа малти опытлӑ ҫитӗнӳсене пурнӑҫра усӑ курма тӑрӑшнӑ, ҫапла май вӗсен продукци туса илесси ҫӳллӗ шайра пулса пынӑ[9].

1947 ҫулта колхоз пӗрчӗллӗ тырӑсене нихҫанхинчен те питӗ тухӑҫлӑ пухса кӗртнӗ (тулӑна гектартан вӑтамран 32,5-шер центнер, ыраш гектартан 30,7-шер центнер пухнӑ). Ҫак ҫитӗнӳшӗн чылай колхозника патшалӑх наградисемпе чысланӑ, пиллӗкӗшне вара Социализмла Ӗҫ Геройӗ ят панӑ.

Чӑваш АССРӗ ятӗнчен СССР Аслӑ Канашӗн I (1937—1946)[10] тата VI (1958—1962)[11] Пухӑвӗн Национальноҫсен Канашӗн депутатне; СССР Аслӑ Канашӗн III (1950—1954)[12] тата IV (1954—1958)[13] Пухӑвӗсен Союз Канашӗн депутатне суйланнӑ. XIX, XX тата XXI КПСС съезчӗсен делегачӗ пулнӑ.

1961 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 3-мӗшӗнче Кульцав ялӗнче вилнӗ. Унтах пытарнӑ.

Ҫемйи

  • Ывӑлӗсем — Борис, Николай, Виктор[14].
  • Мӑнукӗ — Коротков Сергей Борисович.
  • Мӑн мӑнукӗ — Коротков Александр Сергеевич.

Хисепӗсем

  • Икӗ хут Социализмла Ӗҫ Паттӑрӗ:
    • 1948, пуш, 19 — тулӑ тухӑҫӗшӗн,
    • 1961, ака, 18 — кукуруза тухӑҫӗшӗн тата выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетес ӗҫре ҫитӗнӳсем тунӑшӑн.
  • Ленин орденӗ (4 хутччен);
  • Ӗҫлӗх Хӗрлӗ Ялав орденӗ
  • Тӑван Ҫӗршывӑн вӑрҫин I степеньлӗ орденӗ;
  • «Ӗҫри хастарлӑхшӑн» тата «Тӑван ҫӗршывӑн 1941–1945 ҫҫ. Аслӑ вӑрҫинче хастар ӗҫленӗшӗн» медальсем;
  • ВСХВ тата ВДНХ ылтӑн медалӗсем;
  • Чӑваш АССРӗн Ӗҫ Мухтавӗпе Паттӑрлӑхӑн Хисеп кӗнекине кӗртнӗ (1964 ҫулхи акан 30-мӗшӗ, вилнӗ хыҫҫӑн) — «республикӑн ял хуҫалӑх производствине аталантарас енӗпе пысӑк ҫитӗнӳсем тунӑшӑн»[3].

Астӑвӑм

undefined
undefined

Кольцовка ялӗнче С. К. Коротковӑн (вырӑнти клубпа юнашар) бронза бюстне вырнаҫтарнӑ[15].

Ӑнлантарусем

  1. ^ Коротков Сергей Ксенофонтович // Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ^ 1, 2 Халь Чӑваш Республикин Вӑрнар муниципаллӑ округне кӗрет.
  3. ^ 1, 2 Фёдоров Ф. Ф., 2008.
  4. ^ Коротков Сергей Ксенофонтович. warheroes.ru. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ.
  5. ^ Коротков С. К. Из отсталой в передовую [Колхоз им. Сталина Вурнарский район. Чуваш. республика]. — Сельхозгиз, 1935. — 16 с. Архивировано 8 раштавӑн 2013 года.
  6. ^ Национальная библиотека: знаменательные и памятные даты Чувашии: 26 октября - ЧГИГН. chgign.ru. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ.
  7. ^ Наследие Чувашии.рф Коротков, Сергей Ксенофонтович (Герой Социалистического Труда; 26.10.1908-03.07.1961) (выр.). Наследие Чувашии. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ.
  8. ^ О работе комсомола на селе : [Сборник]. — Молодая гвардия, 1943. — 249 с.
  9. ^ Герои Социалистического Труда : Коротков Сергей Ксенофонтович. nasledie.nbchr.ru. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ.
  10. ^ Депутаты Верховного Совета СССР I-го созыва 1937—1946(недоступная ссылка — история). Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991. Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи раштавӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи кӑрлачӑн 22-мӗшӗ.
  11. ^ Депутаты Верховного Совета СССР V-го созыва 1958—1962(недоступная ссылка — история). Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991. Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи раштавӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи акан 20-мӗшӗ.
  12. ^ Депутаты Верховного Совета СССР III-го созыва 1950—1954. Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991. Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи раштавӑн 3-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2013 ҫулхи раштавӑн 7-мӗшӗ.
  13. ^ Депутаты Верховного Совета СССР IV-го созыва 1954—1958(недоступная ссылка — история). Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991. Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи раштавӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи пушӑн 12-мӗшӗ.
  14. ^ Мартынов Р. Сын земли // Чебоксарская Правда. — 2013. — № 739. 2013 ҫулхи раштавӑн 9-мӗшӗнче архивланӑ.
  15. ^ Воспоминания ко дню рождения дважды Героя Социалистического Труда С. К. Короткова. Вурнарский муниципальный округ Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Сын земли : о Сергее Ксенофонтовиче Короткове / сост. М. П. Ижеев; худож. С. А. Владимиров. — Чебоксары : РИО Госкомиздата Чуваш. АССР, 1983. — 10 с.
  • Ижеев, М. П. Организатор колхозного производства / М. П. Ижеев // Они боролись за счастье народное. — Чебоксары, 1988. — Вып. 4. — С. 207—211.
  • Коротков Сергей Ксенофонтович // Ими гордится Чувашия. — Чебоксары, 1987. — С. 14-15.
  • Коротков Сергей Ксенофонтович // Энциклопедия Вурнарского района. — Чебоксары, 2005. — С. 142.
  • Кудреватых, Л. На чувашской земле : [о дважды Герое Соц. Труда Сергее Ксенофонтовиче Короткове] / Л. Кудреватых // Человек трудом славен : очерки о героях труда / [ред.-сост. А. М. Синицын]. — М., 1981. — С. 223—233.
  • Федоров, Ф. Ф. Коротков Сергей Ксенофонтович // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2008. — Т. 2 : Ж-Л. — С. 325—326.
  • Коротков Сергей Ксенофонтович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Каҫӑсем

(2013 çулхи раштавӑн 3-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)

Категорисем