Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Лукин Аркадий Васильевич

РУВИКИ-ре ҫак хушаматлӑ ытти ҫынсем пирки те статьясем пур: Лукин.

Аркадий Васильевич Лукин (1934 ҫулхи пушӑн 17-мӗшӗ, Лутра Пакăш — 1995 ҫулхи пушӑн 12-мӗшӗ, Шупашкар) — совет саманин тата Раҫҫейӗн сӑвӑҫи, публицисчӗ, СССР Писательсен пӗрлӗхӗн пайташӗ (1963). Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1988) тата Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1994).

Пурнӑҫӗ

1934 ҫулхи пушӑн 17-мӗшӗнче Чӑваш АССР-ти (халӗ Элӗк районӗ, Чӑваш Республики) Лутра Пакӑш ялӗнче чӑваш кил-йышӗнче ҫуралнӑ[1].

Ӗҫ ҫулне 1953 ҫулта Элӗк районӗн «Ленин ҫулӗпе» хаҫатра пуҫланӑ. 1954—1960 ҫулсенче республикӑри «Молодой коммунист» хаҫатра, ҫавӑн пекех ВЛКСМ Советски райкомӗн инструкторӗнче ӗҫленӗ[2]. ВЛКСМ ЦК ҫумӗнчи Тӗп комсомол шкулӗн журналистика курсӗсене тата А. М. Горький ячӗллӗ Литература институчӗ ҫумӗнчи Аслӑ литература курсӗсене (1965) вӗренсе пӗтернӗ[3].

Чӑваш писателӗсен союзӗн правленийӗн литература консультантӗнче, Чӑваш кӗнеке издательствин тата Чӑваш АССР Министрсен Канашӗ ҫумӗнчи Радиовещанипе телевидени комитечӗн литературӑпа драма редакцийӗн аслӑ редакторӗнче ӗҫленӗ[3]. 1977—1988 ҫулсенче «Тӑван Атӑл» журналӑн поэзи пайӗн редакторӗ, 1989—1995 ҫулсенче «Ялав» журналӑн поэзипе драматурги пайӗн редакторӗ пулса тӑрӑшнӑ[2].

1995 ҫулхи пушӑн 12-мӗшӗнче Шупашкар хулинче вилнӗ[1].

Пултарулӑхӗ

Аркадий Лукинӑн пӗрремӗш сӑввисем шкулта вӗреннӗ ҫулсенчех район хаҫатӗнче пичетленнӗ. Республика шайӗнче унӑн «Тӑван ҫӗршыва» сӑвви пӗрремӗш хут 1953 ҫулта «Молодой коммунист» хаҫатра кун ҫути курнӑ[3]. Вӑл — нумай сӑвӑ, юрӑ тексчӗ тата поэма авторӗ. Пултарулӑхӗн тӗп темисем — чӑваш ҫамрӑкӗсен пурнӑҫӗ, вӑрҫӑ паттӑрӗсен хастарлӑхӗ тата ӗҫ ҫыннине мухтани[1].

Пултарулӑх тапхӑрӗнче А. В. Лукин вырӑсла 2 кӗнеке тата чӑвашла 14 кӗнеке кӑларнӑ. Унӑн сӑввисене вырӑсла куҫарнӑ, хӑй те пушкӑрт, тутар, удмурт тата ытти авторсен хайлавӗсене чӑвашла куҫарассипе нумай ӗҫленӗ. Чи лайӑххисем «Ӗмӗрсен ӗмӗчӗ» чӑваш поэзи антологине кӗнӗ. Нумай сӑввине чӑваш композиторӗсем (Л. Федоров, А. Харитонов, Г. Хирпӳ) кӗвӗленӗ, вӗсем халӑхра паллӑ юрӑсем пулса тӑнӑ. Вӗсен шутӗнче: «Сукмак», «Атӑл тӑрӑхӗ», «Яланах пултӑр мир»[3].

Суйласа илнӗ кӗнекисем

  • «Чӗре хӗлхемӗ» (1960)[1];
  • «Манӑн ҫӑлтӑр» (1962)[2];
  • «Ҫӗнӗ уйӑх» (1963)[3];
  • «Тул ҫути» (1967)[2];
  • «Волшебный мост» (вырӑсла, 1974)[1];
  • «Тивлет» (1978)[2];
  • «Ҫӗр тӗнӗлӗ» (1979)[1];
  • «Воздух» (вырӑсла, 1983)[1];
  • «Сӑвӑсемпе поэмӑсем» (1984)[1];
  • «Ҫунатсӑр-и эпир?» (1987)[1];
  • «Ан манӑр» (1990)[2];
  • «Ыталатӑп, ҫӗршывӑм, сана» (1992)[4];
  • «Эпир вӗҫме ҫуралнӑ» (1993)[4];
  • «Ялан санпа, ялан пӗрле» (1995)[2]

Астӑвӑм

2019 ҫулта, поэт ҫуралнӑранпа 85 ҫул ҫитнине халалласа, Элӗк районӗнчи тӗп вулавӑшра «Сӑвви-юрри – чун парни» литературӑпа музыка каҫӗ иртнӗ[3]. 2024 ҫулхи пуш уйӑхӗнче, поэтӑн 90 ҫулхи юбилейӗ тӗлне, Чӑваш Республикин библиотекисенче мероприятисем иртнӗ: Пӗрремӗш Чураш ялӗн вулавӑшӗнче «Аркадий Лукин – чӑваш поэчӗ» информаци сехечӗ, Вӑрмар районӗнчи тӗп вулавӑшра «Аркадий Лукин тӗнчипе паллашни» литература ҫулҫӳревӗ тата «Поэт сасси» кӗнеке куравӗ йӗркеленӗ[5][6].

Хисепӗсем

  • СССР Писательсен пӗрлӗхӗн пайташӗ (1963 ҫултанпа);
  • Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1988);
  • Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1994)[1].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 Лукин Аркадий Васильевич. Чӑваш энциклопедийӗ. Чӑваш патшалӑх гуманитарлӑ ăслӑлӑхсен институчӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Лукин, Аркадий Васильевич (ҫыравҫӑ; 17.03.1934-12.03.1995). Чӑвашлӑх несӗлӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 А.В. Лукин поэта — 85 ҫул. Чӑваш Ен пенсионерӗсен союзӗ (15 ҫӑвӑн 2019). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2 80 ҫул каялла Лукин Аркадий Васильевич ҫуралнӑ. Чӑваш Республикин Культура министерстви (17 пушӑн 2014). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
  5. ^ «Аркадий Лукин – чӑваш поэчӗ» - информаци сехечӗ. Пӗрремӗш Чураш ялӗн библиотеки (12 пушӑн 2024). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
  6. ^ Литературное ҫулҫӳрев «Аркадий Лукин тӗнчине ырӑ сунса кӗрӗр». Вӑрмар районӗнчи тӗп библиотека (14 пушӑн 2024). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Александров, В. Халĕ те асăмрах / В. Александров // Хыпар. – 1999. – 30 пуш.
  • Аркадий Лукин // Ялав. – 1995. – № 6. – С. 127.
  • Eмельянов, А. Маншăн вăл халь те чĕп–чĕрĕ / А. Eмельянов // Ялав. – 1998. – № 5. – С. 86–89.
  • Маяксем, Л. “Çĕр çинче тăвăр–им пире? “ /Л. Маяксем // Хыпар. – 1999. – 22 ака.
  • Сементер, Ю. Кăмăл парни / Юрий Сементер // Лукин А. Сăвăсемпе поэмăсем. – Шупашкар, 1984. – С. 5–12.
  • Сементер, Ю. Чĕлхи сăнарлă, илемлĕ / Юрий Сементер // Çĕнтерÿ çулĕ (Вăрнар р–нĕ). – 1994. – 29 пуш.
  • Сементер, Ю. Ялан халăхпа / Юрий Сементер // Еç ялавĕ (Eтĕрне р–нĕ). – 1994. – 15 пуш.
  • Терентьев, Г. Чĕререн кăлармăпăр ăна / Г.Терентьев // Каçал ен (Комсомольски р–нĕ). – 1999. – 16 пуш.
  • Явкай, А. Тапса тăракан талант /А. Явкай // Çĕнтерÿ çулĕ (Вăрнар р–нĕ). – 1994. – 17 пуш.

Каçăсем

Категорисем