Фёрт-оф-Форт чукун ҫул кӗперӗ

«РУВИКИ» ирӗклӗ энциклопединчи материал
Ферт-оф-Форт урлӑ хывнӑ чукун ҫул кӗперӗ
Ферт-оф-Форт урлӑ хывнӑ чукун ҫул кӗперӗ
Координатсем: 55°59′58″ с. ш. 3°23′16″ з. д.GЯO
Официаллă ячĕ Forth Bridge
Каçать Ферт-оф-Форт
Вырнаҫӑвӗ Эдинбург
Конструкци
Конструкци тĕсĕ консольлӗ кӗпер
Пĕтĕм тăршшĕ 2 528,7 м
Эксплуатаци
Уçнă 1890, пуш, 4

Ферт-оф-Форт урлӑ хывнӑ чукун ҫул кӗперӗ е Форт урлӑ хывнӑ кӗпер (Ферт-оф-Форт кӳлмекӗ урлӑ хывнӑ кӗпер. Кӗпер Шотландин тӗп хулине — Файф облаҫпе ҫыхӑнтарать. консольлӗ кӗперсенчен пӗри пулса тӑнӑ, унсӑр пуҫне темиҫе ҫул хушши вӑл чи вӑрӑм пролетли шутланнӑПӗтӗм тӗнчери еткерлӗхӗн списокӗн йышне кӗртме тӑратнӑ[3].

Кӗпер тата унпа ҫыхӑннӑ чукун ҫул инфраструктури Network Rail компанийӗн шутланать. Чукун ҫул кӗперпе юнашар Ферт-оф-Форт кӳлмек урлӑ тепӗр икӗ автомобиль кӗперне хывнӑ: Форт-Роуд-Бридж ҫакӑнса тӑракан кӗпер тата Квинсферри-Кроссинг вантлӑ кӗпер .

Кӗпер историйӗ

Консольлӗ кӗпер мӗнле ӗҫленине кӑтартакан открытка (1882 тата 1904 ҫҫ. хушшинче)

XIX ӗмӗрӗн ытларах пайӗнче Шотландин тухӑҫ ҫыранӗпе Эдинбургпа Абердин хушшинче чукун ҫулпа тӳрӗ ҫыхӑну йӗркелеме Ҫурҫӗр тинӗсӗн фьорд евӗрлӗ икӗ сарлака кӳлмекӗ — Ферт-оф-Форт тата Ферт-оф-Тей — кансӗрленӗ. Куинсферри ял ҫывӑхӗнче вырнаҫнӑ кӳлмекӗн ансӑр пайӗ патӗнче кӗпер тӑвассине ҫирӗплетнӗ. Томас Бауча хушнӑ, вӑл 480 м тӑршшӗ икӗ пролетлӑ ҫакӑнса тӑракан кӗпер тума сӗннӗ. Укҫа-тенкӗ уйӑрасси тытӑнса тӑнине пула строительство ӗҫӗсене хӑвӑрт пуҫӑнман, 1879 ҫул тӗлне пӗрремӗш опорӑна кӑна вырнаҫтарма тытӑннӑ.

1890 ҫулта туса пӗтернӗ Форт урлӑ хывнӑ кӗпер

Ферт-оф-Тей урлӑ хывнӑ кӗпер ҫинче, ӑна туса пӗтернӗ хыҫҫӑн икӗ ҫул ҫеҫ иртсен, пӑтӑрмах пулса иртнӗ хыҫҫӑн кӗпер тӑвассине чарса хунӑ. Вӑйлӑ ҫил-тӑвӑла пула кӗперӗн тӗп сыппи ун тӑрӑх иртсе пыракан пуйӑспа пӗрле ишӗлсе аннӑ, ҫакна пула 75 ҫын пурнӑҫӗ татӑлнӑ. 1881 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче пӗлтернӗ комисси кӑтартӑвӗсем тӑрӑх ишӗлсе аннӑ кӗпер проектӗнче йӑнӑшсем пулнӑ, ҫавна май Бауч сӗннӗ плана йышӑнман. Часах Томас Бауч вилнӗ, Джон Фаулерпа Бенджамин Бэйкер инженерсем вара консольлӗ структурӑна тӗпе хурса ҫӗнӗ проект хатӗрленӗ, парламент ӑна 1881 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ҫирӗплетнӗ. Тей урлӑ хывнӑ кӗпер ҫинчи пӑтӑрмаха пула Ферт-оф-Форт урлӑ хывнӑ кӗпер тӗлӗшпе ҫирӗпрех ыйтнӑ, вӗсем ытлашшипех пулнӑ — тӗслӗхрен, кӗпер тӑрӑх пуйӑс иртнӗ май ун ҫинче нимӗнле вибраци те пулмалла пулман.

1890 ҫулта кӗпере туса пӗтернӗ хыҫҫӑн

Чукунпа туптанӑ тимӗрпе усӑ курассине ырламан хыҫҫӑн, инженерсем хурҫӑпа усӑ курма шут тытнӑ — 1865 ҫулта мартен кӑмакине ӑсталама вӗреннӗ хыҫҫӑн унӑн пахалӑхӗ самай ӳснӗ. 1874 ҫулта Миссисипи урлӑ хывнӑ хурҫӑран ӑсталанӑ пӗрремӗш пысӑк кӗпере ӑсталанӑ Джеймс Идс американ инженерӗн опычӗпе усӑ курса британсем кӗпере гранит юпасене (вӗсенчен саккӑрӑшӗ шывра тӑрать) вырнаҫтарас ӗҫе вӗҫленӗ. Шыв айӗнчи тӗрексен никӗсне рабочисем кессонсемпе — 27 м тарӑнӑшне антарнӑ металлран хатӗрленӗ пысӑк цилиндрсемпе — усӑ курса хатӗрленӗ.

клепка пӑтине Глазгора тунӑ. Варринчи сыпӑна 1889 ҫулхи чӳкӗн 14-мӗшӗнче туса пӗтернӗ[4].

Тӗп сыпӑсене ҫыхӑнтаракан варринчи пайӗн 100,74 м тӑршшӗ ҫакӑнса тӑракан пая шыв тӑрӑх илсе ҫитернӗ[5].

Кӗпере тунӑ чухне 57 ҫын вилнӗ, унсӑр пуҫне тата саккӑрӑшне кӗпер айӗнче хуралласа тӑракан кимӗсем ҫинчен ҫӑлнӑ (кӗпере тунӑ май чӑннипе миҫе ҫын вилни пирки иккӗленӳсем пур пулин те)[6].

1890 ҫулхи кӑрлачӑн 21-мӗшӗнче кӗпер ҫине харӑсах кӑнтӑр енчен 300 метр тӑршшӗллӗ икӗ пуйӑс пырса кӗнӗ. 72-шер тонна таякан икӗ локомотив 50-шар вакун туртнӑ, кашни пуйӑсӑн йывӑрӑшӗ пӗтӗмӗшле 900 тоннӑпа танлашнӑ. Тӗрӗслев ирттернӗ хыҫҫӑн кӗпер структурин улшӑнӑвӗ маларах палӑртнӑ виҫерен иртменнине кӑтартса панӑ.

Бенджамин Бэйкерпа Гюстав Эйфель умӗнче Уэльс принцӗ (VII Эдуард) уҫнӑфунт стерлингӗпа танлашнӑ. Кӗпере уҫнӑ май унӑн сӑнне эстетика тӗлӗшӗнчен те хакланӑ — Уильям Моррис сӑвӑҫ тата ӳнерҫӗ кӗпер пирки «чи ҫӳллӗ шайри илемсӗрлӗх» (акăл. the supremest specimen of all ugliness)[1] тесе палӑртнӑ.

1894 ҫулта кӗпер тӑрӑх 26 451 пассажира турттарнӑ, пӗтӗмӗшле ун ҫине 7 492 833 тонна тиеннӗ. 2000 ҫулта ҫак кӑтартусем 54 080 ҫынпа тата 10 500 000 тоннӑпа танлашнӑ[8].

2,5 ҫухрӑм тӑршшӗ кӗпере туса пӗтернӗ хыҫҫӑн 120 ҫул ытла иртнӗ пулин те шотландсем ҫак вӑхӑт хушшинче ӑна вӗҫӗмсӗр сӑрласа тӑнӑ. Пӗр вӗҫӗнче сӑрӑ типме пуҫланӑ тӗлне унӑн тепӗр вӗҫӗ тутӑхма та пуҫланӑ. Ҫапла вара Аслӑ Британире «Форт-бриджа сӑрласси» тени «Сизиф ӗҫӗ», «алапа шыв йӑтасси» фразеологизмсен эквиваленчӗ пулса тӑнӑ. 2012 ҫулта ятарлӑ сӑрӑ валли ҫӗнӗ состав тупнӑ хыҫҫӑн, кӗпере пӗр вӗҫӗмсӗр сӑрлама пӑрахнӑ, анчах ку, ӑсчахсем каланӑ тӑрӑх, сахалтан та 25 ҫула тӑсӑлӗ[9].

Конструкцийӗ

Кӗперӗн пӗтӗмӗшле тӑршшӗ 2,5 ҫухрӑмпа танлашать. Кӑнтӑр енчен кӗперӗн консольлӗ пайӗ 51,2 м тӑршӗллӗ 10 сыпӑран, ҫурҫӗр енчен 5 сыпӑран тӑракан виадукпа ҫыхӑннӑ. Сыпӑсене ҫакӑн пек схемӑпа вырнаҫтарнӑ — 52,73 + 8 х 51,20 + 54,56 + 210,23 + 43,20 + 521,20 + 79,25 + 521,20 + 44,20 + 210,23 + 54,56 + 3 х 51,20 + 54,74 мИнчгарви утрав патӗнче вырнаҫнӑ. 3,6 м диаметрлӑ пӑрӑхсенчен пуҫтарнӑ консольсем 207,3 метр тӑршшӗ туратсене тытса тӑраҫҫӗ, пӗр-пӗринпе вӗсем 106,7 м вӑрӑмӑш пайсемпе ҫыхӑнса тӑраҫҫӗ, ҫапла вара сыпӑсен пӗтӗмӗшле тӑршшӗ 521,3 м танлашать. Тӗрексем хушши 582,8 м, хӗррисенчи чул юпасем хушши — 1630,7 м. Чукун ҫул ҫийӗ шыв шайӗнчен 48,2 м ҫӳллӗшӗнче (тинӗс шывӗ ҫӗкленнӗ вӑхӑтра) иртет[8].

Forth Bridge (15095755025).jpg Forthbron, Nordisk familjebok.png

Ферт-оф-Форт урлӑ хывнӑ кӗперӗн панорами
Ферт-оф-Форт урлӑ хывнӑ кӗперӗн панорами

Популярлӑ культурӑра

  • Кӗпер ҫинче Альфред Хичкокӑн 1935 ҫулхи «Вӑтӑр тӑхӑр картлашка» фильмӗн пӗр сцени, ҫавӑн пекех 1959 ҫулхи ремейкӗнче те, ӳкерӗннӗ.
  • Ферт-оф-Форт урлӑ хывнӑ чукун ҫул кӗпер компьютер вӑййисенче те тӗл пулать: Grand Theft Auto: San Andreas-ра (Kincaid Bridge ятпа) тата Neeed for Speeed: Underground-ра.
  • Ферт-оф-Форт урлӑ хывнӑ кӗпер Иэн Бэнксӑн «Кӗпер» романӗнчи фантастикӑллӑ гротеск кӗперӗн прототипӗ пулса тӑнӑ, романти ӗҫ-пуҫ шӑп та лӑп ун ҫинче пулса иртет.

Ӑнлантарусем

  1. ^ Wayback Machine çинчи 2009 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 17-мӗшӗнчи копийӗ — Britannica Online Encyclopedia
  2. ^ Пунин, 1974, с. 26
  3. ^ The Forth Rail Bridge at UK Tentative List (акăлч.). UNESCO. çăлкуçран архивланă 9 Ҫӗртме уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 18 Ҫӗртме уйӑхӗн 2009.
  4. ^ +Donald Langmead, Christine Garnaut
    −{{{2}}}
    Encyclopedia of architectural and engineering feats. — 3. — 2001. — С. 388. — 118-120 с.
  5. ^ +Теплицкий А. В., Крамарев С. Я., Никитин М. К., Протасов К. Г.
    −{{{2}}}
    Металлические мосты. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Транспорт, 1973. — С. 181. — 352 с.
  6. BBC (2006-09-04). çăлкуçран архивланă 9 Ҫӗртме уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 18 Ҫӗртме уйӑхӗн 2009.
  7. ^ Forth Rail Bridge (акăлч.). Structurae. Тĕрĕсленĕ 18 Ҫӗртме уйӑхӗн 2009.
  8. ^ 1 тата 2 Forth Rail Bridge Facts & Figures (акăлч.). forthbridges.org.uk. çăлкуçран архивланă 23 Раштав уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 19 Ҫӗртме уйӑхӗн 2009.
  9. ^ Cramb, Auslan. Non-stop job of painting Forth Bridge to end, Daily Telegraph (2008-02-18). Тĕрĕсленĕ 25 Пуш уйӑхӗн 2014.
  10. ^ Пунин, 1974, с. 28

Вуламалли

  • +Пунин А. Л.
    −{{{2}}}
    Архитектура современных зарубежных мостов. — Л.: Стройиздат. Ленингр. отд-ние, 1974. — 168 с.
  • +Куницкий С.
    −{{{2}}}
    Фортский мост // Журнал Министерства путей сообщения. — СПб., 1890.
  • +Glen, Ann; Bowman, Craig; Andrew, John
    −{{{2}}}
    Forth Bridge: Restoring an Icon(паллӑ мар). — Lily Publications, 2012. — ISBN 978-1-907945-19-9.
  • +Harding, J. E.; Gerard, Parke; Ryall, M.
    −{{{2}}}
    Bridge Management: Inspection, maintenance, assessment and repair(акăлч.). — CRC Press, 2006. — ISBN 9780203973547.
  • +MacKay, Sheila
    −{{{2}}}
    The Forth Bridge: A Picture History(паллӑ мар). — Birlinn, 2011. — ISBN 978-1-84158-935-0.
  • +McKean, Charles
    −{{{2}}}
    Battle for the North(паллӑ мар). — Granta Books, 2006. — ISBN 978-1-86207-852-9.
  • +Nock, Oswald S.
    −{{{2}}}
    The Railway Race to the North(паллӑ мар). — Ian Allan, 1958.
  • +Paxton, Roland
    −{{{2}}}
    100 Years of the Forth Bridge(паллӑ мар). — Thomas Telford, 1990. — ISBN 9780727716002.
  • +Summerhayes, Stuart
    −{{{2}}}
    Design Risk Management(паллӑ мар). — John Wiley & Sons, 2010. — ISBN 9781444318906.
  • +Westhofen, Wilhem
    −{{{2}}}
    The Forth Bridge(паллӑ мар). — Offices of "Engineering", 1890.
  • +Wills, Elspeth M.
    −{{{2}}}
    The Briggers: The Story of the Men Who Built the Forth Bridge(акăлч.). — Birlinn, 2009. — ISBN 978-1-84158-761-5.
WP-TranslationProject TwoFlags.svg Ку статьяна РУВИКИН Вырӑс уйрӑмӗнчи Форт-Бридж статьяна чӑвашла куҫарса хатӗрленӗ.