Якунин Алексей Тимофеевич
Якунин Алексей Тимофеевич (1918 ҫулхи акан 5-мӗшӗ, Хусан кӗпӗрни — 1945 ҫулхи акан 27-мӗшӗ, Бранденбург) — совет офицерӗ, 1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 7-мӗш гварди кавалери корпусӗн 14-мӗш гварди кавалери дивизийӗн 54-мӗш гварди кавалери полкӗн командирӗн ҫумӗ, гварди майорӗ, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1946, вилнӗ хыҫҫӑн).
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
1918 ҫулхи ака уйӑхӗн 5-мӗшӗнче Совет Раҫҫейӗнчи Хусан кӗпӗрнинчи Кӑрмӑш уесӗнчи Чаканар ялӗнче (халӗ Чӑваш Республикинчи Етӗрне районне кӗрет) хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Вырӑс. Ял хуҫалӑх техникумӗнчен «агроном» специальноҫпа вӗренсе тухнӑ.
Хӗрлӗ Ҫара 1938 ҫулта Чӑваш АССР Етӗрне райвоенкоматӗнчен кайнӑ. Иккӗмӗш ҫулхине ҫар тата политика хатӗрленӗвӗнче палӑрнӑ ҫар ҫыннине командовани Сталинградри ҫарпа политика училищине вӗренме янӑ, ӑна вӑл 1941 ҫулта вӗренсе пӗтернӗ.
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фронтӗнче 1941 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен пуҫласа. 1941 ҫултанпа ВКП (б) членӗ. 1941 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче Мускав патӗнче пуҫласа ҫапӑҫӑва кӗнӗ. Гитлер оккупанчӗсемпе Брянск, Воронеж, Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ, Тӗп, Беларуҫ тата 1-мӗш Беларуҫ фрончӗсенче ҫапӑҫнӑ.
1-мӗш Беларуҫ фрончӗн 7-мӗш гварди кавалери корпусӗн 14-мӗш гварди кавалери дивизийӗн 54-мӗш гварди кавалери полкӗн командирӗн политпай енӗпе ӗҫлекен ҫумӗ, гварди майорӗ Алексей Якунин фашистла Германин теп хулинчен Берлинран хӗвеланӑҫнеллерех вырнаҫнӑ Ратенов хулишӗн пынӑ ҫапӑҫусен вӑхӑтӗнче, 1945 ҫулхи ака уйӑхӗн 26-27-мӗшӗсенче, тӑшман ункине лексе хӗрӳ ҫапӳҫусем ирттерекен эскадронра пулнӑ.
Якунин майор политработник боецсене паттӑррӑн ҫапӑҫма хавхалантарнӑ, тӑшманпа хаяррӑн ҫапӑҫнӑ, хӑй ҫапӑҫура тӑшманӑн хӗрӗх салтакӗпе офицерне тӗп тунӑ.
Якунин А. Т. майор ертсе пынипе эскадрон хамӑрӑннисем патне унка татса тухнӑ, анчах полк командирӗн хастар ҫумӗ хӑй вилмеллех аманнӑ, 1945 ҫулхи ака уйӑхӗн 27-мӗшӗнче вилнӗ. Ӑна Гожув-Велькопольский хулинче (Вальчак урамӗнчи ҫар масарӗ, 105-мӗш номерлӗ вилтӑпри) пытарнӑ.
СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн 1946 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 15-мӗшӗнчи Указӗпе Якунин Алексей Тимофеевич гварди майорне ҫар командованийӗн хушӑвӗсене лайӑх пурнӑҫланӑшӑн, нимӗҫ фашисчӗсемпе ҫапӑҫнӑ чух паттӑрлӑхпа хӑюлӑх кӑтартнӑшӑн Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне (вилнӗ хыҫҫӑн) панӑ, хисеплӗ ятпа пӗрле Ленин орденне тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальне тивӗҫнӗ.
Хисепӗсем
- Совет Союзӗн Паттӑрӗ[1](15.05.1946);
- Ленин орденӗ;
- «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль;
- Хӗрлӗ Ялав орденӗ[2] (05.12.1943);
- Хӗрлӗ Ялав орденӗ[3] (30.09.1944);
- Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин 1 степеньлӗ орденӗ[4] (02.09.1944);
- Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин 2 степеньлӗ орденӗ[5](07.10.1944);
- Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ[6] (28.02.1943);
- «Паттӑрлӑхшӑн» медаль[7] (04.02.1942).
Астӑвӑм
- Етӗрне районӗнчи Палтай ялӗнчи шкул музейӗнче Якунин А. Т. бюстне, шкул стени ҫине асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ, шкулта Совет Союзӗн Паттӑрне халалланӑ стенд пур;
- Етӗрне хулинчи пӗр урама Якунин А. Т. ятне панӑ;
- Чаканарти пӗр урама Паттӑр ятне панӑ;
- 2015 ҫулхи юпа уйӑхӗн 17-мӗшӗнче Чаканар ялӗнче Якунин А. Т. Совет Союзӗн Паттӑрне чысласа стела уҫнӑ;
- 2019 ҫулхи раштавӑн 25-мӗшӗнче Етӗрне районӗн депутатсен Пухӑвӗ Якунин А. Т. Совет Союзӗн Паттӑрне «Етӗрне районӗн Хисеплӗ ҫынни» ят (вилнӗ хыҫҫӑн) пама йышӑннӑ[8].
Ӑнлантарусем
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=150038327&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=18182412&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=39392585&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=30208709&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=32471579&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=22103367&tab=navDetailManAward
- ^ https://podvignaroda.ru/?#id=10169864&tab=navDetailManAward
- ^ https://yadrin.cap.ru/o-rajone/people/yakunin-aleksej-timofeevich?ysclid=m23mxmdaw6593207291
Вуламалли
- Громов, А. Алексей Якунина асӑнса — палӑк : [Етӗрне районӗнчи Чаканарта Совет Союзӗн Геройне асӑнса стела уҫни ҫинчен] / А. Громов // Хыпар. — 2015. — 21 юпа. — С. 2.
- Муравьев, В. Чаканар ялӗнчи паттӑр / В. Муравьев // Ӗҫ ялавӗ (Етӗрне районӗ). — 1998. — 9 ака.
- Якунин Алексей Тимофеевич // Пирӗн пурнӑҫ (Хӗрлӗ Чутай районӗ). — 1998. — 5 нарӑс.
- Гарина, Е. Ф. Памяти героя будьте достойны / Е. Гарина // Знамя труда (Ядринский район). — 2010. — 19 мая. — С. 1 : фот.
- Глухов, А. Стела в честь Героя Советского Союза А. Якунина : [об открытии стелы в с. Чиганары] / А. Глухов // Знамя труда (Ядринский район). — 2015. — 21 окт. — С. 1 : фот.
- Григорьева, Л. Гордимся своим земляком / Л. Григорьева // Знамя труда (Ядринский район). — 2018. — 7 апр. (№ 25). — С. 2.
- Изоркин, А. В. Якунин Алексей Тимофеевич / А. В. Изоркин // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. — С. 517.
- Изоркин, А. В. Якунин Алексей Тимофеевич / А. В. Изоркин // Краткая ядринская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — С. 292.
- Михайлов, В. М. Якунин Алексей Тимофеевич / В. М. Михайлов // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2011. — Т. 4 : Си-Я. — С. 726.. — См. текст
- Мурышкин, Н. От Москвы до Берлина / Н. Мурышкин // Наши земляки — Герои Советского Союза. — Чебоксары, 1980. — С. 490-491.
- Савельев, Г. Наши герои / Г. Савельев // Чебоксарская правда. — 2008. — 10 апр. (№ 13). — С. 3.
- Стела — Герою : [об открытии в селе Чиганары Ядрин. р-на стелы Алексею Тимофеевичу Якунину] // Пенсионер Чувашии. — 2015. — 27 окт. (№ 40). — С. 2.
- Якунин Алексей Тимофеевич (05.04.1918-27.04.1945) // Герои Советского Союза и полные кавалеры ордена Славы — уроженцы Чувашии [Изоматериал]. — Чебоксары, 2005.
- Мытиков Г. Виҫӗ паттӑр // Ялав. — 1997. — № 8. — С.80.
- Мытиков Г. Ҫав кунсен ҫухалмӗ чапӗ…// Ӗҫ ялавӗ. — 1965. — 1 ҫу (июль).
- Тимуков В. Сколько стоит память о герое? // Сов. Чувашия. — 2000. — 29 апреля.
- Муравьев В. Герой из Чиганар // Знамя труда. — 1998. — 9 апр. — с.2.
- Мытиков Г. Наши земляки — Герои Советского Союза // Знамя труда. — 1995. — 7 мая.
- Образец Мужества, - Ядринский календарь, 1993. - с.95.
- Мурышкин Н. От Москвы до Берлина. — Наши земляки — Герои Советского Союза. — Чебоксары, 1980. — с.490—492.
- Мытиков Г. Мы гордимся ими // Знамя труда. — 1964. — 23 февраля.
- Муравьев В. Подвиг его бессмертен // Знамя труда. — 1964. — 23 февраля.