Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Баранова Сарра Леонтьевна

РУВИКИ-ре ҫак хушаматлӑ ытти ҫынсем пирки те статьясем пур: Баранова.

Сарра Леонтьевна Баранова (1930 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗ, Мăньял Хапăс, Вăрнар районĕ, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР — 2014 ҫулхи раштавӑн 10-мӗшӗ, Шупашкар, Чӑваш Республики — Чӑваш Ен, Раҫҫей Федерацийӗ) — советская тата Раҫҫей поэтесси, прозаикӗ, куҫаруҫи, поэт-юрӑҫи. Раҫҫей Ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн членӗ (1992). Эмине ячӗллӗ Пӗтӗмчӑваш наци премин лауреачӗ (1992). Чӑваш наци культурин тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1995).

Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ

1930 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗнче Чӑваш АССРӗн Вӑрнар районӗнчи Сендимиркино ялӗнче (чӑв. Мӑнъял Хапӑс) ҫуралнӑ[1][2]. 1937 ҫулта вӑл тӑван ялӗнчи тӑватӑ ҫул вӗренмелли шкулта пӗрремӗш класа кайнӑ. Ҫакӑн хыҫҫӑн, тепӗр ҫултан, кил-йышӗ Свердловск облаҫӗнчи Катарач ялӗпе куҫса кайнӑ[3]. 1941 ҫулта, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫлансан, ашшӗ фронта кайнӑ, кил-йышӗ Чӑваш Ене таврӑннӑ. Ачалӑхӗ вӑрҫӑ вӑхӑчӗпе пӗрле килнӗ, шкулта вӗреннипе пӗрлех «Гигант» колхозра ӗҫлеме тивнӗ[3].

1947 ҫулта Абызовӑри ҫичӗ ҫул вӗренмелли шкулта «вылӑх паллӑсемпе» вӗренсе тухнӑ та Вӑрнарти зооветеринари техникумне вӗренме кӗнӗ[1][3].

1949 ҫулхи ака уйӑхӗн 1-мӗшӗнче унӑн пӗрремӗш статья «Чӑваш коммуни» хаҫатра пичетленнӗ. Ҫак кун литература ӗҫ-хӗлӗ пуҫланнӑ кун шутланать[3]. Ҫак вӑхӑтран пуҫласа вӑл районти тата республикӑри «Коммунизм ялавӗ», «Советская Чувашия» хаҫатсенче тӑтӑшах пичетленме пуҫланӑ[3].

1950 ҫулта техникума вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн Ишлей районӗнче (хальхи Шупашкар районӗ) зоотехник пулса ӗҫлеме пуҫланӑ[1][3]. 1952 ҫулта Чӑваш патшалӑх ял хуҫалӑх институчӗнче (халь — Чӑваш патшалӑх аграри университечӗ) вӗренме кӗнӗ, анчах кил-йыш ҫаврӑнӑшӗсемпе вӗренӗве пӑрахнӑ[4][3].

1953—1968 ҫулсенче Чӑваш кӗнеке издательствинче корректор тата куҫаруҫи пулса ӗҫленӗ, вӑхӑтпа пӗрлех Шупашкарти хула комитечӗн культура университечӗн каҫхи уйрӑмӗнче вӗреннӗ[1][3]. 1968—1986 ҫулсенче тӗрлӗ вырӑнта ӗҫленӗ: Шупашкарти текстиль комбинатӗнче патшалӑх страховани инспекцийӗн агентӗ, Шупашкарти № 2 кӑлтӑр хӗҫ-пӑҫ тӳрлетмелли комбиначӗн контроль мастерӗ, И. Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн «Г» корпусӗн коменданчӗ тата урӑххисем[3].

1981 ҫулхи чӳк уйӑхӗнчен пуҫласа «Ялав» журналӑн штатран тулашри сотрудникӗ пулнӑ, унта унӑн сӑввисем пичетленнӗ[3]. 1986 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче тивӗҫлӗ канӑва тухнӑ, анчах пултарулӑх ӗҫне малалла тӑснӑ[3].

2014 ҫулхи раштавӑн 10-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ[1].

Литература ӗҫ-хӗлӗ

Сарра Барановӑн пӗрремӗш пичетленӗ ӗҫӗсем 1949 ҫулта тухнӑ[1]. Унран пуҫласа вӑл тӑтӑшах республикӑри хаҫат-журналсенче хайлавӗсемпе тухса тӑнӑ.

1992 ҫулта Раҫҫей Ҫыравҫисен пӗрлешӗвне йышӑннӑ[4]. Ҫав ҫултах вӑл Эмине ячӗллӗ Пӗтӗмчӑваш наци премине тивӗҫнӗ[1][2].

Чӑвашла сӑвӑпа проза кӗнекесен авторӗ. Унӑн хайлавӗсем хушшинче «Йӑлӑну саманчӗ» (1992), «Сар автан», «Вӗренӗн те вӗҫӗ пур» (1989), «Телей валеҫетӗп» (1996), «Светлая мечта» тата ыттисем пур[1][5].

Куҫару ӗҫӗпе те хӑтланнӑ, вырӑс чӗлхинчен чӑвашла куҫарнӑ[1][4]. Кунта А. Нестеровӑн «Ревматизм» (1965), А. Каржельӗн «Гипертони чирӗ» (1966) кӗнекесен куҫарӑвӗсем пур[6].

Сарра Барановӑн сӑввисем ҫине чӑваш композиторӗсем 40 ытла юрӑ ҫырнӑ[1][3]. Вӗсем хушшинче: «Тумлам», «Аннене», «Ҫӗнӗ кун», «Ман юрлассӑм килет», «Юратсам мана», «Кӗтсе ил, аннеҫӗм» тата ыттисем[7].

2013 ҫулта «Чӑваш литературин антологийӗ» кӗнекен иккӗмӗш томӗнче унӑн сӑввисем вырӑн илнӗ[7].

Кӗнекисем

  • «Шухăшлама вăхăт пур» (калавсен пуххи, 1981);
  • «Вĕренĕн те вĕçĕ пур» (калавсен пуххи, 1985);
  • «Йăлăну саманчĕ» (сăвăсем, 1992);
  • «Сар автан» (сăвăллă юмах, 1995);
  • «Çӳл тӳпере çич çăлтăр» (сăвăсен пуххи, 1996);
  • «Телей валеçетĕп» (кулăшла калавсем, 1997);
  • «Çутă ĕмĕт» (вырăсла, Светлая мечта, 1998).

Куçарнисем

  • А. Нестеровăн «Ревматизм» (1965);
  • А. Каржелĕн «Гипертени чирĕ» (1966).

Антологире пичетленни

  • Чӑваш литературин антологийӗ. — Шупашкар, 2013. — [Т. 2]: Поэзи. — С. 325.

Обществӑллӑ ӗҫ-хӗлӗ

1991 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен Чӑваш обществӑпа культура центрӗн членӗ пулнӑ[3]. 1992 ҫултан Раҫҫей Ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн членӗ[4]. 1994 ҫултан Чӑваш Республикин мусӑк пӗрлӗхӗн членӗ, Раҫҫей Литература фондӗн членӗ[3].

Хисепӗсем

  • Эмине ячӗллӗ Пӗтӗмчӑваш наци премийӗ (1992)[1][2].
  • Чӑваш наци культурин тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (Чӑваш обществӑпа культура центрӗ парнеленӗ, 1995)[1][2].
  • «1941—1945 ҫҫ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче хастар ӗҫленӗшӗн» медаль (1947)[3].
  • «Ӗҫ ветеранӗ» медаль[3].
  • Раҫҫейӗн тата СССРӑн пилӗк юбилей медалӗ[8].
  • Чӑваш ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн Хисеп хучӗсем[3].
  • «Капкӑн» журнал редакцийӗн Хисеп хучӗ[8].
  • Чӑваш обществӑпа культура центрӗн Тав ҫырӑвӗ[3].

Астӑвӑм

  • Ҫыравҫӑн харпӑр архивӗ Чӑваш Республикин хальхи историн патшалӑх архивӗнче упранать[9][10].
  • Сарра Барановӑн ячӗ Сендимиркино ялӗнче ҫуралнӑ литераторсен йышне кӗнӗ, ҫакӑн пирки республикӑн «Хыпар» хаҫачӗнче ҫырса кӑтартнӑ[4].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 Станьял В. П. Баранова Сарра Леонтьевна. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4 Календарь знаменательных дат Чувашии на 2020 год. Ноябрь. Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18 Сарра Баранова: из сердца и из души. БУ «Госархив современной истории Чувашской Республики» Минкультуры Чувашии (30 юпан 2025). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Баранова Сарра Леонтьевна. Литературная карта Чувашии. Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  5. ^ Энциклопедия Вурнарского района. Том 1 : Баранова Сарра Леонтьевна. Энциклопедии / Энциклопедия Чебоксарского района. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  6. ^ Баранова, Сарра Леонтьевна. Fccland. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  7. ^ 1, 2 Наследие Чувашии.рф Баранова, Сарра Леонтьевна (писатель; 01.11.1930-10.12.2014). Наследие Чувашии.рф. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  8. ^ 1, 2 Энциклопедия Вурнарского района. Том 2 : Баранова Сарра Леонтьевна. Энциклопедии / Энциклопедия Чебоксарского района. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  9. ^ Белкова М. Госархив комплектуется. Советская Чувашия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
  10. ^ Архивы Чувашской Республики. Ф.Р-3150 Баранова Сарра Леонтьевна. ООО «Альт-Софт». Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Александров, В. Вӑрнар ен саркайӑкӗ / В. Александров // Ҫӗнтерӳ ҫулӗ (Вӑрнар районӗ). — 2010. — 30 юпа. — С. 2.
  • Игнатьева, И. Мӑньял Хапӑс ҫыравҫисем / Ирина Игнатьева // Хыпар. — 2008. — 18 ака.
  • Игнатьева, И. Сарра Баранова — пирӗн ялтан / И. Игнатьева // Хыпар. — 2010. — 24 чӳк. — С. 3. — (Литературӑпа ӳнер кӑларӑмӗ / кӑларӑма Надежда Смирнова хатӗрленӗ).
  • Сарра Баранова // Чӑваш литературин антологийӗ. — Шупашкар, 2013. — [Т. 2] : Поэзи.- С. 325.
  • Сӑввисене юрра хывнӑ : [Сарра Баранова ҫыравҫӑ ҫинчен] // Хыпар : чӑваш халӑх хаҫачӗ. — 2020. — 13 чӳк/ноябрь (№ 129/130). — С. 14 : сӑн ӳкерчӗк. — (Чӑваш Ен мухтавӗ / страницӑна Андрей Михайлов хатӗрленӗ).
  • Сюзюкина, Н. «Эпӗ — пӗчӗкҫӗ тумлам» / Н. Сюзюкина // Чӑваш хӗрарӑмӗ — 2005. — 27 ҫурла — 2 авӑн (№ 34). — С. 10.
  • Баранова Сарра Леонтьевна // Союз чувашских писателей. — Чебоксары, 2002. — С. 22-23.
  • Баранова Сарра Леонтьевна // Энциклопедия Вурнарского района. — Чебоксары, 2005. — С. 47-48.
  • Баранова Сарра Леонтьевна // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. — Чебоксары, 2014. — С. 39-40.
  • Станьял, В. П. Баранова Сарра Леонтьевна / В. П. Станьял // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1 : А-Е. — С. 182.
  • Ялгир, П. Баранова Сарра Леонтьевна / П. Ялгир // Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. — Чебоксары, 2005. — С. 18.

Каҫӑсем

Категорисем