Борисов Иван Григорьевич

Борисов Иван Григорьевич
Борисов Иван Григорьевич
Ҫуралнӑ вӑхӑт	1921 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗ
Ҫуралнӑ вырӑн	Мускав облаҫӗ;
Вилнӗ вӑхӑт	1954 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗ (32 ҫул)
Вилнӗ вырӑн	Мускав, СССР;
Пӑхӑнни	СССР
Ҫар тӗсӗ
Звани
Командӑланӑ	звено
Вӑрҫӑсем/ҫапӑҫусем	Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи;
Наградӑсемпе хисепсем	;
	РУВИКИ.Медиа ҫинчи материалсем

Борисов Иван Григорьевич (1921 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗ, Мускав облаҫӗ — 1954 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗ, Мускав) — Совет Ҫарӗн гварди майорӗ, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1943).

Биографи

Иван Борисов 1921 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗнче Шелухино ялӗнче (халӗ Мускав облаҫӗнчи Луховицы районӗ) ҫуралнӑ. Мускавра пурӑннӑ, унта шкулти ҫичӗ класпа фабрикӑпа заводри вӗренӳ шкулне вӗренсе пӗтернӗ. 1937 ҫулта Пресняри машина тӑвакан савутра слесарь-инструментальщик пулма ӗҫе вырнаҫнӑ, ӗҫленӗ хушӑрах Ляпидевский ячӗллӗ аэроклубра вӗреннӗ. 1940 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче Борисова комсомол путевкипе Чкалов ячӗллӗ Тӗп аэроклуба курсант пек йышӑннӑ. Вӗренӗве «питӗ лайӑх» паллӑсемпе пӗтернӗ, ӑна ҫар шкулне кӗме сӗннӗ^[1].

1940 ҫулта ӑна Ӗҫ ҫыннисемпе Хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗнсе илнӗ, Остафьевскинчи пилотсен ҫар авиаци шкулне вӗренме кӗнӗ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫланнипе ӑна вӑхӑтӗнчен малтан сержант ят парса вӗрентсе кӑларнӑ. 1941 ҫулхи ҫӗртмен 28-мӗшӗнче Борисова Мускав районӗнчи Сывлашри тапӑнӑва сирекен хӳтӗлевӗн (ПВО) 309-мӗш истребитель авиаполкӗн пилочӗ пулма лартнӑ, унтан пӗр ҫул хушши Мускавра хӗсметре тӑнӑ. 1942 ҫулхи утӑн 1-мӗшӗнче ӑна 4-мӗш истребитель авиаполкне куҫарнӑ, Брянск тата Сталинград фрончӗсенчи ҫапӑҫусене хутшӑннӑ. Сталинград патӗнче Борисова Амет-Хан Султанпа пӗрле вӗҫме вырнаҫтарнӑ. Каярахпа вӑл Борисов ҫинчен ҫапла каланӑ: «Ку — манӑн хӳтлӗх. Шанчӑклӑ, шанчӑклӑ хӳтлӗх…» 1942 ҫулхи кӗр тӗлне Борисов тӑшманӑн виҫӗ самолетне персе антарнӑ, ҫакӑншӑн ӑна пӗрремӗш хут Хӗрлӗ Ялав орденӗпе чысланӑ.

Кубаньри пӗр ҫапӑҫура Амет-Ханӑн ултӑ ҫынлӑ ушкӑнӗ тӑшманӑн аэродромӗ ҫине тапӑннӑ та ҫӗр ҫинче тӑракан ФВ-189 йышши тӗпчекен тӑхӑр самолета пӗтернӗ. Пуҫланса кайнӑ сывлӑшри ҫапӑҫура Борисов, звено командирӗ пулнипе, тӳрех пӗр Ме-109 истребителе тивӗртнӗ^[2].

1942 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Амет-Ханпа пӗрле ӑна Лев Шестаков ертсе пыракан 9-мӗш гварди авиаполкне куҫарнӑ, ку полка 8-мӗш сывлӑш ҫарӗн Тимофей Хрюкин ҫар пуҫлӑхӗн пуҫарулӑхӗпе йӗркеленӗ. Унта Борисова звено командирӗ пулма лартнӑ. Пӗрремӗш хут Владимир Лавриненковпа пӗрле вӗҫсе тухнӑ. 1943 ҫулхи уйӑхӑн 3-мӗшӗнче ӑна кӗҫӗн лейтенант ҫар ятне панӑ. Ростов облаҫне ирӗке кӑларакан ҫапӑҫусене хутшӑннӑ, каллех Амет-Ханпа пӗрле вӗҫнӗ. Пушӑн 22-мӗшӗнче, ертсе пыракана тӑшман авиацийӗнчен хӳтӗленӗ чухне, аманнӑ, анчах вӑл сиенленнӗ самолета аэродрома лартма пултарнӑ. 1943 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗнче ӑна иккӗмӗш хут Хӗрлӗ Ялав орденӗпе чысланӑ. Ҫав ҫултах ВКП(б) йышне кӗнӗ. Нимӗҫсен Сӗтлӗ юханшывӗ ҫинчи хӳтӗлевне татнӑ чухне палӑрнӑ, ҫакӑншӑн 1943 ҫулхи юпан 19-мӗшӗнче ӑна 1-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршывӑн вӑрҫин орденӗпе чысланӑ. 1943 ҫулхи кӗр тӗлне Иван Борисов гварди аслӑ лейтенанчӗ 4-мӗш Украина фрончӗн 8-мӗш сывлӑш ҫарӗнчи 6-мӗш гварди истребитель авиадивизийӗн 9-мӗш гварди истребитель авиаполкӗн звенине ертсе пынӑ^[1].

1943 ҫулхи кӗр тӗлне Борисов 210 хут ҫапӑҫăва вӗҫсе тухнӑ, сывлӑшри 80 ҫапӑҫӑва хутшӑннӑ, хӑй 10 самолета тата ушкӑнра 8 самолета персе антарнӑ^[1].

СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн 1943 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗнчи Хушӑвӗпе «нимӗҫпе фашист хапсӑнчӑкӗсемпе ҫапӑҫнӑ чухне кӑтартнӑ паттӑрлӑхпа ҫарти маттурлӑхшӑн» Иван Борисов гварди аслӑ лейтенантне Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ятпа тивӗҫтернӗ, ӑна Ленин орденӗпе 1247-мӗш номерлӗ «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль парса чысланӑ^[1].

Крыма ирӗке кӑларас ҫапӑҫусенче палӑрнӑшӑн Борисова Александр Невский орденӗпе чысланӑ. 1944 ҫул вӗҫнелле ӑна Тухӑҫ Пруссине куҫарнӑ, эскадрилья командирӗ пулса тӑнӑ. Юлашки хут ҫапӑҫӑва вӑл 1945 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 2-мӗшӗнче Берлиналла вӗҫсе тухнӑ.

Вӑрҫӑ пӗтнӗ хыҫҫӑн малалла Совет Ҫарӗнче хӗсметре тӑнӑ. 1949 ҫулта Борисова майор ҫар ячӗпе запаса кӑларнӑ. 1949 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа А. И. Микоян ячӗллӗ Мускаври тӗп конструктор бюро транспорт авиаотрячӗн летчикӗ пулса ӗҫленӗ.

Вӑрҫӑ ҫулӗсенче И-16, «Харрикейн», Як-7Б, Як-1, Р-39 «Аэрокобра» тата Ла-7 самолетсемпе 563 хут ҫапӑҫӑва вӗҫсе тухнӑ, сывлӑшри 182 ҫапӑҫӑва хутшӑннӑ, вӑл 22 самолета тата ушкӑн йышӗнчи 8 самолёта пӗтернӗ^[3].

1954 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗнче пурнӑҫран уйрӑлнӑ. Ваганьково масарӗнче (13-мӗш лаптӑк) пытарнӑ^[1]. Борисовӑн вилтӑпри регион шайӗнчи истори палӑкӗ шутланать, ӑна патшалӑх сыхлать^[4].

Хӗрлӗ Ялав орденӗпе пилӗк хут (1942, 1943, 1944, 1945, 1945), Александр Невский орденӗпе тата 1-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршывӑн вӑрҫин орденӗпе, ҫавӑн пекех темиҫе медальпе чысланӑ^[1].

Ӑнлантарусем

^ ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶ Борисов Иван Григорьевич «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
^ Амет-хан Султан. — С. 21.
^ Быков М. Ю. Все асы Сталина. 1936—1953. — Научно-популярное издание. — Яуза-пресс, 2014. — С. 149—150. — 1392 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-9955-0712-3.
^ Могила Борисова И. Г. (паллӑ мар) kartarf.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 15-мӗшӗ.

Вуламалли

Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
Бодрихин Н. Г. Советские асы. М., 1998.
Зильманович Д. Я. На крыльях Родины. — Алма-Ата: Жалын, 1985.
Борисов И. Г. // Герои огненных лет. — М., 1975. — Кн. 1. — С. 270—275.

Каҫӑсем

[wh-1] ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶ Борисов Иван Григорьевич «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра

[ridli-2] Амет-хан Султан. — С. 21.

[3] Быков М. Ю. Все асы Сталина. 1936—1953. — Научно-популярное издание. — Яуза-пресс, 2014. — С. 149—150. — 1392 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-9955-0712-3.

[4] Могила Борисова И. Г. (паллӑ мар) kartarf.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 15-мӗшӗ.

[1]

[2]

[3]

[4]