Брайко Пётр Евсеевич

Брайко Пётр Евсеевич
Брайко Пётр Евсеевич
Ҫуралнӑ вӑхӑт	1918 ҫулхи авӑнӑн 9-мӗшӗ
Ҫуралнӑ вырӑн	Митченки[d], Краснянская волость[d], Конотопский уезд[d], Черниговская губерния[d], Украин Халӑх Республики[d];
Вилнӗ вӑхӑт	2018 ҫулхи акан 7-мӗшӗ (99 ҫул)
Вилнӗ вырӑн	Мускав, Раҫҫей Федерацийӗ;
Пӑхӑнни	СССР
Ҫар тӗсӗ
Звани
Командӑланӑ	3-мĕш полк
Вӑрҫӑсем/ҫапӑҫусем	Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи;
Наградӑсемпе хисепсем	; ; ;
	РУВИКИ.Медиа ҫинчи материалсем

Брайко Пётр Евсе́евич (1918 ҫулхи авӑнӑн 9-мӗшӗ, Митченки^[d], Черниговская губерния^[d] — 2018 ҫулхи акан 7-мӗшӗ, Мускав) — совет саманин ҫар ӗҫченӗ, полковник, С. А. Ковпак партизан пӗрлешӗвӗн пайӗсен командирӗсенчен пӗри, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1944). Ҫыравҫӑ, Раҫҫей Федерацийӗн Ҫыравҫӑсен пӗрлӗхӗн пайташӗ.

Пурнӑҫӗ

1918 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 9-мӗшӗнче Митченки ялӗнче (халӗ Украинӑри Чернигов облаҫӗн Бахмач районӗ) ҫуралнӑ. Украин.

1937 ҫулта Конотоп педагогика техникумне вӗренсе пӗтернӗ, пӗр вӑхӑт вӗрентекен пулса ӗҫленӗ.

1938 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен пуҫласа — Хӗрлӗ Ҫарта. 1940 ҫулта Менжинский ячӗллӗ НКВД-н Мускаври ҫарпа техника училищине вӗренсе пӗтернӗ. Анӑҫри чикӗ хӗрри округӗн 16-мӗш операциллӗ чикӗ хӗрри полкне ҫыхӑну взвочӗн командирӗ пулса хӗсмете кайнӑ. Унтан СССР НКВД ҫарӗсен Украин ССР-н Чикӗ хӗрри ҫарӗсен управленийӗн 97-мӗш Черновцы чикӗ хӗрри отрячӗн 13-мӗш чикӗ заставинче хӗсметре тӑнӑ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫланнӑ пӗрремӗш кунтанпа фронтра пулнӑ. Заставӑра ҫапӑҫнӑ, унтан чӗрӗ юлнӑ чикӗ хӗрринчи салтаксемпе пӗр уйӑх ытла окруженирен тухнӑ. 500 километр ытла утса Киев патӗнче фронт йӗрне каҫнӑ, 1941 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче ӑна НКВД-н 4-мӗш мотострелок полкне ҫыхӑну ротин командирӗ пулма илнӗ. 1941 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Киева хупӑрласа илсен полк пӗтнӗ теме юрать. Брайко лейтенант аманнӑ, вырӑнти ҫынсем патӗнче пытаннӑ, ӑна темиҫе хут арестленӗ, вӑл тыткӑнран, ҫав шутра Дарница лагерӗнчен те, тарнӑ.

1942 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче, черетлӗ хут тарнӑ хыҫҫӑн, С. А. Ковпакӑн Путивль партизан отрядне лекнӗ. Малтан ӑна ахаль салтак вырӑнӗнче йышӑннӑ, каярах вӑл взводпа, ротӑпа командӑланӑ, пӗрлешӗвӗн разведка пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ. 1943 ҫулта Ковпак пӗрлешӗвне кӗрекен Кролевец партизан отрячӗн штаб пуҫлӑхӗ, унтан ҫак отряд командирӗ пулса тӑнӑ. Украина территорийӗнче тӑшман тылӗсенчи рейдсене хутшӑннӑ. 1943 ҫулхи ҫӗртме — юпа уйӑхӗсенче Карпат рейдне хутшӑннӑ вӑхӑтра партизансем тӑшман вӑйӗсене Курск пӗккине куҫарма паман; 200 салтакпа ту хушшинче гитлеровецсен 15 пинлӗ ушкӑнне чарса тӑнӑ, тӑшманӑн ҫичӗ батальонне тӗп тунӑ.

1944 ҫулта ӑна 1-мӗш Украина партизан дивизийӗн 3-мӗш полкӗн командирӗ пулма лартнӑ. 100 ытла ҫапӑҫу операцийӗ ирттернӗ. Тӑшман тылӗнчи ҫичӗ рейда хутшӑннӑ. Украинӑн анӑҫ пайӗнче тата Польшӑн хӗвелтухӑҫ пайӗнче иртнӗ рейд вӑхӑтӗнче полк ҫӗр-ҫӗр гитлеровеца пӗтернӗ тата тӑшманӑн 4 эшелонне сирпӗтнӗ. Мир посёлокӗнче (Гродно облаҫӗн Кореличи районӗ) полк тӑшманӑн 9 марш батальонне аркатнӑ.

1944 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 7-мӗшӗнче Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ.

Хӗрлӗ Ҫар пайӗсемпе пӗрлешнӗ хыҫҫӑн партизансенчен НКВД-н Уйрӑм кавалери бригадине йӗркеленӗ, Брайко П. Е. унпа 1944 ҫулхи чӳк уйӑхӗччен командӑланӑ.

1948 ҫулхи юпа уйӑхӗн 18-мӗшӗнче советсене хирӗҫле ӗҫсемшӗн айӑпласа арестленӗ, 58-мӗш статьяпа ҫар хисепӗсене туртса илнӗ тата 10 ҫуллӑха тӗрмене хупнӑ. 1953 ҫулхи юпа уйӑхӗн 24-мӗшӗнче реабилитациленӗ, хисепӗсене каялла тавӑрнӑ (СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1954 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн 2-мӗшӗнчи Указӗ). 1954 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче каллех М. В. Фрунзе ячӗллӗ Ҫар академийӗн вӗренекенӗ пулса тӑнӑ, ӑна вӗренсе пӗтерсен Мускаври 7576-мӗш ҫар пайӗн командирӗн ҫумӗ пулса хӗсметре тӑнӑ. Унтан ӑна 1959 ҫулта Казах ССР Шалти ӗҫсен министерствин шалти ҫарӗсен пуҫлӑхне лартнӑ.

Запаса тухнӑ хыҫҫӑн (1960) 1968 ҫулта А. М. Горький ячӗллӗ Литература институтне вӗренсе пӗтернӗ, истори темипе 20 ытла илемлӗ хайлав ҫырнӑ. Ветерансен канашӗн обществӑлла ӗҫӗсене хутшӑннӑ.

2018 ҫулхи ака уйӑхӗн 7-мӗшӗнче Мускавра вилнӗ, ҫар хисепӗпе Троекурово масарӗнче пытарнӑ.

Ҫемйи

Арӑмӗ — Раиса Васильевна Назарова.

Хисепӗсем

Замосць хулин хисеплӗ гражданинӗ (Польша);
ПХР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ.

Библиографи

Брайко П. Е. тӗп документаллӑ илемлӗ хайлавӗсем:

«Внимание, Ковпак!» (О. Калиненкопа пӗрле, 1971, ДОСААФ) — ковпаковец-партизансен паттӑрлӑхӗ ҫинчен ҫырнӑ документлӑ повесть.
«Люди в зелёных фуражках» (1976, «Пограничник» журнал) — партизан юхӑмӗнчи чикӗ хӗрринчи салтаксем ҫинчен.
«Партизанский комиссар» (1982, ДОСААФ) — С. В. Руднев комиссар ҫинчен ҫырнӑ документлӑ повесть.
«Чтобы стать на крыло» (2005, Викмо-М) — фронт валли 306 ҫар лётчикне хатӗрленӗ М. Н. Колотилина ҫинчен ҫырнӑ документлӑ повесть.
«Комиссар нашей жизни» (2011, Logos) — документлӑ илемлӗ автобиографиллӗ повесть, кунта С. В. Руднев тата П. П. Вершигора епле вилнине тӗпчени пур.

Астӑвӑм

Путивль хули патӗнчи Спадщан вӑрманӗнче (Сумы облаҫӗ) Паттӑрсен аллеинче Брайко П. Е. бюстне вырнаҫтарнӑ.
Юнарми отрячӗ ун ячӗпе хисепленет.

Ӑнлантарусем

Каҫӑсем

Брайко Пётр Евсеевич «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра