Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Букенбаев Малкеждар

Малкежда́р Букенба́ев (каз. Малғаждар Бөкенбаев; 1924 ҫулхи пушӑн 6-мӗшӗ, Жаркемер[d], Актюбинская область[d] — 2002 ҫулхи ҫӗртмен 13-мӗшӗ, Актобе[d]) — Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарӗн лейтенанчӗ, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ ҫын, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945). 1944 ҫулхи утӑра Анӑҫри Буг юханшыв урлӑ каҫнӑ чухне уйрӑмах палӑрнӑ: хӑйӗн взвочӗпе пӗрле юханшыв урлӑ пӗрремӗш каҫнӑ, тӑшмана ҫирӗплетнӗ сӑрт ҫинчен хӑваласа кӑларнӑ тата тӑшманӑн 102 салтакӗпе офицерне тыткӑна илнӗ[1][2].

Пурнӑҫӗ

Букенбаев Малкеждар 1924 ҫулхи пушӑн 6-мӗшӗнче служащий ҫемйинче Джурун районӗнчи (халӗ Казахстанри Актюбинск облаҫӗнчи Мугалжар районӗ) Соцжол (халӗ Жаркемер) е Байжарык ялӗнче ҫуралнӑ[2][3].

Тулли мар вӑтам пӗлӳ илнӗ, малтан район хаҫачӗн сотрудникӗнче ӗҫленӗ, кайран районти халӑх судӗнче суд исполнителӗ пулнӑ. 1942 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ӑна Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗнсе илнӗ. 1943 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен пуҫласа — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фрончӗсенче пулнӑ, тӑватӑ хут аманнӑ. 1944 ҫулта кӗҫӗн лейтенантсен курсӗсене вӗренсе пӗтернӗ. Полтава патӗнче ҫичӗ «чӗлхене» тыткӑна илнӗ, ҫавӑншӑн ӑна Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе чысланӑ. 1944 ҫулхи утӑ тӗлне Букенбаев лейтенант 1-мӗш Беларуҫ фрончӗнчи 69-мӗш ҫарӑн 312-мӗш стрелоксен дивизийӗн 1081-мӗш стрелоксен полкӗн стрелоксен взводне ертсе пынӑ. Анӑҫри Буг урлӑ каҫнӑ чухне палӑрнӑ[4].

1944 ҫулхи утӑн 20-мӗшӗнче Букенбаев хӑйӗн взвочӗпе пӗрле Анӑҫри Буг урлӑ пӗрремӗш каҫнӑ. Ҫапӑҫура взвод тӑшмана ҫирӗплетнӗ сӑрт ҫинчен хӑваласа кӑларнӑ, Польшӑри Хелм хулинчен тухӑҫ еннелле 22 километрта вырнаҫнӑ Дорохуск ял патӗнче ӑнӑҫлӑ позици йышӑннӑ тата нимӗҫсен контратакисене сирсе янӑ май унта ҫирӗпленнӗ. Алӑпа ҫапӑҫнӑ май Букенбаев хӑй нимӗҫ офицерне вӗлернӗ, пӗтӗмпе вара взвод тӑшманӑн 102 салтакӗпе офицерне тыткӑна илнӗ[5][2]. Ҫапӑҫура йывӑр аманнӑ, анчах полкӑн тӗп подразделенийӗсем ҫитиччен взвод ӗҫӗсене малалла ертсе пырса ҫапӑҫу хирӗнчен кайман[4].

1945 ҫулхи раштавра Букенбаев запаса тухнӑ. 1947 ҫулта вӑл ВКП(б) ретне кӗнӗ. 1949 ҫулта Букенбаев Казах ССР-ӗн КП ТК ҫумӗнчи партшкулне вӗренсе пӗтернӗ, ун хыҫҫӑн партипе совет ӗҫӗнче пулнӑ. 1962 ҫулхи кӑрлачран пуҫласа 1972 ҫулхи пуш уйӑхӗччен М. Букенбаев шалти ӗҫсен органӗсенче хӗсметре тӑрӑшнӑ. Майор ҫар хисепӗпе запаса тухнӑ.

Актюбинск хулинче пурӑннӑ, 2002 ҫулхи ҫӗртмен 13-мӗшӗнче вилнӗ[4].

Хисепӗсем

СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1945 ҫулхи нарӑсӑн 27-мӗшӗнчи Хушӑвӗпе «нимӗҫсен тапӑнса килекен ҫарӗсене хирӗҫле ҫапӑҫу фронтӗнче командованин ҫар заданийӗсене тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн тата ҫакӑн чухне хастарлӑхпа паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн» Букенбаев Малкеждар лейтенанта Ленин орденӗпе 7232-мӗш номерлӗ «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медале парса Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ятпа тивӗҫтернӗ[4].

Ҫавӑн пекех III степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин тата «Хисеп Палли» орденӗсемпе, ҫавӑн пекех темиҫе медальпе чысланӑ.

Астӑвӑм

  • Малкеждар Букенбаев ячӗпе Казахстан Республикин Шалти ӗҫсен министерствин Актюбинскри юридици институчӗ[6][7], шкул-интернат, ҫавӑн пекех Актобе хулинчи пӗр урам паттӑр ячӗпе хисепленет[4].
  • 2015 ҫулхи ҫӑвӑн 6-мӗшӗнче Актюбинскри юридици институчӗн плацӗ ҫинче паттӑрӑн бюстне уҫнӑ[8], вӗренӳ заведенийӗнче вара унӑн ячӗллӗ музей ӗҫлет.
  • Актобе хулинче ветеран пурӑннӑ ҫурт ҫине асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ, унӑн тӑван тӑрӑхӗнче, Мугалжар районӗнче вара — барельеф[9][8].
  • Малкеждар Букенбаев портретне Казахстанри ШӖМ музейӗнче Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисепе тивӗҫнӗ Казахстанри 16 милиционер хушшинче кӑтартнӑ[10].

Ӑнлантарусем

  1. ^ Они сражались за Родину. Avestnik.kz. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3 Мы помним, мы гордимся, мы никогда не забудем. Aktobe Times. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  3. ^ Букенбаев Малкеждар. Batyrlarga Tagzym. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Золотая Звезда Героя Советского Союза.svg Букенбаев Малкеждар «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
  5. ^ Они сражались за Родину. Avestnik. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  6. ^ Постановление Правительства Республики Казахстан от 9 декабря 2014 года № 1287. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи ҫӑвӑн 18-мӗшӗ.
  7. ^ Актюбинский юридический институт МВД РК. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  8. ^ 1, 2 В Актобе открыли бюст Героя Советского Союза Малкеждара Букенбаева. Forbes.kz (6 ҫӑвӑн 2015). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  9. ^ Памяти Малкеждара Букенбаева. avestnik.kz. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  10. ^ Письма в блокадный Ленинград и уникальный орден: музей МВД Казахстана. ru.sputnik.kz (7 ҫӑвӑн 2026). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Герои Советского Союза — казахстанцы. Книга 1. Алма-Ата, 1968.
  • Алыстағы соғыстың жаңғырығы. — Актюбинский юридический институт, 2015.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем