Логинов Алексей Романович
Алексей Романович Логинов (1903 ҫулхи пушӑн 11-мӗшӗ, Хĕрлĕ Чутай районĕ, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 1943 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗ, Репкинский район[d], Чернигов облаҫӗ[d]) — Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарӑн лейтенант, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1944).
Пурнӑҫӗ
Малтанхи ҫулӗсем
Алексей Логинов 1903 ҫулхи пуш уйӑхӗн 11-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнинчи Кӑрмӑш уесӗнчи Атай вулӑсӗнчи (хальхи Чӑваш Республикин Хӗрлӗ Чутай муниципаллӑ округӗ) Упукушкӑнь ялӗнче хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ. 1912 ҫулта Штанашри чиркӳ прихучӗн шкулне вӗренме кӗнӗ, ӑна 1916 ҫулта (тӑватӑ класс) вӗренсе пӗтернӗ. Шкул хыҫҫӑн 1919 ҫулччен ашшӗн ял хуҫалӑхӗнче вӑй хунӑ[1].
1919 ҫултанпа Атай вулӑс кооперативӗнче курьер пулса, 1921 ҫултанпа — Атай вулӑсӗҫтӑвкомӗнче ҫыруҫӑ, кайран делопроизводитель ертӳҫи пулса ӗҫленӗ. 1924 ҫулта Елена Пахиновӑпа ҫемье ҫавӑрнӑ, вӗсен тӑватӑ ача ҫуралнӑ: Михаил (1925 ҫ.ҫ.), Егор (1927 ҫ.ҫ.), Мария (1933 ҫ.ҫ.) тата Юлия (1939 ҫ.ҫ.)[1]. 1927 ҫулта ҫӗнӗ районсене йӗркеленӗ хыҫҫӑн Упукушкӑньри ял канашӗн секретарӗ тата ӗҫтӑвком президиумӗн пайташӗ пулма суйланнӑ[1].
Юстици тата милици органӗсенчи хӗсмет
1931–1933 ҫулсенче Хӗрлӗ Чутай районӗн Милици управленийӗн секретарӗ пулса ӗҫленӗ. Службӑра хут ӗҫне тата канцеляри ӗҫне чаплӑ йӗркене кӗртнӗшӗн 1932 ҫулта районти ӗҫ ударникӗсен Пӗрремӗш конференцийӗнче хисеп хучӗпе тата хаклӑ парнепе чысланӑ[1].
1934 ҫулта халӑх сучӗн секретарӗн вырӑнне йышӑннӑ. 1936 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа Шупашкарти пӗр ҫул вӗренмелли право шкулӗнче пӗлӳ илнӗ, ӑна 1937 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче вӗренсе пӗтернӗ. Вӗренӳ кӑтартӑвӗсем тӑрӑх ӑна юстици органӗсенче ӗҫлеме аттестациленӗ[1].
1937 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 9-мӗшӗнче Хӗрлӗ Чутай районӗн нотариус сӗтелӗн ертӳҫине лартнӑ. 1940 ҫулта халӑх ларӑвӗнче ӑна суйласа лартнӑ, унтан 1940 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 13-мӗшӗнче халӑх судьин пӗрремӗш суд участокӗн пулӑшуҫи пулма ҫирӗплетнӗ. 1940 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 15-мӗшӗнче Элӗк районӗн ӗҫ тӑвакан депутачӗсен канашӗн ӗҫтӑвком йышӑнӑвӗпе Элӗк ялӗнчи иккӗмӗш суд участокӗн халӑх судьи пулма суйланӑ[1].
1940 ҫултанпа КПСС пайташӗ пулнӑ[1].
1941 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче Красноармейски районӗн халӑх судне ӗҫлеме янӑ[1]. 1941 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Хӗрлӗ Ҫар ретне хӗсмете чӗнсе илнӗ[2].
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинчи ҫапӑҫусене 1942 ҫулхи кӑрлачӑн 20-мӗшӗнчен пуҫласа хутшӑннӑ. Брянск тата Тӗп фронтсенче ҫапӑҫнӑ. 1943 ҫулта Мускав ҫар округӗн кӗҫӗн лейтенантсен курсне вӗренсе пӗтернӗ[2].
1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗ тӗлне Алексей Логинов лейтенант Тӗп фронтӑн 61-мӗш ҫарӑн 356-мӗш стрелоксен дивизийӗн 1183-мӗш стрелоксен полкӗн 5-мӗш стрелоксен ротин взводне ертсе пынӑ[2].
1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 25-мӗшӗнче Чернигов облаҫӗнчи Репки станцишӗн пыракан ҫапӑҫура боецсен ушкӑнӗпе станци ҫурчӗ ӑшне кӗрсе кайнӑ, ӑна тӑшмансенчен тасатнӑ[2].
Тепӗр кунне Репки районӗнчи Новосёлки ялӗшӗн пыракан ҫапӑҫура Логинов взвочӗ яла кӗрсе кайнӑ, алӑпа ҫапӑҫса лейтенант хӑйех тӑшманӑн 15 салтакне пӗтернӗ[2].
1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 28-мӗшӗнче Днепр юханшывӗн анӑҫ енчи ҫыранне каҫнӑ чухне Логинов взвочӗ чи малтан ҫырана каҫнӑ, тӑшманӑн вӑйне пысӑк сиен кӳнӗ. Ҫак ҫапӑҫура Алексей Логинов вилнӗ. Ӑна Чернигов облаҫӗнчи Новосёлки ялӗнче пытарнӑ[2]. Авӑн уйӑхӗн 25–28-мӗшӗсенчи ҫапӑҫусенче вӑл хӑй аллипе тӑшманӑн 50 салтакӗпе офицерне тӗп тунӑ[1].
СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1944 ҫулхи кӑрлачӑн 15-мӗшӗнчи «Хӗрлӗ Ҫарӑн генералӗсене, офицерӗсене, сержанчӗсене тата салтакӗсене Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне памалли ҫинчен» Указӗпе Днепр юханшывӗ урлӑ каҫнӑ чухне ҫар командованийӗн ҫар хушӑвӗсене тӗслӗхлӗн пурнӑҫланӑшӑн тата паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн Алексей Логинов лейтенанта вилнӗ хыҫҫӑн Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне пама йышӑннӑ. Ҫавӑн пекех ӑна вилнӗ хыҫҫӑн Ленин орденӗпе чысланӑ[2][3].
Астӑвӑм
Алексей Логинов ячӗпе Шупашкарти пӗр урама, ҫавӑн пекех хӑй ҫуралнӑ Упукушкӑньти урампа парка ят панӑ[1].
1985 ҫулта Упукушкӑнь ялӗнчи Паттӑр ҫуралнӑ тата пурӑннӑ ҫурт ҫинче астӑвӑм хӑми вырнаҫтарнӑ[1].
2019 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 8-мӗшӗнче Шупашкарта Чӑваш Республикин Шалти ӗҫсен министерстви ҫурчӗ ҫумӗнче (2018 ҫулта Логинов ятне панӑ урамра) Паттӑра халалланӑ палӑка чаплӑн уҫнӑ. Палӑк скульпторӗ — П. С. Пупин, архитекторӗ — С. Н. Удяков[4].
Палӑка (обелиск) ҫавӑн пекех Хӗрлӗ Чутай ялӗнче лартнӑ[1]. Чернигов облаҫӗнчи Новосёлки ялӗнче (Украина) А. Р. Логинов пытарнӑ тӑванла вилтӑпри вырнаҫнӑ[1].
2010 ҫулта Упукушкӑнь ялӗнчи Логинов ячӗллӗ паркра Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннисене халалласа палӑк лартнӑ, унта вилнӗ тата вӑрҫӑран таврӑннӑ 89 ял ҫыннин ятне ҫырса тухнӑ[1].
2020 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 3-мӗшӗнче Элӗк ялӗнче Чӑваш Республикин Красноармейски район сучӗн Элӗкри пайӗн ҫурчӗ ҫинче Паттӑра халалланӑ астӑвӑм хӑмине уҫнӑ[1].
Совет вӑхӑтӗнче Ҫӗнӗ Атай вӑтам шкулӗн пионер дружини Алексей Логинов ячӗпе ҫӳренӗ[1].
А. Р. Логиновӑн портретне Шупашкарти Юстици ҫурчӗн Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннисене халалласа хатӗрленӗ стендра вырнаҫтарнӑ[1].
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17 Логинов Алексей Романович. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Логинов Алексей Романович. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
- ^ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года. Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик 1 (23 кӑрлачӑн 1944). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
- ^ Из жизни Героя Советского Союза Логинова Алексея Романовича. Официальный портал органов власти Чувашской Республики (13 ҫӑвӑн 2019). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 7-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. Том 1. М.: Воениз., 1987
- Юные герои Витебщины. Минск, 1980
