Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Маяксем Леонид Александрович

Леонид Александрович Маяксем (чӑн хушамачӗ — Степанов; 1938 ҫулхи кӑрлачӑн 2-мӗшӗ, Сиккасси, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 2014 ҫулхи кӑрлачӑн 11-мӗшӗ, Шупашкар — 2014 ҫулхи кӑрлачӑн 11-мӗшӗ, Шупашкар) — чӑваш ҫыравҫи, прозаикӗ, публицисчӗ, куҫаруҫи. СССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн пайташӗ (1974)[1][2].

Пурнӑҫӗ

Малтанхи ҫулӗсем тата пӗлӗвӗ

1938 ҫулхи кӑрлачӑн 2-мӗшӗнче Чӑваш АССРти Канаш районӗнчи Сиккасси ялӗнче ҫуралнӑ[1][2]. Тӑрмӑшри тулли мар вӑтам шкула вӗренсе пӗтернӗ. 1954 ҫулта Сарӑтури киномеханиксен шкулӗнче вӗреннӗ[1].

Ӗҫ-хӗлӗ

Киномеханиксен шкулне вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн Чӑваш АССРти Елчӗк районӗн клубӗсенче ӗҫленӗ. 1957 ҫулта Совет Ҫарне хӗсмете чӗннӗ, унта 1960 ҫулччен пулнӑ[1]. Демобилизаци хыҫҫӑн 1960–1965 ҫулсенче Шупашкарти электро-исполнительнӑй механизмсен заводӗнче токарь пулса ӗҫленӗ[1][2]. Ҫав вӑхӑтрах ӗҫлекен ҫамрӑксен каҫхи шкулӗнче вӗреннӗ[1].

1966–1969 ҫулсенче Шупашкарти пир-авӑр комбиначӗн «Текстильщик» нумай тиражлӑ хаҫатӗнче литература сотрудникӗ пулнӑ. 1969—1971 тата 1973—1978 ҫулсенче Чӑваш АССР Министрсен Канашӗ ҫумӗнчи Телекуравпа радиокалаҫу комитечӗн корреспонденчӗ пулса ӗҫленӗ. 1971 ҫулхи раштав уйӑхӗнчен пуҫласа 1973 ҫулччен Чӑваш АССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн илемлӗ литература пропаганди бюровӗн сотрудникӗ пулнӑ[1][2].

Литература пӗлӗвӗ тата малаллахи ӗҫӗ

1972—1978 ҫулсенче Мускаври А. М. Горький ячӗллӗ Литература институчӗн куҫӑмсӑр уйрӑмӗнче вӗреннӗ. 1978–1981 ҫулсенче СССР Литература фончӗн Чӑваш уйрӑмӗн директорӗн ӗҫ вырӑнне йышӑннӑ[1][2]. 1981 ҫултанпа професси шайӗнче ҫыравҫӑ ӗҫӗпе аппаланнӑ[1]. 1974 ҫулта ӑна СССР Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн пайташне илнӗ[1][2][3].

2014 ҫулхи кӑрлачӑн 11-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ[2].

Пултарулӑхӗ

Литература ӗҫ-хӗлне 1960-мӗш ҫулсен пуҫламӑшӗнче тытӑннӑ. Пӗрремӗш калавӗсемпе очеркӗсем Канаш районӗнчи «Коммунизмшӑн» хаҫатра, «Ялав» тата «Тӑван Атӑл» журналсенче пичетленнӗ[1]. Пӗрремӗш хайлавӗ 1961 ҫулта кун ҫути курнӑ[2]. Вӑл 10 кӗнеке ытла тата очерксемпе повеҫсен, калавсен 15 пухӑмӗн авторӗ шутланать[1][4].

Тӗп хайлавӗсем

Кӗнекесен авторӗ:

  • «Килет шурӑмпуҫ ҫуталса» (1970);
  • «Тупатӑпах сана, Сильва» (1972);
  • «Асамлӑ кӑскӑч» (1976);
  • «Хунавсӑр йывӑҫ» (1979);
  • «Вӗлтрен милӗкӗ» (1980)[1][2];
  • «Аманнӑ турат»[1];
  • «Вӑрҫӑ кӗрлетчӗ…» (1991);
  • «Сурансем ҫав-ҫавах тӳрленмеҫҫӗ» (1992);
  • «Хуҫӑлман хулӑ» (2009)[1][2].

Каярахри ҫулсенче вырӑнти тӑтӑш тухса тӑракан кӑларӑмсенче «Вилӗмсӗрлӗх», «Кӗтмен тӗлпулу», «Самантлӑх — пӗтӗм пурнӑҫ», «Таҫта вӑрҫӑ кӗрлетчӗ», «Йывӑҫсем те макӑрма пӗлеҫҫӗ», «Каҫарӑн-ши эс мана?», «Ҫил-ҫумӑр витӗр» калавсем; «Миршӗн, канӑҫ пурнӑҫшӑн», «Чунсӑрлӑхпа пӳтсӗрлӗх» очерксем кун ҫути курнӑ[1].

Сатира калавӗсем

Сатира калавӗсен хушшинче «Хаклӑ парне», «Матриархат», «Чура», «Кормаков шӑпи» уйрӑлса тӑраҫҫӗ[1].

Куҫару ӗҫӗ

Чӑваш чӗлхине куҫарас ӗҫпе хастар аппаланнӑ[1][2]. Вӑл Э. Бээкман эстон ҫыравҫин «Шурӑ кураксен ушкӑнӗ» роман сыпӑкӗсене, М. Шкетан ҫармӑс ҫыравҫин «Пурнӑҫ чӗнет» повеҫне, В. Захаров вырӑсла ҫыракан ҫыравҫӑн «Хура дублёр» повеҫне, В. Косоротов ҫармӑс ҫыравҫин калавӗсене куҫарнӑ[1].

Библиографи

  • Маяксем, Л. А. Вӑрҫӑ кӗрлетчӗ… / Л. А. Маяксем. — Шупашкар, 1991. — 64 с.
  • Маяксем, Л. А. Катӑк пуртӑ : калавсем, кӗске шӳтсем / Леонид Маяксем. — Шупашкар : КПСС Чӑваш обкомӗн издательстви, 1989. — 61 с.
  • Маяксем, Л. А. Сурансем ҫав-ҫавах тӳрленмеҫҫӗ : повеҫсемпе документла калавсем / Л. А. Маяксем. — Шупашкар, 1992. — 256 с.
  • Степанов-Маяксем, Л. А. Тупатӑпах, сана, Сильва : повеҫсемпе калавсем / Л. А. Степанов-Маяксем. — Шупашкар, 1972. — 176 с.
  • Маяксем, Л. А. Хунавсӑр йывӑҫ : повесть, калавсем, очерксем / Леонид Маяксем. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви, 1979. — 128 с.
  • Маяксем, Л. А. Хуҫӑлман хулӑ : повеҫсем, калав : [вӑтам тата аслӑ ҫулхи шкул ачисем валли] / Л. Маяксем. — Шупашкар, 2009. — 271 с.[1]

Архив докуменчӗсем

Л. А. Степановӑн (Маяксем) докуменчӗсене Чӑваш Ен Культура министерствин «Чӑваш Республикин хальхи историн патшалӑх архивӗ» РПУ 2006 ҫулхи ака уйӑхӗнче йышӑннӑ. Уйрӑм фонд йышӗнче повеҫсен, калавсен, очерксен алҫырӑвӗсем, радио тата телепередачӑсен тексчӗсем, пичет кӑларӑмӗсем, куҫарусем, ӗҫри ҫырусем, отзывсемпе рецензисем упранаҫҫӗ. Биографи тата наградӑсен докуменчӗсем, сӑнӳкерчӗксем пур. Документсене вырӑс, чӑваш, пӑлхар тата тутар чӗлхисемпе алӑпа ҫырнӑ, машинкӑпа ҫапнӑ тата пичетленӗ[1].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21 Маяксем, Леонид Александрович (ҫыравҫӑ; 1938.01.02-2014.01.11) (выр.). «Чӑваш Ен еткерӗ» портал. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 Маяксем Леонид Александрович (выр.). Чӑваш энциклопедийӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
  3. ^ Маяксем (Степанов) Леонид Александрович (выр.). Чӑваш Енӗн литература картти. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
  4. ^ Чӑваш Ен ҫыравҫисемпе сӑвӑҫисем — 2023 ҫулхи юбилярсем (выр.). Кӳкеҫри тӗп вулавӑш тытӑмӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.

Категорисем