Пӗтӗм тӗнчери стандартлӑ кӗнеке номерӗ

Кӑларӑмсене идентификаторсем тӗнчери стандартлӑ кӗнеке нумерацийӗ енӗпе ӗҫлекен наци агентствисем параҫҫӗ. Раҫҫейре 2013 ҫулхи раштавӑн 9-мӗшӗччен ҫакӑнпа Раҫҫей кӗнеке палати(выр.)чăв., Беларуҫре — Наци кӗнеке палати, Украинӑра — Украина Кӗнеке палати, Казахстанра — Казахстан Республикин кӗнеке палати ӗҫлеҫҫӗ. 2006 ҫулччен тухнӑ кӗнекесене панӑ тӗнчери стандартлӑ кӗнеке номерӗсем тӗнчери стандартлӑ кӗнеке номерӗн аббревиатуринчен (кӑларӑм хӑш чӗлхепе тухнине пӑхӑнмасӑр) тата дефиспа е пробелпа тӗрлӗ тӑсӑмлӑ тӑватӑ пая уйӑрнӑ вунӑ символтан тӑраҫҫӗ:

• Кӑларӑм чӗлхипе пӗрлешӗннӗ ҫӗршыв е ҫӗршывсен ушкӑнӗ; ӑна Пӗтӗм тӗнчери ISBN агентстви парать. Ушкӑн идентификаторӗнчи хисепсен шучӗ кӗнеке продукцине кӑларас калӑпӑшсенчен килет (пӗрререн ытларах пулма пултарать), тӗслӗхрен: 0 тата 1 — акӑлчан чӗлхиллӗ ҫӗршывсен ушкӑнӗ, 2 — француз чӗлхиллӗ, 3 — нимӗҫ, 4 — яппун, 5 — вырӑс чӗлхиллӗ ҫӗршывсем (СССР-тан тухнӑ хӑшпӗр ҫӗршывӗсем, Раҫҫей), 7 — китай чӗлхи, 80 — Чехи тата Словаки, 600 — Иран, 953 — Хорвати, 966 — Украина, 985 — Беларуҫ Республики, 9956 — Камерун, 9948 — Эритрея. Пӗтӗмӗшле илсен, ушкӑнсене 0—5, 7, 80—94, 600—649, 950—993, 9940—9989, тата 9900—99999 номерсене панӑ^[3];
• издательство кочӗ; ISBN Наци агентстви ҫирӗплетет, ҫав хушӑрах издатель кӑларма палӑртнӑ кӑларӑмсен шутне те шута илеҫҫӗ. Пысӑкрах издательствӑсене кӑларӑмсен нумерацийӗ валли ытларах паллӑ тума кӗске номер тивӗҫнӗ (Раҫҫей агентстви сыпӑнтаракан ISBN валли издательпа кӑларӑм номерӗсен пӗтӗмӗшле тӑршшӗ саккӑрпа танлашать);
• кӑларӑмӑн хӑйне евӗрлӗ номерӗ (Раҫҫейре — 6-ран 1 паллӑ таран)^[4];
• тӗрӗслев хисепӗ (0-10: арабсен 0-ран пуҫласа 9 таран тата римсен X — 10 валли; ISBN хисеп пайӗн тӗрӗслӗхне тӗрӗслемешкӗн усӑ кураҫҫӗ. Ку хисепе ISBN наци агентстви ҫирӗплетет.

Тӗрӗслев хисепӗн шутлав тӗслӗхӗ^[5]

ISBN 2-266-11156-? пӗлтерӗшлӗ 10-мӗш номер валли:

Код хисепне коэффициент ҫине хутласан пулакан хисепсем:

${\displaystyle {\begin{aligned}&(2\times 10)+(2\times 9)+(6\times 8)+(6\times 7)+(1\times 6)+(1\times 5)+(1\times 4)+(5\times 3)+(6\times 2)=\\&=20+18+48+42+6+5+4+15+12=170\\\end{aligned}}}$

Сак хисепе 11 ҫине пайласан:

${\displaystyle 170{\bmod {\ }}11=5}$

Тӗрӗслев хисепӗ:

${\displaystyle 11-5=6}$

ISBN тулли номерӗ: 2-266-11156-6.

Тӗрӗслев хисепне тӗрӗслес йӗрке — код хисепне коэффициент ҫине хутласан пулакан хисепсене хушмалла:

${\displaystyle {\begin{aligned}&(2\times 10)+(2\times 9)+(6\times 8)+(6\times 7)+(1\times 6)+(1\times 5)+(1\times 4)+(5\times 3)+(6\times 2)+(6\times 1)=\\&=20+18+48+42+6+5+4+15+12+6=176\\\end{aligned}}}$

Хушса пулнӑ хисеп 11 ҫине пӗр юлми пайланмалла:

${\displaystyle 176{\bmod {\ }}11=0}$

2007 ҫулхи карлачӑн 1-мӗшӗнчен ISBN ҫӗнӗ стандартне йышӑннӑ — 13-паллаллӑ, малтанхи пекех штрихкодлӑ. Маларах панӑ ISBN (10 хисепрен тӑраканнисем) ҫӗннисене тӳпех куҫаҫҫӗ (978 + ӗлӗкхи ISBN номерӗн малтанхи 9 хисепӗ + тӗрӗслев хисепӗ, ӑна EAN-13(выр.)чăв. йӗркипе шутласа кӑлараҫҫӗ. Тепӗр префикс та уйӑрнӑ — 979.).

ISBN-10: 2-266-11156-6

ISBN-13: 978-2-266-11156-0

Хӑш-пӗр кӗнекесене ISBN10 индекса эквивалентлӑ 10 паллӑллӑ eISBN панӑ, вӑл ҫавӑн пекех ISBN13 (ISBN10 ҫумне 978 префикс хушса, ISBN10 индекса ISBN13 вариант ҫине куҫармасӑр) евӗр^[6].

ISBN тытӑмне хутшӑнни кӗнеке кӑларакана ҫакӑн пек тума яваплать:

• кӑларӑмра ISBN индекса йышӑнмалла, вырнаҫтармалла;
• ISBN агентстви панӑ ISBN анчах усӑ курмалла;
• ISBN наци агентствине усӑ курнӑ номерсем ҫинчен, ят е юридици адресӗ улшӑнни ҫинчен, ӗҫ-хӗле чарса лартни ҫинчен пӗлтермелле;
• издательство ятне улӑштарсан тата ISBN тытӑмӗнче пӑхса хӑварнӑ ытти тӗслӗхсенче регистрантӑн ҫӗнӗ номерне вӑхӑтра илмелле;

кӑларакан ҫакӑншӑн явап тытать:

• урӑх издательство ISBN индексӗпе хӑйӗн кӑларӑмӗсене ирӗк памасӑр усӑ курнӑшӑн;
• ISBN индексне урӑх издательствӑна панӑшӑн.

ISBN издательство пакечӗн пайӗ, тӗп элеменчӗсенчен пери шутланать. Раҫҫейре ГОСТ Р 7. 0. 53-2007 тӑрӑх ӑна титул страницин аялта сулахай кӗтесӗнче е пӗрлехи титул страницин аялти сулахай пайӗнче вырнаҫтараҫҫӗ^[7]. Кашни ҫӗнӗ кӗнекен, унӑн кашни кӑларӑмӗн, урӑх чӗлхене куҫарса кӑларнин е ҫӗнӗ калӑпӑшра кӑларнин хӑйӗн урӑх пӗтӗм тӗнчери стандартлӑ номерӗ пулмалла.

Кӑларӑмра икӗ тата ытларах тӗнчери стандартлӑ кӗнеке номерӗ тӑма пултарать, енчен те ку:

• нумай томлӑ кӑларӑм (томӑн номерӗ тата кӑларӑмӑн номерӗ);
• пӗрлехи кӑларӑм (пӗтӗм тӗнчери стандартлӑ кӗнеке номерӗ хыҫҫӑн вӗсене ҫаврака скобкӑсенче кӑтартса кашни кӑлараканӑн номерӗсем);
• пӗрремӗш хут куҫарура тухакан кӑларӑм (ISBN хыҫҫӑн ҫавра скобкӑсенче кӑтартса ҫырнӑ куҫару номерӗ тата оригинал номерӗ);
• комплектлӑ кӑларӑм, урӑхла каласан, папкӑна, футляра пуҫтарнӑ е пӗтӗмӗшле пӗр хуплашкана калӑпланӑ (хӑйӗн тата пӗтӗм тӗнчери стандартлӑ кӗнеке номерӗ, пӗтӗм комплект валли пӗтӗмӗшле номер)^[4].

ISBN тӗрлӗ информаци ресурсӗсенче конкретлӑ кӑларӑм ҫинчен калакан информацие оперативлӑ шырама, кӗнекесен заказне лайӑхлатма, вӗсене сутнине тӗрӗслесе тӑма май парать.

Издатель ҫинчен калакан хыпарсене (ISBN идентификаторӗсем, адреслӑ даннӑйсем, специализаци) издательствӑсемпе кӑларакан организацисен пӗтӗм тӗнчери кӑтартмӑшне (акăл. Publishers’ International ISBN Directory) кӑларма Пӗтӗм тӗнчери ISBN агентствине параҫҫӗ^[8].

Раҫҫей Федерацинче ISBN парассишӗн «Раҫҫей кӗнеке палати» Федерацин патшалӑх ӑслӑлӑх учрежденийӗ яваплӑ. ISBN — тӳлевлӗ, 2012 ҫулхи раштав уйӑхӗнче ун хакӗ хакӗ 1239 тенкӗ пулнӑ, 2025 ҫулхи юпа уйӑхӗнче — 3960 тенкӗ^[9].

Пӗтӗм тӗнчери стандартлӑ кӗнеке номерӗ ҫак кӑларӑмсене пырса тивмест^[10]:

• периодикӑллӑ тата тӑсӑлакан (сериллӗ) кӑларӑмсене (журналсем, хаҫатсем, бюллетеньсем, тапхӑр-тапхӑр тӑсӑлакан сборниксем, ҫулсерен нумерленӗ кӑларӑмсем);
• вӑхӑтлӑх усӑ курма пичетлекен кӑларӑмӗсене (реклама, валеҫӳ материалӗсем, мероприятисен программисем, календарь планӗсем, кӗнеке йышши кӑларӑмсем шутланман календарьсем, тавар ҫинчен калакан документсем);
• кирек мӗнле чарак паллиллӗ кӑларӑмсене;
• листаллӑ кӑларӑмсене;
• нота кӑларӑмӗсене;
• ӳнер кӑларӑмӗсене;
• картографи кӑларӑмӗсене (атлассемсӗр пуҫне);
• диссертаци автореферачӗсене;
• препринтсене;
• нормативпа техника докуменчӗсен уйрӑм кӑларӑмӗсене (патентсем, стандартсем, прейскурантсем);
• лекцисен конспекчӗсене, вӗренӳ программисемпе планӗсене, карточка формиллӗ кӑларӑмсене.