Соловьёв Владимир Александрович (Совет Союзӗн Паттӑрӗ)

Владимир Соловьёв 1909 ҫулхи утӑн 13-мӗшӗнче Улатӑр (халӗ — Чӑваш Ен) хулинче рабочи ҫемйинче ҫуралнӑ. Вырӑс^[1]. Ашшӗ-амӑшсӗр ирех юлнӑ: 1911 ҫулта ашшӗ вилнӗ, 12 ҫула ҫитсен вӑл тӑп-тӑлӑх тӑрса юлнӑ^[2]. Ҫичӗ ҫул вӗренмелли шкула вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн вӑрман савутӗнче откатчик пулса ӗҫленӗ, кайран Улатӑрти хула коммуналлӑ хуҫалӑхӗнче рабочире вӑй хунӑ^[2]. 1929 ҫулта Комсомолӑн Чӑваш обкомӗн путёвкипе Горькийри автомобиль савутне тума кайнӑ, унта вара ахаль строительтен пуҫласа бетон савучӗн директорӗ таранах ӳснӗ^[2].

1931 ҫулхи юпа уйӑхӗнче ӑна Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне хӗсмете чӗнсе илнӗ. 1934 ҫулта Ленинградри ҫарпа теори шкулне, кайран Ворошиловградри пилотсен ҫар авиаци шкулне вӗренсе пӗтернӗ^[1][3]. ВКП(б)/КПСС членӗ (1938 ҫултанпа)^[1].

Хӗвеланӑҫ Украинӑна ирӗке кӑларас похода (1939 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче) тата Ҫурҫӗр Буковинӑпа Бессараби походне (1940 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче) хутшӑннӑ^[1]. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин пӗрремӗш кунӗнчен пуҫласа — унӑн фрончӗсенче. Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ, Сталинград (1941 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен пуҫласа 1942 ҫулхи авӑн уйӑхӗччен), Брянск, 2-мӗш тата 1-мӗш Балтиҫум (1943 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен пуҫласа 1944 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗччен), Беларуҫӑн 3-мӗш фрончӗсенче (1944 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен) ҫапӑҫнӑ^[1]. Эскадрилья командирӗн ҫумӗ пулнӑ, ун хыҫҫӑн эскадрилья командирӗ, полк штурманӗ, 1944 ҫулта вара — дивизин аслӑ штурманӗ пулса тӑнӑ^[2]. 1942 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен пуҫласа 1943 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗччен полк Ил-2 штурмовик ҫинче ӗҫлеме тепӗр хут вӗреннӗ; Соловьёв ҫӗнӗ машинӑна алла илнӗ тата хӑйӗн эскадрилйинчен 8 лётчика ҫӗрлехи вӗҫевсем валли хатӗрленӗ^[1].

Награда хутӗнче ҫапӑҫури темиҫе паллӑ эпизода палӑртса хӑварнӑ. 1941 ҫулхи утӑн 20-мӗшӗнче тӑватӑ Су-2 самолётран тӑракан ушкӑна ертсе пырса Судников аэродромра разведка тунӑ, тӗп-тӗрӗс бомбӑласа тӑшманӑн пӗр Ю-87 самолётне ҫунтарса янӑ^[1]. 1941 ҫулхи утӑн 26-мӗшӗнче тӑхӑр самолёт ушкӑнне ертсе пырса Белая Церковь аэродрома тапӑннӑ; зениткӑсем вӑйлӑ пенине тата тӑватӑ Ме-109 тапӑннине пӑхмасӑр, ушкӑн тӑшманӑн пӗр самолётне пӗтернӗ, Соловьёв вара хӑйӗн сиенленнӗ самолётне хӑйсен аэродромне илсе ҫитерме пултарнӑ^[1]. 1941 ҫулхи ҫурлан 23-мӗшӗнче Малин хули патӗнчи ҫапӑҫура кабинӑна снаряд лекнипе йывӑр аманнӑ, анчах та, юнланса пӗтсен те, сиенленнӗ самолёта аэродром таранах илсе ҫитернӗ те ӑна унта антарса лартнӑ^[1].

1944 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн вӗҫнелле Соловьёв майор Беларуҫӑн 3-мӗш фрончӗн 1-мӗш сывлӑш ҫарӗн 3-мӗш штурмлакан авиаци корпусӗн 308-мӗш штурмлакан авиаци дивизийӗн аслӑ штурманӗ пулнӑ. Ҫав вӑхӑт тӗлне вӑл тӑшманӑн ҫар техникипе чӗрӗ вӑйӗсем пухӑннӑ вырӑнсене штурмлама 120 ӑнӑҫлӑ ҫапӑҫу вӗҫевӗ тунӑ, ҫавӑнпа тӑшмана нумай сиен кӳнӗ^[3][1].

СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1945 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗнчи Указӗпе нимӗҫсен тапӑнса килекен ҫарӗсене хирӗҫле ҫапӑҫу фронтӗнче командованин ҫар заданийӗсене тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн тата ҫакӑн чухне хастарлӑхпа паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн Владимир Соловьёв майора Совет Союзӗн Паттӑрӗ ят парса Ленин орденпа тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе (4813 №) чысланӑ^[1].

1947 ҫулта Соловьёва запаса кӑларнӑ. 1955 ҫулта Мускаври апат-ҫимӗҫ промышленноҫӗн институтне вӗренсе пӗтернӗ^[3]. Винницӑра пурӑнса ӗҫленӗ. 1979 ҫулхи утӑн 17-мӗшӗнче вилнӗ, ӑна Винницӑри Тӗп масарта пытарнӑ^[1].

Вӑрҫӑ вӑхӑтӗнче Владимир Александрович Соловьёв ҫак наградӑсене тивӗҫнӗ^[1]:

• пӗрремӗш Ленин орденӗ (1942 ҫулхи ҫурлан 30-мӗшӗ) — Су-2 ҫинче 67 ҫапӑҫу вӗҫевӗнче кӑтартнӑ паттӑрлӑхшӑн;
• Хӗрлӗ Ялав орденӗ (1943 ҫулхи ҫурлан 14-мӗшӗ) — Ил-2 ҫинче йывӑр ҫанталӑкра ушкӑнсене ертсе пырса 43 ҫапӑҫу вӗҫевӗ тунӑшӑн;
• Александр Невский орденӗ (1944 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ) — Ил-2 ҫинчи ҫапӑҫу вӗҫевӗсемшӗн;
• иккӗмӗш Хӗрлӗ Ялав орденӗ;
• иккӗмӗш Ленин орденӗ (1945 ҫулта Паттӑрӑн ҫӑлтӑрӗпе пӗрле панӑ);
• Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ;
• медальсем, ҫав шутра «Ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн», «Сталинграда хӳтӗленӗшӗн», «Германие ҫӗнтернӗшӗн».