Бурдейный Алексей Семёнович

1931 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче ӑна РККА хӗсметне чӗннӗ, Сарӑтури бронетанк училищине вӗренме янӑ. Ӑна вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн 1932 ҫулхи пуш уйӑхӗнче ӑна К. Б. Калиновский ячӗллӗ механизациленӗ бригадӑра (Мускав ҫар округӗ) взвод командирӗ пулма лартнӑ, 1933 ҫулхи юпа уйӑхӗнче — Монино аэропортӗнчи аслӑ автотехник пулма, анчах та 1935 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче К. Б. Калиновский ячӗллӗ бригадӑна таврӑннӑ, унта вӑл танк ротин командирӗ тата вӗрентӳ ротин командирӗ пулса хӗсметре тӑнӑ^[1].

1937 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Бурдейнӑя Механизаципе моторизаци ҫар академине вӗренме янӑ. Ӑна вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн 1940 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче вӑл 53-мӗш танк полкӗн (81-мӗш мотострелоксен дивизийӗ, Киев ҫар округӗ) штабӗн 2-мӗш пайӗн пуҫлӑхӗ пулма лартнӑ, ҫав ҫулхи юпа уйӑхӗнче вара — 4-мӗш механизациленӗ корпусӑн штабӗн оперативлӑ уйрӑм пуҫлӑхӗн пулӑшуҫи пулма.

Вӑрҫӑ пуҫланнӑ чухне Бурдейный малалла та ҫав вырӑнтах ӗҫленӗ тата чикӗ ҫумӗнчи ҫапӑҫу вӑхӑтӗнче Львов патӗнчи ҫапӑҫусене хутшӑннӑ.

1941 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ӑна 37-мӗш ҫарӑн бронетанк хӗсмечӗн уйрӑмӗн оперативлӑ пай пуҫлӑхӗн аслӑ пулӑшуҫи пулма лартнӑ, ҫакӑн хыҫҫӑн вӑл Киеври хӳтӗлев операцийӗнчи ҫапӑҫусене хутшӑннӑ. Ҫав вӑхӑтрах вӗсене хупӑрласа илнӗ, унтан вӑл 22 кун хушши тӑшман тылӗ урлӑ ҫапӑҫса чакнӑ.

Ҫурла уйӑхӗнче ӑна 3-мӗш танк полкӗн (3-мӗш танк бригади) командирӗ пулма лартнӑ. Кӗҫех ҫак полк Ростоври хӳтӗлев тата тапӑну операцийӗсене, ҫавӑн пекех Ростов-на-Дону хулине ирӗке кӑларма хутшӑннӑ.

1942 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче Бурдейнӑя 2-мӗш танк бригадин штаб пуҫлӑхӗ пулма лартнӑ, ҫав ҫулхи ака уйӑхӗнче вара — Ворошиловградра йӗркеленекен 24-мӗш танк корпусӗн штаб пуҫлӑхӗ пулма. Ҫӗртме уйӑхӗнчен пуҫласа корпус Воронеж патӗнчи тата Дон пӑрӑнчӑкӗнчи хӳтӗлев ҫапӑҫӑвӗсене хутшӑннӑ. Юпа уйӑхӗнче корпуса резерва кӑларнӑ, раштавӑн 17-мӗшӗнче ӑна Тацински еннелле линие хӑварса ҫурса кӗме янӑ. Раштавӑн 24-мӗшӗнче корпус станицӑна кӗнӗ, унтан аэродромсенчен пӗрине аркатнӑ. Раштавӑн 26-мӗшӗнче ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн 24-мӗш танк корпусӗнчен 2-мӗш гварди танк корпусӗ йӗркеленӗ, кӗҫех ӑна «Тацински» хисеплӗ ят панӑ. Ҫӗртме уйӑхӗнче Бурдейнӑя ҫав корпусӑн командирӗ пулма лартнӑ. Кӗҫех вӑл Курск ҫапӑҫӑвне, ҫавӑн пекех Смоленск, Беларуҫ, Витебск-Орша, Минск, Гумбинненри тата Инстербург-Кёнигсбергри тапӑну операцийӗсене хутшӑннӑ.

СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1945 ҫулхи акан 19-мӗшӗнчи Хушӑвӗпе Беларуҫ операцийӗнче танк корпусӗпе ӑста командӑланӑшӑн, нимӗҫсен фашистла тапӑнса килекен ҫарӗсемпе ҫапӑҫнӑ чухне командовани заданийӗсене тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн тата ҫавӑн чухне паттӑрлӑхпа хастарлӑх кӑтартнӑшӑн Алексей Семёнович Бурдейный танк ҫарӗсен гварди генерал-лейтенантне Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ят панӑ, ҫавӑн пекех Ленин орденӗпе 5026-мӗш номерлӗ «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль парса чысланӑ.

Вӑрҫӑ пӗтсен Бурдейный малалла та корпус командирӗ пулнӑ. Ӑна 1945 ҫулхи утӑ уйӑхӗн вӗҫӗнче 2-мӗш гварди танк дивизийӗ (Ленинград ҫар округӗ) туса хунӑ.

1946 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче ӑна 7-мӗш механизациленӗ ҫарӑн штаб пуҫлӑхӗ пулма лартнӑ, 1947 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче вара — 7-мӗш кадрсен уйрӑм танк дивизин штаб пуҫлӑхӗ пулма, анчах та ҫав ҫулхи раштав уйӑхӗнче ӑна К. Е. Ворошилов ячӗллӗ Аслӑ ҫар академине вӗренме янӑ. Вӑл ӑна 1949 ҫулхи раштав уйӑхӗнче «питӗ лайӑх» паллӑсемпе тата ылтӑн медальпе вӗренсе пӗтернӗ.

1950 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче ӑна ҫӗнӗрен 7-мӗш механизациленӗ ҫарӑн штаб пуҫлӑхӗ пулма лартнӑ, ҫав ҫулхи авӑн уйӑхӗнче вара — 8-мӗш механизациленӗ ҫар командующийӗ пулма. 1954 ҫулхи пуш уйӑхӗнче Бурдейнӑя Беларуҫ ҫар округне куҫарнӑ, унта ӑна округ ҫарӗсен командующийӗн танк хӗҫпӑшалӗ енӗпе ӗҫлекен пулӑшуҫи пулма лартнӑ, 1958 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче — командующий ҫумӗ — Ҫапӑҫу хатӗрленӗвӗн управленийӗн пуҫлӑхӗ пулма, 1960 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче вара — округ ҫарӗсен командующийӗн 1-мӗш ҫумӗ пулма.

1961 ҫулхи утӑн 3-мӗшӗнче Минск хулин хисеплӗ гражданӗ А. С. Бурдейный Минскри Ҫӗнтерӳ лапамӗнчи Ҫӗнтерӳ палӑкӗ умӗнче ӗмӗрхи ҫулӑма чӗртнӗ.

1963 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче ӑна СССР Хӳтӗлев министерствин Тӗп автотрактор управленийӗн пуҫлӑхӗ пулма лартнӑ, 1970 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче вара — ГДР Наци халӑх ҫарӗнче Варшава Килӗшӗвӗнчи патшалӑхсен Пӗрлештернӗ Ҫар Вӑйӗсен тӗп командующийӗн ҫынни пулма.

А. С. Бурдейный генерал-полковник 1974 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче отставкӑна тухнӑ.

1987 ҫулхи акан 21-мӗшӗнче Мускавра вилнӗ. Ӑна Кунцево масарӗнче пытарнӑ^[1].