Ижутов Николай Степанович
Николай Степанович Ижутов (1920 ҫулхи ҫӗртмен 11-мӗшӗ, Эрĕмкасси, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 1994 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ, Мускав) — Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1946)[1][2], Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, 18-мӗш сывлӑш ҫарӗнчи 1-мӗш гварди бомбардировкӑлакан корпусӑн 36-мӗш бомбардировкӑлакан авиаци дивизийӗн Рига ячӗллӗ 108-мӗш бомбардировкӑлакан авиаци полкӗн штурман ҫумӗ, полковник.
Пурнӑҫӗ
Малтанхи ҫулӗсем тата пӗлӳ илни
1920 ҫулхи ҫӗртмен 11-мӗшӗнче Ҫӗрпӳ уесӗнчи (халӗ Чӑваш Республикинчи Ҫӗрпӳ муниципаллӑ округне кӗрет) Эрӗмкасси ялӗнче хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ[1][2]. Чӑваш[1].
1928 ҫулта Ҫӗтӗк ҫичӗ ҫул вӗренмелли шкулӑн 1-мӗш класне кайса ӑна 1935 ҫулта вӗренсе пӗтернӗ[1]. 1938 ҫулта Канашри финанспа экономика техникумне вӗренсе пӗтернӗ[1][2]. Чӑваш АССРӗнчи Йӗпреҫ районӗнчи ӗҫтӑвкомӑн финанс уйрӑмӗнче ӗҫленӗ[1][2].
Ҫар служби
Хӗрлӗ Ҫарта — 1939 ҫулхи юпан 4-мӗшӗнчен пуҫласа[1][3]. 1940 ҫултанпа ВКП(б) членӗ[1].
1941 ҫулта Сӑнавҫӑ лётчиксен Челепири ҫар авиаци училищине вӗренсе пӗтернӗ[1][2]. 1942 ҫулта Штурмансен аслӑ шкулне вӗренсе пӗтернӗ[1][2].
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фрончӗсенче — 1942 ҫулхи юпан 27-мӗшӗнчен пуҫласа[1]. Пӗтӗм ҫапӑҫу ҫулне 108-мӗш бомбардировкӑлакан полк йышӗнче ирттернӗ: малтан аякра ӗҫлекен авиацинче (АДД), кайран вара 18-мӗш сывлӑш ҫарӗнче[1].
Радионавигаци инструкторӗ — 108-мӗш бомбардировкӑлакан авиаполкӑн штурман ҫумӗ Ижутов капитан вӑрҫӑ вӗҫлениччен ҫапӑҫӑва 202 хут вӗҫсе тухнӑ[1][2], ҫав шутра:
- 95 — кӑткӑс метеоусловисенче[1];
- 36 — аякра ӗҫлекен авиацин (АДД) оперативлӑ ушкӑнӗ йышӗнче Полюс леш енче (1943 ҫулхи чӳк — 1944 ҫулхи ака)[1].
Тӑшманӑн территорийӗнчи ҫак хуласенче вӗсен ҫар объекчӗсене бомбӑласа аркатнӑ: Кёнигсберг, Инстербург, Тильзит, Киркинес, Луостари, Петсамо, Хебугтен, Будапешт, Кретинген, Мемель, Гумбиннен, Штеттин, Данциг, Ландсберг, Грайфсвальд, Свинемюнде, Берлин; ҫавӑн пекех вӑхӑтлӑх оккупациленӗ совет территорийӗнчи ҫак вырӑнсенче: Смоленск, Витебск, Спас-Деменск, Городок, Опочка, Борисов, Резекне, Полоцк, Орша, Минск, Орёл, Рига, Тукумс, Лида, Либава, Брянск, Щигры, Гомель, Шяуляй, Таллин, Вильнюс, Молодечно, Двинск, Эстонири сланец савучӗсене[1].
Вӑл пулӑшнипе пӗтернӗ: ҫар хатӗрӗсемпе ҫунтармалли 19 склад, ҫӗр ҫинчи 5 самолёт, чукун ҫулти 9 эшелон, 12 тупӑ таран; 14 тӗрлӗ ҫурт-йӗр аркатнӑ[4][5].
СССР Аслӑ Канаш Президиумӗн 1946 ҫулхи ҫӑвӑн 15-мӗшӗнчи Хушӑвӗпе нимӗҫсен тапӑнса килекен ҫарӗсене хирӗҫле ҫапӑҫу фронтӗнче командованин ҫар заданийӗсене тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн тата ҫакӑн чухне хастарлӑхпа паттӑрлӑх кӑтартнӑшӑн Ижутов Николай Степанович капитана Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ят панӑ, ҫавӑн пекех Ленин орденӗпе тата «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медальпе чысланӑ[1][2].
Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи ҫар служби
Вӑрҫӑ пӗтсен аякра бомбардировкӑлакан авиацинче ҫар службинче юлнӑ[1][2].
1970 ҫултанпа Н. С. Ижутов полковник — запасра[1][2]. Подольск районӗнчи (халӗ Мускав хулине кӗрет) Остафьево посёлокӗнче пурӑннӑ. Мускаври Домодедово аэропортӗнчи диспетчер службинче ӗҫленӗ[2].
1994 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗнче вилнӗ[1][2]. Мускав облаҫӗнчи Подольск хулин масарӗнче пытарнӑ[1].
Хисепӗсем
- «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль (15.05.1946)[1][2].
- виҫӗ Ленин орденӗ (18.08.1945; 15.05.1946; 04.06.1955)[1][2].
- Хӗрлӗ Ялав орденӗ (19.11.1943)[1][2].
- Александр Невский орденӗ (20.05.1944)[1][2].
- икӗ 1-мӗш степеньлӗ Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗ (17.06.1943; 11.03.1985)[1][2].
- Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ (05.11.1954)[1][2].
- Медальсем: «Ҫапӑҫура палӑрнӑшӑн» (15.11.1950), «Ленинграда хӳтӗленӗшӗн», «Совет Полюс леш енне хӳтӗленӗшӗн», «Берлина илнӗшӗн», «Германие ҫӗнтернӗшӗн», «Совет Ҫарӗпе Флотне XXX ҫул» тата ыттисем те[1].
Астӑвӑм
- Н. С. Ижутов ятне Ҫӗрпӳ хулинчи тата тӑван ялӗнчи урамсене панӑ. Вӑл ҫуралнӑ тата пурӑннӑ ҫурт ҫине асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ[2].
- Остафьево гарнизонӗнче Паттӑр пурӑннӑ ҫурт ҫине асӑну хӑми ҫакнӑ[1].
- Ҫулсеренех Ҫӗрпӳ муниципаллӑ округне кӗрекен Ҫӗтӗк территори уйрӑмӗнче Совет Союзӗн Паттӑрӗ Николай Степанович Ижутов ятне асӑнса ҫӑмӑл атлетика чупӑвӗ иртет[5].
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29 Ижутов Николай Степанович. warheroes.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 26-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 Ижутов Николай Степанович. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 26-мӗшӗ.
- ^ Ижутов Николай Степанович. Память народа. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 26-мӗшӗ.
- ^ Герой Советского Союза, Ижутов Николай Степанович. Цивильский муниципальный округ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 26-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 К 105-летию Героя Советского Союза Николая Степановича Ижутова. civbibl.rchuv.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫурлан 26-мӗшӗ.
Каçăсем
Ижутов Николай Степанович «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
- Ижутов Николай Степанович( ӗҫлемен каҫӑ)
- Вилтăпри çинчи палăкĕ
- Ижутов Николай Степанович Челепи çар авиаци училищин сайтĕнче 2013 ҫулхи чӳкӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ.
