Квадробер

Квадроберсем хӑйсене ҫывӑх чӗрчун сӑнарне суйласа илеҫҫӗ, унӑн сӑнарне маска тӑхӑнса, алӑ-ура, сӑмса-хӑлха, хӳре ҫыпӑҫтарнӑ калӑплаҫҫӗ. Час-часах квадроберсем костюмсен элеменчӗсене хӑйсем тӗллӗн ӑҫталаҫҫӗ, хӑш-пӗрисем тулли костюм тӑхӑнса чӗрчун сӑнарне пуҫӗпех кӗрсе ӳкеҫҫӗ^[3], унӑн куҫӑмӗсене евӗрлеҫҫӗ, ытти квадроберсемпе хутшӑнаҫҫӗ, «кӗтӳ» иерархийӗнче хӑйсен вырӑнне палӑртаҫҫӗ. Квадроберсем пурнӑҫлакан тата ӑсталӑхне ӳстерсе пыракан тӗрлӗ элемент пур, тӗслӗхрен, чупасси, сикесси, курӑк ҫинче вылясси. Квадробикӑпа айланакансем хӑйсен сӑнарӗсен историйӗсене шутласа кӑлараҫҫӗ, офлайн тата онлайн ушкӑнсем йӗркелеҫҫӗ, пухусем ирттереҫҫӗ, соцсетьсем валли роликсем ӳкереҫҫӗ^[4], пӗр-пӗрин опычӗпе паллашаҫҫӗ^[5].

Квадроберсем аэробика хӑнӑхтарӑвӗсене пурнӑҫлаҫҫӗ: вырӑнта чупаҫҫӗ, чӑрмавсем урлӑ сикеҫҫӗ тата ытти те. Ҫав вӑхӑтрах квадроберсен сӑнарӗнче субкультура паллисем нумай. Ҫакӑн пек арпашулӑха пула квадроберсене спортсменсем е йӗркесӗр юхӑмӑн представителӗсем тесе татӑклӑн палӑртма ҫук. Субкультура тулли спорт дисциплинине ӳссе ҫитнине кӑтартакан тӗслӗхсем те паллӑ, тӗслӗхрен, хоббихорсинг^[6].

Квадроберсен тулаш сӑнарӗ урӑх субкультурӑпа — фуррипе — пӗр пекрех. Анчах пысӑк пӗлтерӗшлӗ уйрӑмлӑх пур: квадроберсем чӗрчунсен куҫӑмӗсене май килнӗ таран тӗп-тӗрӗс тума хӑтланаҫҫӗ, фуррисем вара антропоморфлӑ (ҫын евӗрлӗ) чӗрчунсене ҫеҫ сӑнлаҫҫӗ. Квадроберсем ытларах аэробикӑпа аппаланаҫҫӗ, фуррисем хӑйсен сӑнарӗпе ытларах пултарулӑх валли усӑ кураҫҫӗ^[7]. Квадроберсем хушшинче териан е териантропсем тӗлпулаҫҫӗ, вӗсем чӗрчунсене евӗрлеҫҫӗ ҫеҫ мар, хӑйсене чӗрчун вырӑнне хураҫҫӗ^[8].

«Контактра» социаллӑ тетелте квадроберсем валли пӗрремӗш пӗрлешӗве 2022 ҫулхи пуш уйӑхӗнче йӗркеленӗ. 2024 ҫулхи юпа уйӑхӗ тӗлне пӗтӗмӗшле аудитори 17 503 ҫырӑнакана пӗрлештерсе тӑракан ҫавнашкал 46 ушкӑн пулнӑ. Рунетра сарӑлнӑ масштабпа пӑхса квадробинг пулӑмӗ пӗчӗк пулӑм теме пулать^[9]. Анчах та 2024 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 31-мӗшӗнче Надымра Mia Boyko юрӑҫӑн концертӗнче сцена ҫине квадробер-хӗрача тухнӑ инцидент хыҫҫӑн^[10], МИХсемпе соцсетьсенче ҫак темӑна асӑннин шучӗ тӑрук ӳссе кайнӑ (талӑкне 5,1 пинрен пуҫласа 30 пин таран асӑну). Федераци Канашӗн сенаторӗсемпе Патшалӑх Думин депутачӗсем, ҫавӑн пекех медиа тата политтехнологи сферинчи специалистсем хутшӑннипе обществӑлла анлӑ дискусси пуҫланнӑ^[9].

«Халӗ темӑна анлӑ сӳтсе яваҫҫӗ, ҫав шутра шухӑшсен лидерӗсем тата политиксем те, кашни ҫӗнӗ ролик тухмассерен е кашни ҫӗнӗ шухӑш хыҫҫӑн сӳтсе яву ҫӗнӗрен вӑй илсе каять», — тет АГТ коммуникаци агентствин директорӗ Игорь Лащевский.

Квадроберсене обществӑра тӗрлӗрен йышӑнаҫҫӗ. Хӑшӗ-пӗри ҫакӑ ача-пӑчана вӑй-халпа хускану кӳнине пула усӑллӑ, ачасен ӳсӗмне кура ку вӑхӑтлӑх пулӑм тесе шутлать^[11]. Ҫав вӑхӑтрах квадроберсем ачасем, аслисем ҫине сиксе ӳкни, ҫыртни те пулнӑ^[12]. Хӑш-пӗр психологсем шутланӑ тӑрӑх, квадробикӑпа кӑсӑкланни ача психика тӗлӗшӗнчен чирленине кӑтартать^[13]. Ҫул ҫитмен ачасем хӑш чухне квадроберсене буллинг тӑваҫҫӗ^[14].

2024 ҫулхи пуш уйӑхӗн 8-мӗшӗнче Раҫҫейпе Армени ют ҫӗршыв ӗҫӗсен министрӗсен официаллӑ тӗлпулӑвӗ вӑхӑтӗнче Сергей Лавров Арат Мирзоянран вӗсен квадроберсем пуррипе ҫуккине ыйтнӑ^[15]. Мирзоян юхӑм пирки пӗлнине ҫирӗплетнӗ. Эрменин Раҫҫей Федерацийӗнчи элчи Гурген Арсенян вара Европа ҫӗршывӗсенче квадроберсем хӑйсене «гендер» тесе палӑртнине пӗлтернӗ^[16].

Раҫҫей Президенчӗн пресс-секретарӗ Дмитрий Песков «РИА Новости» агентствона панӑ интервьюра, Владимир Путин квадроберсем ҫинчен пӗлет-и ыйтӑва хуравласа^[17]:

«Ҫук (пӗлмест) тесе шанас килет. Вӗсен пӗлтерӗшне ытлашши ӳстерсе кӑтартмалла мар». Маларах Песков «квадроберсен юхӑмӗ "ерунда"» тесе пӗлтернӗ^[18].

Хусанта иртнӗ БРИКС саммитӗнче Беларуҫ Президентӗнчен Александр Лукашенкоран ун ҫӗршывӗнче квадроберсем пур-и тесе ыйтсан «ку проблема ҫук» тесе хуравланӑ, ҫав хушӑрах «квадроцикл» сӑмахпа усӑ курнӑ^[2]:

Ну ҫӳреҫҫӗ-ха. Маскӑллисем-и-ха вӗсем? Пирӗн ку проблема ҫук. Тата эсир нумаях пулмасть саккун йышӑнтӑр… Мӗнле вӑрҫӑнмалли сӑмахчӗ-ха вӑл? Чайлдфри. Пирӗн ку та актуаллӑ мар, эпӗ кун пирки каларӑм пулин те, ун патне ҫитерес килмест. Ҫав квадроциклсем вара, пирӗн вӗсем хальлӗхе ҫук, чӑннипе калатӑп^[19].

2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Воронежри хӑш-пӗр обществӑлла апатлану заведенийӗсене кӗнӗ ҫӗрте квадроберсене кӗме чаракан ятарлӑ паллӑсем курӑнма пуҫланӑ. Заведенисен хуҫи ӑнлантарса панӑ тӑрӑх, ҫакӑн пек ҫыпӑҫтаркӑчсене фастфуд сутакансенчен пӗри, пачах урӑхла, квадроберсене хӑйӗн заведенийӗсене ҫӳреме ирӗк панӑ хыҫҫӑн вырнаҫтарнӑ: «ҫавӑн пек вӗсене май шӑлни ҫамрӑксене сиенлӗ юхӑмпа кӑсӑкланма хавхалантарать ҫеҫ»^[20].

2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Патшалӑх Думин депутачӗ Сергей Колунов квадробер-ачасен ашшӗ-амӑшне яваплӑх тыттарма сӗннӗ. Сӑмахран, ашшӗ-амӑшӗн прависӗр хӑвармалла, административлӑ майпа е уголовлӑ майпа явап тыттармалла. Депутат пуҫарӑва Раҫҫей Президенчӗ ҫумӗнчи ача прависене хӳтӗлекен уполномоченнӑйӑн аппаратне янӑ^[21].

2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Патшалӑх Думин депутачӗсен ушкӑнӗ Административлӑ кодекса ҫул ҫитменнисен официаллӑ представителӗсене тата 16 ҫултан аслӑрах квадроберсене пырса тивекен тӳрлетӳсем хатӗрлеме тытӑннӑ. Ҫынсемпе килти чӗрчунсене тапӑннӑшӑн хулиганство пек йышӑнса 5 пин тенкӗлӗх штрафлама палӑртаҫҫӗ. 16 ҫултан кӗҫӗнрех квадроберсен ашшӗ-амӑшне воспитани енӗпе тивӗҫсене кирлӗ пек пурнӑҫламаншӑн ҫак пулӑмшӑн 500 тенкӗлӗх хушса штрафлама пултараҫҫӗ^[22].

Узбекистан Шалти ӗҫсен министерстви пӗлтернӗ тӑрӑх, ачасем квадробикӑпа кӑсӑкланнине ашшӗ-амӑшӗ хӑйсен тивӗҫӗсене пурнӑҫламанни вырӑнне хураҫҫӗ. Куншӑн 1,875 млн сум штраф — 14 пин тенке яхӑн — пама пултараҫҫӗ^[23].

Квадроберсем валли тавар сутасси 2024 ҫул хушшинче Раҫҫейӗпе вӑтамран 12 хут ӳснӗ, Питӗрте — 37 хут, Мускавра — 45 хута яхӑн. Маркетплейссенче маскӑсем, «алӑ-урӑ», хӑлхасемпе хӳресем, ҫурт-будкӑсемпе выртмаллисем, вӗренмелли курссем, стилистсен пулӑшӑвӗ анлӑн сутӑнаҫҫӗ^[24][25]. 2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнче маркетплейссенче квадробингпа айланакансем валли ятарлӑ апат тухнӑ. Ӑна ҫаксене хушса хатӗрлеҫҫӗ: сахӑр, какао ҫӑвне улӑштаракан пальма ҫӑвӗ, вӗтетнӗ какао, типӗтнӗ ҫӗве шывӗ, ҫусӑр типӗтнӗ сӗт, кокос ҫӑвӗ, какао-порошок, хушнӑ кӗрпе хутӑшӗ (рис кӗрпи, тулӑ ҫӑнӑхӗ, сахӑр, какакао-порошок, тӑвар)^[26].

Фонтанка.ру хаҫат квадроберсем валли кӑларакан таварсен ятарлӑ тишкерӗвне хатӗрленӗ. Алӑпа хатӗрленӗ таварсем уйрӑмах лайӑх сутӑнаҫҫӗ: искуствӑлла тиртен ӑсталанӑ хӳресем маркетплейссенче 200—300 тенкӗ тӑраҫҫӗ, анчах та хӳресемпе хӑлхасем ӑсталамалли искуствӑлла тирӗн 1,5 метрӗ 6000—7000 тенке хӑпарса кайнӑ. Парфюмерсем «чӑн-чӑн квадроберсем» валли, ҫавӑн пекех квадроберсене хӑратса тӑракан техӗмлӗхсем (ку — груша, арбус е панулми шӑрши тесе ҫирӗплетеҫҫӗ) кӑларас ӗҫе йӗркелесе янӑ. Сутлӑхра тренировкӑсем валли пластик барьерсем (900—4000 тенкӗ), профессиллӗ модельерсем хатӗрленӗ таварсем — вӗсем 20 000—30 000 тенкӗпе костюм ӑсталама хатӗр — пур. Лару-тӑрупа яланхи ытти тавар сутакансем те усӑ курма хӑтланнӑ: «тигр принчӗллӗ вельвет шӑлавар маркетинг тӑрӑшнипе «квадробика валли йӗм» пулса тӑрать^[27].