Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Максим Ястран

Disambig gray.svg Ку терминӑн ытти пӗлтерӗшсем те пур, Максим (пĕлтерĕшсем) пăхăр.

Максим Григорьевич Ястран (чӑн хушамачӗ Григорьев; 1916 ҫулхи авӑнӑн 11-мӗшӗ [24-мӗшӗ], Вăрманкас, Етӗрне уесӗ, Хусан кӗпӗрни, Раҫҫей империйӗ — 1942, Волгоград) — чӑваш сӑвӑҫи, куҫаруҫӑ. 1962 ҫулта СССР ҪП йышне илнӗ (вилнӗ хыҫҫӑн)[1].

Пурнӑҫӗ

Максим Григорьев 1916 ҫулхи ҫурлан 26-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнинчи Етӗрне уесӗнчи (хальхи Чӑваш Енӗн Элӗк районӗнчи) Вӑрманкас ялӗнче хресчен килйышӗнче ҫуралнӑ[2]. Шкулта вӗреннӗ ҫулсенче поэзипе кӑсӑкланма пуҫланӑ, Константин Ивановпа Ҫеҫпӗл Мишшин хайлавӗсене алӑран ямасӑр вуланӑ.

Асакассинчи колхоз ҫамрӑкӗсен шкулне вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн Шупашкарти рабфака вӗренме кӗнӗ. 1936–1939 ҫулсенче «Хатӗр пул» журналӑн, «Ҫамрӑк большевик» тата «Пионер сасси» хаҫатсен штатӗнче ӗҫленӗ[2]. А. М. Горький ячӗллӗ Литература институтӗнче куҫӑмсӑр майпа вӗреннӗ[2].

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи пуҫлансан «Чӑваш коммуни» хаҫатӑн ҫулҫӳрев корреспонденчӗ пулса ӗҫленӗ, тылри колхозниксен ӗҫӗ пирки ҫырнӑ. 1941 ҫулхи ҫӗртмен 27-мӗшӗнче «Чӑваш коммуни» хаҫатра унӑн «Эпир тӑшмана пӗрре мар аркатнӑ» сӑвви пичетленнӗ.

1942 ҫулхи пуш уйӑхӗнче Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне чӗнсе илнӗ[2]. Ястран хӗсметре тӑракан ҫар пайне Сталинграда хӳтӗлеме янӑ. Фронтра салтак туслӑхне халалласа сӑвӑсем ҫырма пӑрахман: «Вилнӗ юлташа», «Медсестра», «Колхоз урхамахӗ», «Хӗр юрри», «Пирӗн аттен ҫичӗ ывӑл пулнӑ».

1942 ҫулхи авӑнӑн 11-мӗшӗнче Сталинградшӑн пынӑ ҫапӑҫура пуҫне хунӑ[2].

1962 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче вилнӗ хыҫҫӑн СССР Ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн йышне илнӗ.

Литература ӗҫӗ

Лирикӑпа поэмӑсем

«Субботник хыҫҫӑн» ятлӑ чи пӗрремӗш сӑвви 1935 ҫулта «Ҫамрӑк колхозник» хаҫатра кун ҫути курнӑ. Поэт «Пахчари калаҫу» сӑвӑ хыҫҫӑн палӑрнӑ.

Ястран лирика жанрӗнче те, пысӑк поэмӑсенче те ӗҫленӗ. Вӑл «Сергей Киров», «Ҫичӗ ҫунатлӑ ӑмӑрт кайӑк», «Асамлӑ лампа» поэмӑсем ҫырнӑ[2]. Унӑн лирики ҫын пурнӑҫӗ пирки философилле шухӑшланипе тата ҫутҫанталӑка ӑста сӑнарланипе палӑрса тӑрать[2].

Куҫару ӗҫӗ

Тӑван ҫӗршыв тата ют ҫӗршыв сӑвӑҫисен хайлавӗсене чӑвашла куҫарнӑ: Г. Гейне, А. Пушкин, М. Лермонтов, Т. Шевченко, В. Маяковский, К. Симонов, С. Михалков, И. Чавчавадзе тата ыттисен сӑввисене.

Астӑвӑм

2001 ҫулта, поэт 85 ҫул тултарнӑ тӗле, Вӑрманкас ялӗнче палӑк лартнӑ[2]. 2016 ҫулта, вӑл ҫуралнӑранпа 100 ҫул ҫитнӗ ятпа, Максим Ястран ҫуралса ӳснӗ кил вырӑнӗнче ҫӗнӗ палӑк уҫнӑ, ун ҫинче поэтӑн сӑнне тата унӑн сӑввинчи йӗркесене ҫырса хунӑ[3]. Ҫавӑн пекех асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ[2]. Тӑван ялӗнчи пӗр урама поэт ятне панӑ[2].

Библиографи

  • «Хӗрлӗ ҫӑлтӑр» — 1940[2].
  • «Ҫӗнтерӳ ялавӗ» — 1941[2].
  • «Лирика» — 1964 (вилнӗ хыҫҫӑн)[2].
  • «Сӑвӑсем» — 1986 (вилнӗ хыҫҫӑн)[2].

Ӑнлантарусем

  1. ^ Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи пушӑн 29-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи юпан 31-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 Наследие Чувашии — Ястран, Максим Григорьевич. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  3. ^ К 100-летию поэта-фронтовика Максима Ястрана в деревне Вурманкасы открыли памятник. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.

Вуламалли

  • «Аликовская энциклопедия», редколлеги: Ефимов Л. А., Ефимов Е. Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., Шупашкар, 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3.
  • «Чăваш литературин антологийĕ», составители: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. Шупашкар, 2003. ISBN 5-7670-1279-2 .

Каçăсем

Категорисем