Метрополитен
Метрополите́н (фр. métropolitain), е кĕскен метро́ — урамсенчен уйрăм, ытларах çĕр айĕнче вырнаçнă трассăллă рельс этем пĕрлĕ транспорчĕ.
| Метрополитен | |
| |
| Тапхăр | электродвигатель 1890 çултанпа |
| Тапхăр | 1863 çултанпа |
| Хăвăртлăх | 20—100 км/сех |
| Усă курмалли облаç | çĕр айĕнчи (çĕр çийĕнчи) этем пĕрлĕ транспорчĕ |
| Инфраструктура | рельсă çулĕ, контакт эрешĕ |
СССР хулисенчи ĕçлекен метро
Азербайджан
Эрмени
Белоруси
Грузи
Раççей
- Мускав (1935; çаплах çăмăл метро тата монорельс ĕçе кĕртнĕ): Мускав метрополитенĕ
- Санкт-Петербург (1955; çаплах çăмăл метро — çĕр çи экспресĕ тума палăртнă): Санкт-Петербург метрополитенĕ
- Чулхула (1985): см. статью Чулхула метрополитенĕ
- Çĕн Çĕпĕр (1986): Çĕн Çĕпĕр метрополитенĕ
- Самар (1987): Самар метрополитенĕ
- Екатеринбург (1991): Екатеринбург метрополитенĕ
- Хусан (2005): Хусан метрополитенĕ
Узбекистан
- Ташкент (1977): Ташкент метрополитенĕ статьяна вулăр.
Украина
- Кейӳ (1960; хăвăрт трамвай): Кейӳ метрополитенĕ
- Харьков (1975): Харьков метрополитенĕ
- Днепропетровск (1995): см. статью Днепропетровск метрополитенĕ
Халĕ ĕçлекен метрополитен системине тунă хронологи
- 1863 – Лондон (Аслă Британи)
- 1869 – Афина (Греци)
- 1875 – Истамбул (Турци)
- 1885 – Çĕнĕ Йорк (АПШ)
- 1892 - Чикаго (АПШ)
- 1896 – Глазго (Аслă Британи)
- 1896 – Будапешт (Венгри, ун чухне Австри-Венгри империйĕ)
- 1897 – Бостон (АПШ)
- 1898 – Вена (Австри, ун чухне Австри-Венгри империйĕ)
- 1900 – Парис (Франци)
- 1901 – Вупперталь (Рейн-Рур конурбацийĕ, Германи)
- 1902 – Берлин (Германи)
- 1907 – Филадельфи (АПШ)
- 1912 – Гамбург (Германи)
- 1913 – Буэнос-Айрес (Аргентина)
- 1919 – Мадрид (Испани)
- 1924 – Барселона (Испани)
- 1927 – Токио (Япони)
- 1928 – Осло (Норвеги)
- 1933 – Осака (Япони)
- 1935 – Мускав (Раççей, ун чухне СССР)
- 1943 – Чикаго (АПШ)
- 1950 – Стокгольм (Швеци)
- 1955 – Кливленд (АПШ), Рим (Итали), Санкт-Петербург (Раççей, ун чухне СССР)
- 1956 – Торонто (Канада)
- 1957 – Нагоя (Япони)
- 1959 – Лиссабон (Португали), Хайфа (Израиль)
- 1960 – Киев (Украина, тогда СССР)
- 1964 – Милан (Итали)
- 1966 – Монреаль (Канада), Тбилиси (Грузи, ун чухне СССР)
- 1967 – Баку (Азербайджан, ун чухне СССР)
- 1968 – Кёльн (Германи), Роттердам (Нидерландсем)
- 1969 – Мехико (Мексика), Пекин (Китай)
- 1970 – Франкфурт-Майн-çинчи (Германи)
- 1971 – Мӳнхен (Германи), Саппоро (Япони), Сеул (Корей)
- 1972 – Иокогама (Япони), Нюрнберг (Германи)
- 1973 – Пхеньян (КХДР), Сан-Франциско (АПШ)
- 1974 – Сан-Паулу (Бразили), Прага (Чехи), Сеул метрополитенĕ (Кăнтăр Корей)
- 1975 – Антверпен (Бельги), Çĕнĕ Афон (Абхази, ун чухне СССР), Сантьяго (Чили), Харьков (Украина, ун чухне СССР)
- 1976 – Вашингтон (АПШ), Брӳссел (Бельги), Вена (Австри)
- 1977 – Амстердам (Нидерландсем), Кобе (Япони), Марсель (Франци), Ташкент (Узбекистан, ун чухне СССР)
- 1978 – Лион (Франци), Мумбаи (Инди), Эдмонтон (Канада)
- 1979 – Атланта (АПШ), Бухарест (Румыни), Гонконг (Китай, ун чухне Аслă Британи), Рио-де-Жанейро (Бразили)
- 1980 – Ньюкасл-апон-Тайн (Аслă Британи), Тяньцзинь (Китай)
- 1981 – Ереван (Эрмени, ун чухне СССР), Киото (Япони), Фукуока (Япони)
- 1982 – Хельсинки (Финлянди)
- 1983 – Каракас (Венесуэла), Лилль (Франци), Шарлеруа (Бельги)
- 1984 – Волгоград (Раççей, ун чухне СССР), Калькутта (Инди), Майами (АПШ), Манила (Филиппинсем), Минск (Белоруси, ун чухне СССР)
- 1985 – Китакюсю (Япони), Чулхула (Раççей), Порту-Алегри (Бразили), Пусан (Корей), Ресифи (Бразили), Штутгарт (Германи)
- 1986 – Белу-Оризонти (Бразили), Ванкувер (Канада), Кривой Рог (Украина, ун чухне СССР), Çĕн Çепĕр (Раççей, ун чухне СССР)
- 1987 – Балтимор (АПШ), Детройт (АПШ), Каир (Египет), Самар (Раççей, ун чухне СССР), Сэндай (Япони), Сингапур (Сингапур)
- 1988 – Валенси (Испани), Питтсбург (АПШ)
- 1990 – Генуй (Итали)
- 1991 – Екатеринбург (Раççей, ун чухне СССР), Лозанна (Швейцари), Монтеррей (Мексика)
- 1992 – Тулуза (Франци)
- 1993 – Лос-Анджелес (АПШ), Неаполь (Итали), Сент-Луис (АПШ)
- 1994 – Гвадалахара (Мексика), Хиросима (Япони)
- 1995 – Бильбао (Испани), Варшава (Польша), Днепропетровск (Украина), Медельин (Колумби), Лас-Вегас (АПШ), Ченнай (Инди), Шанхай (Китай)
- 1996 — Анкара (Турци), Куала-Лумпур (Малайзи), Тайбэй (Тайвань)
- 1997 — Гуанчжоу (Китай), Джэксонвилл (АПШ), Тэгу (Корей)
- 1998 — София (Болгари)
- 1999 — Бангкок (Таиланд), Инчхон (Корей), Катани (Итали), Тегеран (Иран)
- 2000 — Измир (Турци)
- 2001 — Бразилиа (Бразили)
- 2002 — Бурса (Турци), Дели (Инди), Копенгаген (Дани), Лима (Перу), Ренн (Франци)
- 2003 — Далянь (Китай), Наха (Япони)
- 2004 — Гаага (Нидерландсем), Кванджу (Корей), Миннеаполис (АПШ), Ухань (Китай)
- 2005 — Вальпараисо (Чили), Хусан (Раççей), Нанкин (Китай), Порту (Португали), Сан-Хуан (Пуэрто-Рико; АПШ), Чунцин (Китай)
- 2006 — Валенси (Венесуэла), Турин (Итали), Тэджон (Корей)
- 2007 — Маракайбо (Венесуэла), Пальма-де-Мальорка (Испани)
- 2008 — Гаосюн (Тайвань), Перуджа (Итали)
- 2009 — Алма-Ата (Казахстан), Санто-Доминго (Доминикан Республики), Севилья (Испани), Адана (Турци), Шеньян (Китай)
- 2010 — Омск (Раççей)
Каçăсем
- Артемий Лебедев студи сайчĕ Мускав метро тата метрополитсем çинчен пĕтĕмпех, авторĕсем Артемий Лебедев, Александр Попов (Russos).
- Метровагоны — метрополитен вакунĕсем, авторĕсем: Иван Васин, Олег Бодня, Михаил Березин тата Михаил Кончиц .
- Мускав метро çĕнĕ хыпарĕсем.
- Сайт «Голоса подземелья» 2009 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнче архивланӑ. — о звуках и голосах метро, автор Тёма Ломов.
- Сайт «Метро не с первого взгляда» 2009 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнче архивланӑ. — автор Тёма Ломов.
- Чукун çул карикатури — авторĕ Василий Зимин.
- СССР метрополитенĕсем çинчен пĕтĕмпех.
- Мускав метро картти тата Самар метро картти 2011 ҫулхи кӑрлачӑн 2-мӗшӗнче архивланӑ..
- Роберт Швандль метроэнциклопедийĕ(акăлч.).
- Метроблог — метро тата хула транспорт çĕнĕ хыпарĕсем.
- Метро Битс (Metro Bits) — Various aspects of the world’s metros(акăлч.).
- Станции метро на территории бывшего СССР: архитектура, схемы линий, история, будущее.
- Метрополитены( ӗҫлемен каҫӑ) на сайте «Железнодорожное кольцо».
- Метро тĕнчи (Дмитрий Аксеновăн СССР метрополитенĕсем çинчен).
- СССР метрополитенĕсем çинчен сайт.
- Метрострой.
- Метро схемисен пуххи (тĕнче хулисем тăрăх).
- Палеометро.ру — окаменелости в облицовке станций московского метрополитена.
- "Сваи забили в туннель московского метро", видеорепортаж на канале Россия.
— ЖЖ-коммьюнити, которое ведут пассажиры метрополитена. Интересные наблюдения, истории, фотографии.- — ЖЖ-коммьюнити о фотографиях метро.
- pMetro — интерактивлă Мускав тата урăх хуласен метро сайчĕ.
- Сайт истории метрополитенов в схемах.
- История подземных железных дорог 1959 год.
- http://www.mosmetro.ru 2020 ҫулхи юпан 3-мӗшӗнче архивланӑ. Мускав метрополитенĕ. Официаллă сайт.
Темӑпа ҫыхӑннисем
Пĕрлĕх транспорчĕ |
||
|---|---|---|
| Рельсăллă |
Чукун çул: Ĕлĕкхи чукун çул • Маглев • Монорельс • Хулаçум пуйăсĕ • Моторвакунлă куçăм состав (Электропуйăс • Электричка • Дизель-пуйăс • Автомотриса • Метрополитен) • Рельсăллă автобус • Питĕ хăвăрт чукун çул • Фирма пассажир пуйăсĕ • Аэроэкспресс • S-Bahn • Хулари чукун çул Метрополитен: Çăмăл метрополитен • Шинăллă метрополитен Трамвай: Канатлă • Конка • Хулахуш тата хулаçум • Çăмăл рельсăллă транспорт (Хăвăрт трамвай • Çĕрай трамвайĕ • Трамвай-пуйăс • Ретро) Канатлă çул: Фуникулёр | |
| Маршрут, (Рельсăсăр) |
Автобус: Гиробус • Хăвăрт автобус транспорчĕ • Перрон • Экскурси • Инçе çӳрекен • Маршрутри такси Троллейбус: Хулахуш троллейбусĕ Историлле: Дилижанс • Омнибус Гибридсем: Шпурбус • Дуобус • Шинăллă трамвай (Транслёр) • Паратранзит • Автоматлă пайăр транспорт | |
| Шыв | ||
| Ыттисем | ||
| Пĕрлехи |
Транспорт системи • Пассажир • Багаж (Алри мул) • Маршрут (Маршрут кăтартакан • Нульлĕ рейс • Экспресс) | |
| Лартни тата антарни | ||
| Куçăмшăн тӳлени | ||
| Инфраструктура | ||
| Тытăмлăх | ||
 Портал •  Проект •  Категори | ||