Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Мир (орбиталлӑ станци)

«Мир» — 1986 ҫулхи нарӑсӑн 20-мӗшӗнчен пуҫласа 2001 ҫулхи пушӑн 23-мӗшӗччен ҫӗр таврашӗнчи космос уҫлӑхӗнче пулнӑ совет тата раҫҫей пилотлӑ ӑслӑлӑх-тӗпчев орбита станцийӗ[2].

Историри пӗрремӗш нумай модуллӗ орбита станцийӗ[3]. «Энергия НПО » проектланӑ. База блокне Протон ҫӗклекен ракетӑпа орбитӑна кӑларнӑ[4].

Модульсен никӗсӗ шутне Хруничев ячӗллӗ Заводра туса кӑларнӑ «Салют» серинчи станцисем тата «ТКС» космос кӗнӗ.

Станци шутне «Базовый блок», «Квант-1», «Квант-2», «Кристалл», «Спектр», «Стыковочный модуль», «Природа» модульсем кӗнӗ.

«Союз» (хими биологи варианчӗнчи орбита ҫар блокӗ) тата «Прогресс» серисен карапӗсемпе тивӗҫтернӗ.

Ҫӗр орбитинче 5511 талӑк ирттернӗ, вӗсенчен 4594 кунне планета тавра 86 331 ҫаврӑм туса пурӑннӑ.

Станци пулнӑ вӑхӑтра ун ҫинче 23 000 ытла эксперимент ирттернӗ, Валерий Поляковпа Шеннон Лусид космосра чи нумай вӑхӑт ирттерсе икӗ рекорд лартнӑ. Станцире 28 экспедици йышӗнче вун икӗ патшалӑхӑн 104 космонавтпа астронавт пулса курнӑ. Уҫӑ космоса 29 космонавт тата 6 астронавт тухнӑ.

Станцинче 1986 ҫулхи пушӑн 13-мӗшӗнчен пуҫласа 2000 ҫулхи ҫӗртмен 16-мӗшӗччен ҫын пурӑннӑ.

Ҫӗр атмосферине кӗнӗ чухне арканнӑ, унӑн ванчӑкӗсене 2001 ҫулхи пушӑн 23-мӗшӗнче Лӑпкӑ океанӑн акваторинче космос карапӗсен ҫӑви ҫинче путарнӑ.

Станцие хута яма килӗшменнин тата ӑна пӗтерме шутланин сӑлтавӗсем: оборудовани износӗ, финанс хатӗрӗсем ҫителӗксӗрри тата ыттисем те, вӗсен шутӗнче Роскосмос пуҫлӑхӗ пулнӑ Юрий Коптев каланӑ тӑрӑх, МКС проектне куҫнӑ «Фридом» американ хаклӑ проектне ҫӑлса хӑварни[5].

Истори

undefined

Станци проектне 1976 ҫулта палӑртнӑ, ун чухне «Энергия» НПП нумай вӑхӑтлӑха лайӑхлатнӑ орбита станцийӗсем тӑвас енӗпе Техника сӗнӗвӗсем кӑларнӑ[6][7]. 1978 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче ҫӗнӗ станцин эскиз проектне кӑларнӑ[8]. 1979 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче ҫӗнӗ ӑру станцине туса хурас ӗҫсем сарӑлнӑ, база блокӗ, борт тата наука оборудованийӗ тӗлӗшпе ӗҫсем пуҫланнӑ[9]. Анчах 1984 ҫул пуҫламӑшӗ тӗлне пӗтӗм ресурссене «Буран» программа тума куҫнӑ, станципе ҫыхӑннӑ ӗҫсене шӑнтса лартнӑ[10]. КПСС ТК секретарӗ Григорий Романов хутшӑнни, КПСС XXVII съезчӗ тӗлне станци тӑрӑх ӗҫсене вӗҫлеме тӗллев лартни пулӑшнӑ[11].

undefined

«Мир» тӑвас ӗҫре СССРти 20 министерствӑпа ведомствӑна пӑхӑнакан 280 организаци ӗҫленӗ[12]. «Салют» серин станцийӗсен конструкцийӗ «Мир» орбита комплексне тата «МКС» Раҫҫей сегментне туса хумалли никӗс пулса тӑнӑ[13].

База блокне 1986 ҫулхи нарӑсӑн 20-мӗшӗнче орбитӑна кӑларнӑ[3]. Унтан 10 ҫул хушшинче ун ҫумне тепӗр пилӗк модуль тата сыпӑнтаракан отсек ҫыпӑҫтарнӑ[14]. Аяк енчи модульсем чи малтан осевой порт ҫумне ҫыпҫӑннӑ, унтан айк енчи портсем ҫине перестыковкӑн автоматлӑ системӑри манипуляторсем (АСПр, акăл. Lyappa) пулӑшнипе сыпӑнса тӑнӑ.

undefined

1995 ҫултанпа станцие ют ҫӗршыв экипажӗсем ҫӳреме тытӑннӑ. Ҫавӑн пекех станцире 15 курав экспедицийӗ ҫитсе курнӑ, вӗсенчен 14 — тӗнче шайӗнчи, Сири, Болгари, Афганистан, Франци (5 хут) , Япони, Аслӑ Британи, Австри, Германи (2 хут), Словаки, Канада космонавчӗсем хутшӑннипе. «Мир — Шаттл» программа шайӗнче[15] «Атлантис» караппа усӑ курса кӗске вӑхӑтлӑ ҫичӗ экспедицие пурнӑҫа кӗртнӗ[16], пӗрне «Индевор» караппа усӑ курса, пӗрне «Дискавери» караппа[17] усӑ курса станцире 44 астронавт пулса курнӑ[18].

undefined

1990-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче станцире тӗрлӗ приборсемпе системӑсем пӗрмай йӗркерен тухнӑран нумай проблема пуҫланнӑ[19]. Тепӗртакран РФ ертӳлӗхӗ, малашне эксплуатаци хакла ларнине ӑнланса, станцие ҫӑлма май пур проектсем нумай пулнине пӑхмасӑрах, «Мир» станцие путарма йышӑннӑ[18][20]. 2001 ҫулхи пуш уйӑхӗн 23-мӗшӗнче чи малтан палӑртнӑ срокран виҫӗ хут ытларах[18][21] ӗҫленӗ станцие Лӑпкӑ океанӑн кӑнтӑр пайӗнче ятарлӑ районта путарнӑ[14][18].

undefined

Орбита станцийӗнче пӗтӗмпе 12 ҫӗршыври[19] 104[19] космонавт ӗҫленӗ. Уҫӑ космоса 29 космонавтпа 6 астронавт тухнӑ. Ӗҫленӗ тапхӑрта «Мир» орбита станцийӗ Ҫӗр ҫине наука информацийӗн 1,7 яхӑн терабайтне панӑ. Эксперимент кӑтартӑвӗсемпе Ҫӗр ҫине таврӑннӑ грузсен пӗтӗмӗшле масси — 4,7 тоннӑна яхӑн[18]. Станцирен 125 миллион тӑваткал километр ҫӗр питне фотоӳкерчӗк тунӑ. Станцире аслӑ ӳсен-тӑрансемпе экспериментсем ирттернӗ[22][23].

Станци рекорчӗсем:

  • Валерий Поляков — 437 талӑк та 17 сехет те 59 минут хушши (1994 — 1995 ҫул) космосра пӗр чарӑнмасӑр пурӑнни[24][25].
  • Шеннон Лусид — хӗрарӑмсен хушшинчи космос вӗҫевӗн вӑрӑмлӑхӗн рекорчӗ — 188 талӑк та 4 сехет те 1 минут (1996 ҫул)[26].
  • Экспериментсен шучӗ — 23 000 ытла[25][27].

Состав

«Мир» орбита станцийӗн схеми

Схема ҫинче ҫӳлтен — станцин сӑмса пайӗ. Сулахай енче надир (Ҫӗр еннелле каякан ҫул) пур, сылтӑмра — зенит (Ҫӗртен сылтӑмра).

База блокӗ

undefined

«Мир» орбита станцийӗн база блокне экипажӑн ӗҫ тата кану условийӗсене (ултӑ ҫын таран) тивӗҫтерме, борт системисен ӗҫне тытса пыма, электроэнергипе тивӗҫтерме, радиоҫыхӑнупа тивӗҫтерме, телеметри информацине, телевидени ӳкерчӗкӗсене ярса тӑма, команда информацине йышӑнма, ориентацие тытса пыма, орбитӑна коррекцилеме, тӗллевлӗ модульсемпе транспорт карапӗсене ҫывӑхлатассине тата сыпӑнтарассине тивӗҫтерме, пурӑнмалли калӑпӑшлӑ атмосферӑн параметрӗсене тытса тӑрассине тата конструкципе оборудовани температура режимне тивӗҫтерме, космонавтсене уҫӑ космос уҫлӑхне тухма условисемпе тивӗҫтерме, тӗллевлӗ аппаратурӑна усӑ курса ӑслӑлӑх тата прикладной тӗпчевсем тата экспериментсем тума палӑртса хунӑ.

Старт масси — 20900 кг. Геометрилле характеристикӑсем: корпусӑн тӑршшӗ — 13,13 м, чи пысӑк диаметрӗ — 4,35 м, герметикӑлла отсексен калӑпӑшӗ — 90 м3, ирӗклӗ калӑпӑшӗ — 76 м3. Станци конструкцийӗ виҫӗ герметикӑлла отсекран (куҫӑмлӑ, ӗҫлевлӗ тата куҫӑмлӑ камера) тата герметикӑлла мар агрегатлӑ отсекран тӑнӑ[28].

1986 ҫулхи нарӑсӑн 20-мӗшӗнче[29] 00 сехет те 28 минут та 23 ҫеккунтра ДМВ (Декретлӑ мусков вӑхӑчӗ) космодромӑн 39 200-мӗш площадкинчи «Протон-К» ракетӑпа вӗҫтерсе янӑ[30].

Тӗллевлӗ модульсем

«Квант»

undefined

«Квант» — «Мир» орбита комплексӗн экспериментлӑ (астрофизика) модулӗ. Тӗпчев ӗҫӗсен анлӑ ҫаврӑмне ирттерме палӑртнӑ, чи малтанах атмосфера тулашӗнчи астрономи енӗпе.

Старт масси — 11050 кг. Геометрилле характеристикӑсем: корпусӑн тӑршшӗ — 5,8 м, корпусӑн чи пысӑк диаметрӗ — 4,15 м, герметикӑлла отсекӑн калӑпӑшӗ — 40 м3. Модуль конструкцине куҫӑмлӑ камерӑллӑ герметикӑлла лаборатори отсекне тата наука приборӗсен герметикӑлла мар отсекне кӗртнӗ.

1987 ҫулхи пуш уйӑхӗн 31-мӗшӗнче модульлӗ экспериментлӑ транспорт карапӗ шутӗнче 03 сехет те 16 минут та 16 ҫеккунтра ДМВ Байконур космодромӑн 39-мӗш площадкинчи «Протон-К» ракетӑпа вӗҫтерсе янӑ[28].

«Квант-2»

undefined

«Квант-2» — «Мир» орбита модуль. Орбита комплексне оборудованипе тата наука аппаратурипе тивӗҫтерме, ҫавӑн пекех космонавтсене уҫӑ космоса тухма пулӑшма палӑртнӑ.

Старт масси — 19565 кг. Геометри характеристикисем: корпусӑн тӑршшӗ — 12,4 м, чи пысӑк диаметрӗ — 4,15 м, герметика отсекӗсен калӑпӑшӗ — 59 м3. Модуль конструкцине герметикӑллӑ виҫӗ отсека кӗртнӗ: приборпа тиев, приборпа ӑслӑлӑх тата ятарлӑ шлюз.

1989 ҫулхи чӳкӗн 26-мӗшӗнче 16 сехет те 01 минут та 41 ҫеккунтра ДМВ Байконур космодромӗн 200-мӗш площадкинчи 39 № пусковой установкӑран «Протон-К» ҫӗклекен ракета хута янӑ[28].

«Кристалл»

undefined

«Кристалл» — «Мир» орбита комплексӗн технологи модулӗ. Ҫур проводник материалӗсене опытпа промышленность производстви валли, ҫӗнӗ эмел препарачӗсем илес, тӗрлӗ белоксен кристалӗсене ӳстерес тата клеткӑсене гибридизацилес, ҫавӑн пекех астрофизика, геофизика тата технологи эксперименчӗсене ирттерес тӗллевпе биологи тӗлӗшӗнчен активлӑ япаласене тасатма палӑртнӑ.

Старт масси — 19640 кг. Геометрилле характеристикӑсем: корпусӑн тӑршшӗ — 12,02 м, чи пысӑк диаметрӗ — 4,15 м, герметикӑлла отсексен калӑпӑшӗ — 64 м3. Модуль конструкцине герметикӑлла икӗ отсека кӗртнӗ: приборлӑ-грузлӑ тата приборлӑ-сыпӑклӑ.

1990 ҫулхи ҫӑвӑн 31-мӗшӗнче 13 сехет те 33 минут та 20 ҫеккунтра ДМВ Байконур космодромӗн 200-мӗш площадкинчи 39 № пусковой установкӑран «Протон-К» ҫӗклекен ракетӑпа вӗҫтерсе янӑ[28].

«Спектр»

undefined

«Спектр» — «Мир» орбита комплексӗн оптика модулӗ. Ҫӗр чӑмӑрӗн ҫутҫанталӑк ресурсӗсене, ҫӗр атмосферин ҫӳлти сийӗсене, орбита комплексӗн хӑйӗн тулаш атмосферине, ҫутҫанталӑкпа искусство йӑхӗнчи геофизика процесӗсене, ҫӗр таврашӗнчи космос уҫлӑхӗнче тата ҫӗр атмосферин ҫӳлти сийӗсенче, космос пайӑркисенче, медика-биологи тӗпчевӗсенче, уҫӑ космос условийӗсенче тӗрлӗ материал хӑйне мӗнле тытнине тӗпчеме палӑртнӑ.

Старт масси — 18807 кг. Геометрилле характеристикӑсем: корпусӑн тӑршшӗ — 14,44 м, чи пысӑк диаметрӗ — 4,15 м, герметикӑлла отсекӑн калӑпӑшӗ — 62 м3. Модуль конструкцийӗ герметикӑлла приборпа груз тата герметикӑлла мар отсексенчен тӑрать.

1995 ҫулхи майӑн 20-мӗшӗнче 06 сехет те 33 минут та 22 ҫеккунтра ДМВ Байконур космодромӗн81-мӗш площадкинчи 23 № пусковой установкӑран «Протон-К» ҫӗклекен ракетӑпа вӗҫтерсе янӑ[28].

«Ҫутҫанталӑк»

undefined

«Ҫутҫанталӑк» — «Мир» орбита комплексӗн тӗпчев модулӗ. Ҫӗр ҫийӗпе атмосферине, «Мир» ҫывӑхӗнчи атмосферӑна тӗпчеме, ҫын организмӗ ҫине космос пайӑркийӗ витӗм кӳнине тата космос уҫлӑхӗн условийӗсенче тӗрлӗ материал хӑтлама, ҫавӑн пекех уйрӑмах таса эмел препарачӗсене йывӑрӑшсӑрлӑх условийӗсенче илме палӑртнӑ.

Старт масси — 19340 кг. Геометри характеристикисем: корпусӑн тӑршшӗ — 11,55 м, чи пысӑк диаметрӗ — 4,15 м, герметика отсекӗн калӑпӑшӗ — 65 м3. Модуль конструкцине пӗр герметикӑллӑ приборпа тиев отсекне кӗртнӗ.

1996 ҫулхи акан 23-мӗшӗнче 14 сехет те 48 минут та 50 ҫеккунтра ДМВ Байконур космодромӗн81-мӗш площадкинчи 23 № пусковой установкӑран «Протон-К» ҫӗклекен ракетӑпа вӗҫтерсе янӑ[28].

Сыпӑнтаракан отсек

undefined

Сыпӑнтаракан отсек — «Мир» орбита комплексӗн модулӗ. МТКК «Space Shuttle» сыпӑнтарма майсемпе тивӗҫтерме палӑртнӑ.

Икӗ хӗвел батарейипе тата «Space Shuttle» груз отсекӗ ҫумӗнчи ҫирӗплетӳ ҫыххисемпе пӗрле йывӑрӑшӗ МТКК — 4350 кг. Геометрилле характеристикӑсем: корпусӑн тӑршшӗ — 4,7 м, чи вӑрӑммӑшӗ — 5,1 м, герметикӑлла отсекӑн диаметрӗ — 2,2 м, чи пысӑк анлӑшӗ (горизонталлӗ чарлан вӗҫӗсем тӑрӑх шатлӑн груз отсекӗнче ҫирӗпленни) — 4,9 м, максималлӑ ҫӳллӗшӗ (вӗҫӗнчен чи ҫӳллӗшӗ). Киль чарлан контейнерӗ таран хушма СБ) — 4,5 м, герметика отсекӗн калӑпӑшӗ — 14,6 м3. Модуль конструкцине пӗр герметика отсекне кӗртнӗ[28].

1995 ҫулхи чӳкӗн 12-мӗшӗнче STS-74 мисси пынӑ чух орбитӑна Атлантис Шаттлпа ҫитернӗ. Модуль Шаттлпа пӗрле чӳкӗн 15-мӗшӗнче станци ҫумне ҫыпӑҫнӑ.

«Союз» транспорт карапӗсем

undefined

«Союз» — нумай вырӑнлӑ транспорт карапӗсен серийӗ. Орбита комплексне илсе ҫитерме тата Ҫӗр ҫине экипажсемпе усӑллӑ тиевсене тавӑрма палӑртнӑ. «Мир» орбита комплексӗ шутӗнче икӗ модификаци «Союз» транспорт карапӗсемпе усӑ курнӑ.

«Союз Т» — «Союз» транспорт карапӗн модификацийӗ. Масси — 6830-7000 кг. Геометрилле характеристикӑсем: тӑршшӗ — 6,98 м, чи пысӑк диаметрӗ — 2,72 м, герметикӑлла отсексен калӑпӑшӗ — 6,5 м3. Автономлӑ вӗҫевӗн тӑсӑмӗ — 4,2 сут таран, орбита комплексӗн йышӗнче вӗҫевӗн вӑрӑммӑшӗ — 120 сут таран. Карап конструкцине икӗ герметика отсекӗ (йӑла отсекӗ тата антаракан аппарат) тата герметикӑллӑ мар приборпа агрегат отсекӗ кӗрет[31]. 1986 ҫулта «Мир» орбита комплексӗ патне «Союз Т» пилотлӑ тӑвакан пӗр транспорт карапӗ вӗҫнӗ[32].

«Союз ТМ» — «Союз Т» транспорт карапӗн модификацийӗ[31]. Борт системисен ретне лайӑхлатассипе палӑрнӑ. Орбитӑри комплекс йышӗнче вӗҫев тӑсӑмне 180 талӑк таран ӳстернӗ. 1986 ҫултан пуҫласа 2000 ҫулччен «Мир» орбита комплексӗ патне 30 транспорт карапӗ вӗҫнӗ (ҫав шутра пӗр пилотсӑр тата 29 пилотлӑ)[32].

«Прогресс» транспорт карапӗсем

«Прогресс» — транспорт автоматлӑ космос карапӗсен ярӑмӗ. Тӑкаклакан материалсене, топливо, усӑллӑ тиев, ӑслӑлӑх оборудованийӗсене орбита комплексне ҫитерме палӑртнӑ. «Мир» орбита комплексӗн йышӗнче «Прогресс» транспорт карапӗсен виҫӗ модификацине усӑ курнӑ.

«Прогресс» — «Союз» пилотлӑ транспорт карапӗн бази ҫинче хатӗрленӗ[33]. Пӗтӗмӗшле йывӑрӑшӗ — 7000 кг яхӑн. Геометри характеристикисем: тӑршшӗ — 7,92 м, чи пысӑк диаметрӗ — 2,72 м, тиевсен пӗтӗмӗшле масси — 2500 кг таран. Герметикӑллӑ отсекӑн калӑпӑшӗ — 6,6 м3. Автономлӑ вӗҫевӗн тӑсӑлӑвӗ — 4 сут таран, орбита комплексӗн йышӗнче вӗҫевӗн вӑрӑммӑшӗ — 90 сут таран. Карап конструкцине пӗр герметикӑллӑ (грузовой) отсек тата герметикӑллӑ мар икӗ отсек (дозаправка компоненчӗсене тата приборпа агрегат отсекне) кӗртеҫҫӗ[31]. 1986 ҫултан пуҫласа 1989 ҫулччен «Мир» орбита комплексӗ патне вунсакӑр транспорт карапӗ вӗҫнӗ[32].

«Прогресс М» — «Прогресс» транспорт карапӗн модификацийӗ, ӑна тунӑ чухне «Союз ТМ» космос карапӗн борт системисемпе усӑ курнӑ. Автономлӑ вӗҫев тӑсӑлӑвне 30 талӑк таран ӳстернӗ, орбитӑри комплекс шутӗнче вӗҫев — 180 талӑк таран[31]. 1989 ҫултан пуҫласа 2000 ҫулччен «Мир» орбита комплексӗ патне хӗрӗх виҫӗ «Прогресс М» транспорт карапӗ вӗҫнӗ[32].

«Прогресс М1» — «Прогресс М» транспорт карапӗн модификацийӗ, кӳрекен топливо массине ӳстерес тӗллевпе. 2000 ҫултан пуҫласа 2001 ҫулччен «Мир» орбита комплексӗ патне виҫӗ «Прогресс М1» транспорт карапӗ вӗҫнӗ[32].

«Асамат кӗперӗ» таврӑнакан баллистика капсулӗсем

«Асамат кӗперӗ» — пӗрре усӑ курмалли космос аппарачӗсен ярӑмӗ. Ҫӗр ҫине тӗпчев ӗҫӗсен кӑтартӑвӗсемпе материалӗсене тавӑрма палӑртнӑ.

Максималлӑ масса — 350 кг, тавӑракан усӑллӑ тиев масси — 150 кг таран. Геометри характеристикисем: тӑршшӗ — 1470 мм, чи пысӑк диаметрӗ — 780 мм. Ҫӗр ҫумӗпе анса ларасси 125 км, аяккинчен 15 км, парашютпа анмалли хӑвӑртлӑх 8 м/с.

1990 ҫултан пуҫласа 1994 ҫулччен орбитӑран Ҫӗр ҫине тӑхӑр капсула (вӗсенчен пӗрне таврӑннӑ хыҫҫӑн тупайман) тавӑрса панӑ, вӗсемпе усӑ курса «Мир» орбита комплексӗнчен 500 кг ытла материал тӗпчев ӗҫӗсен кӑтартӑвӗсене илсе ҫитернӗ[34].

Культура проекчӗсем

«Космос-Ҫын-Культурат» программа

  • 1990 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнчен пуҫласа ҫурла уйӑхӗччен «Мир» станцин борчӗ ҫинче Мир Ялавӗ пулнӑ.
  • 1997 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен пуҫласа станцие путариччен «Мир Ялавӗ» ятлӑ Пӗтӗм тӗнчери обществӑлла наукӑпа ҫутӗҫ космос проектне ирттернӗ.

Пӑтӑрмахсем

1997 ҫулхи ҫӗртмен 25-мӗшӗнче, алӑпа сыпӑнтарассине тӗрӗсленӗ вӑхӑтра, «Прогресс М-34» тиев карапӗ «Мир» станцин «Спектр» модулӗпе ҫапӑннӑ[35]. Пырса ҫапӑнни модуле салатса янӑ, хӗвел батарейисене сиенлетнӗ, станци энергоснабженине вӑхӑтлӑха пӑснӑ, ҫавӑн пекех ориентаци ҫухаттарнӑ[36]. Ҫавна пула люка модуле хупса ытти комплексран уйӑрма тиврӗ[37].

Тулли виҫеллӗ макет

undefined

Космонавтсем тренировка ирттернӗ Мир станцин тулли виҫеллӗ макечӗ Ҫӑлтӑрлӑ хулара космонавтсене хатӗрлекен Центрта вырнаҫнӑ[38]. Унӑн юлашки командирӗ Сергей Залётин алӑ пуснӑ тепӗр макета «Европа-парк» вӑйӑ-кулӑ паркӗнче вырнаҫнӑ. Макет ҫумне темиҫе наука модулӗпе анса лармалли модуле ҫыпӑҫнӑ, вӗсене пурне те туристсем валли уҫнӑ.

Шыва путарни

2001 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче Раҫҫей Федерацийӗн правительстви станцие путарасси пирки йышӑну тунӑ[39]. Официаллӑ сӑлтавсен шутӗнче: станци ресурсӗ пӗтни, станцинче пӑтӑрмахсемпе аварисем пулкалани, юсаса тӑма хакла ларни ( ҫулталӑкра 200 млн. таран)[40].

Станцие ҫӑлас тӗлӗшпе нумай проектсем сӗннӗ. Тӗслӗхрен, Раҫҫее Иран президенчӗ Хатами килнӗ чухне, иран делегацийӗ «Мир» станцине туянассипе кӑсӑкланнине палӑртнӑ. Иран станцие тата икӗ е виҫӗ ҫул хушшинче укҫа-тенкӗ уйӑрма сӗннӗ, Раҫҫейӗн вара, хӑй енчен, Иран космонавчӗсене хатӗрлемелле пулнӑ. Тегеран станцие ҫар енӗпе усӑ курма май пуррипе интересленнӗ, мӗншӗн тесен станцире вырнаҫнӑ оборудовани икӗ хут нагрузка — граждан тата ҫар ӗҫне — тытса пынӑ. Уйрӑммӑн илсен, «Мир» станци ҫунатлӑ ракетӑсен пускӑчӗсене тата тӗрлӗ вӗҫев аппарачӗсене куҫарма пултарнӑ[41].

«Мир» программа вӗҫленни пысӑк квалификациллӗ ӑслӑлӑхпа тата инженерипе техника ӗҫченӗсен 100 пин ытла ӗҫ вырӑнне чакарасси патне илсе ҫитерессине ҫирӗплетнӗ. Шалти лару-тӑрушӑн ку социаллӑ тимлӗх ӳсӗмне тата хальхи наука производствисене пӗтересси патне илсе ҫитерӗччӗ: юлашкисем тӗрӗс менеджмент майӗпе малашне ҫӗршыв ырлӑхӗн никӗсӗ пулса тӑма пултарӗччӗҫ. Ҫапах та «Мир» орбита станцине 2001 ҫулхи пушӑн 23-мӗшӗнче Лӑпкӑ океанра шыва путарнӑ, сӑлтавӗ - оборудовани кивелни тата ӑна тытса тӑма укҫа-тенкӗ ҫителӗксӗр пулни[42][43].

Пулӑмсен линейки

Ку пайра таблицӑра «Мир» орбита станцийӗ космос карапӗсемпе сыпӑннипе уйрӑлса кайнин мӗн пур пулӑмӑн йӗрки-шывне кӗскен ҫырса кӑтартнӑ[44][45].

«Мир» станцине ҫак космос карапӗсем вӗҫсе килсе сыпӑнаҫҫӗ:

  • 39 пилотлӑ;
  • вӗсенчен 9 нумай енлӗ;
  • 64 грузовой.

Ҫавна пула ҫак экспедицисене пурнӑҫа кӗртнӗ:

  • 28 тӗп (ЭО);
  • 26 хӑна (ҫитсе курмалли экспедицисем (ЭП));
  • 26 тӗнче шайӗнчи.

Культурӑра

Кинематограф

  • Станци 1998 ҫулхи фильм-катастрофӑра «Армагеддонра» курӑнать:
  • сюжет тӑрӑх икӗ чатӑр станцие дозаправка тума вӗҫсе килеҫҫӗ, пӗрин борчӗ ҫинче пӗртен-пӗр космонавт, Лев Андропов полковник. Анчах та топливо юхса тухнине пула станцире пушар тухать, космонавтсем станцинчен аран-аран эвакуациленме ӗлкӗреҫҫӗ. Фильма аркатуллӑ критикленӗ, уйрӑмах станцири сирпӗнӗве ӳкернӗшӗн, ӑна пӗтӗмӗшле илсен уҫҫӑн ухмахлӑх тенӗ. Ҫав вӑхӑтрах фильмӑн чӑн пурнӑҫран илнӗ никӗссем те пулма пултарнӑ: 1997 ҫулта станцире чӑнах та космосра пысӑк пушар пулнӑ[46][47]. При этом у фильма могли быть основания из реальной жизни: в 1997 году на станции действительно произошёл крупный пожар[48][49].
  • 1997 ҫулхи «Контакт» фильмӑн тӗп эпизодӗсенчен пӗринче, Карл Саганӑн пӗр ятлӑ романӗпе ӳкерӗннӗскерте, тӗп героиня «Мир» станципе видеоҫыхӑну мелӗпе ҫыхӑнать.
  • «Ман пек вилнисем» телесериалта пилотлӑ серире Джорджи Ласс тӗп героиньӑна «Мир» космос станцийӗнчен ӳкнӗ туалет ларкӑчӗ вӗлернӗ[50].
  • В фантастической комедии «Железное небо» 2012 года станция существует в рабочем состоянии. Затопление по сюжету является фейком.[51].
  • 2012 ҫулхи «Тимӗр тӳпес» фантастика камитӗнче станци ӗҫ тӑрӑмӗнче пур. Сюжет тӑрӑх станцие путарни фейк шутланать[52].
  • Станци ятне корей анимаци студине «Studio Miro» панӑ[53].
  • «Вирус» фильмри ӗҫсем космос станцийӗнче иртеҫҫӗ.
  • ««Кӑнтӑр парк» сериалӗн хӑш-пӗр серийӗсенче «МИР» станцине асӑнаҫҫӗ.

Кӗвӗ-ҫемӗ

  • Ground Beat ушкӑнӗн «Хура Шывтӑкан» юрӑ клипӗнче станци кадрӗсемпе усӑ курнӑ[54].
  • «Контрреволюци» ушкӑнӑн часах вӑрҫӑннине пӗлтерет ку» юрӑра станцие хутланине асӑнаҫҫӗ[55].
  • «Умка и Броневичок», «Безумки», «Баян, Гармошка и Блюз» ушкӑнсене хутшӑнакансем Владимир Кожекин тата Иван Жук 2001 ҫулта «Станция МИР» кавер-дуэт йӗркеленӗ.

Компьютер вӑййисем

  • Command & Conquer: Red Alert 3 компьютер вӑййинче Совет Союзӗшӗн вылянӑ чухне суперпултарулӑха орбита ударне суйлама май пур. Пӗрремӗш шайра орбитӑран Спутник-1 ӳкет, иккӗмӗшӗнче — «Мир» космос станцийӗн модулӗсенчен пӗри, виҫҫӗмӗшӗнче — хӑй космос станцийӗ, ҫиелтен пӑхсан «Мир» станцие аса илтерекенскер.
  • Fallout Tactics компьютер вӑййинче: Brotherhood of Steel, Станци локацинче «Мир» типнӗ тинӗс тӗпӗнче, кратерта тата кӑштах сиенленнӗ станцие тупса палӑртма пулать[56].
  • Crisis in the Cremlin компьютер вӑййинче те тӗл пулать, унта вылякана ҫак станцин шӑпине Ҫӗр орбитине тухас тапхӑрта тӳрремӗнех татса пама сӗнеҫҫӗ.

Живопись

«Мир» станцине путарни пирки Андрей Соколов «Вӗлерни» картининче ӳкерсе кӑтартнӑ.

Астӑвӑм

2001 ҫулхи ҫӑвӑн 9-мӗшӗнче Европӑри кӑнтӑр обсерваторинче Бельги астрономӗ Эрик Вальтер Эльст 1990 ҫулхи ҫурлан 20-мӗшӗнче уҫнӑ астероидӑна чысласа 11881 Mirstation Циркуляра ят панӑ. 673 (M. P. C. 42673)[57].

Ҫавӑн пекех пӑхӑр

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3 Макдауэлл Д. Jonathan's Space Report — Международный космический университет.
  2. ^ Орбитальный комплекс «Мир» : : [страница, посвященная орбитальному комплексу «Мир» на официальном сайте Ракетно-космической корпорации «Энергия» им. С. П. Королева] / Ракетно-космической корпорация «Энергия» им. С. П. Королева. — URL , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи акан 21-мӗшӗнчи копийӗ (дата обращения: 20.04.2014).
  3. ^ 1, 2 15 лет назад была затоплена в Тихом океане первая модульная орбитальная станция «Мир». Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи ҫӗртмен 4-мӗшӗ.
  4. ^ Космические рейнджеры. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи юпан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи юпан 28-мӗшӗ.
  5. ^ США внесли в санкционный список председателя НТС «Роскосмоса». Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи ҫӗртмен 30-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи ҫӗртмен 30-мӗшӗ.
  6. ^ Станция «Мир»: орбитальный дом послужил на славу. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи нарӑсӑн 23-мӗшӗ.
  7. ^ Миру «Мир». Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи нарӑсӑн 26-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи нарӑсӑн 25-мӗшӗ.
  8. ^ Российская космическая станция «Мир» провела на орбите 15 лет и была затоплена в Тихом океане в 9 утра по московскому времени 23 марта 2001 года. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи ҫӑвӑн 18-мӗшӗ.
  9. ^ 15 лет завершению работы комплекса «Мир». Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 28-мӗшӗ.
  10. ^ «Мир» забыть невозможно, как первую женщину". Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 21-мӗшӗ.
  11. ^ Космическая станция «Мир» — младший брат МКС. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2016 ҫулхи ҫурлан 4-мӗшӗ.
  12. ^ «Кто правит Миром». Фильм С.Комарова. Пӑхнӑ кун: 2011 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2011 ҫулхи нарӑсӑн 24-мӗшӗ.
  13. ^ Первая в мире орбитальная научная станция «Салют». Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 25-мӗшӗ.
  14. ^ 1, 2 Жизнь после смерти: последний мегапроект СССР. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи ҫӑвӑн 24-мӗшӗ.
  15. ^ Эксперты: сотрудничество в космосе — главное достижение после полета Гагарина. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи ҫӗртмен 4-мӗшӗ.
  16. ^ Всемирное технологическое лидерство, которое кончилось. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 20-мӗшӗ.
  17. ^ Закат эры шаттлов. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ.
  18. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Советский «Мир». История станции, пережившей распад СССР и таран в космосе. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 17-мӗшӗ.
  19. ^ 1, 2, 3 Орбитальная научная станция «Мир». Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 28-мӗшӗ.
  20. ^ Кто и зачем утопил наш «Мир»? Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 15-мӗшӗ.
  21. ^ В Тихом океане 15 лет назад затопили станцию «Мир». Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 8-мӗшӗ.
  22. ^ «Биоразнообразие» в космосе. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ.
  23. ^ У сельхозпереписи есть все шансы выйти на орбиту. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 14-мӗшӗ.
  24. ^ Биографии советских и российских космонавтов. Поляков Валерий Владимирович(паллӑ мар). Федеральное космическое агентство России. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи ҫӑвӑн 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи пушӑн 31-мӗшӗ.
  25. ^ 1, 2 30 лет назад была запущена космическая станция «Мир». Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи нарӑсӑн 28-мӗшӗ.
  26. ^ Шеннон Матильда Уэллс Лусид. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи ҫӑвӑн 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӑвӑн 2-мӗшӗ.
  27. ^ История НИП-14. Управление полётом орбитального комплекса «Мир» и Международной Космической Станции. Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи ҫӑвӑн 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗ.
  28. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 «Мир» : : [страница, посвящённая орбитальному комплексу «Мир» на официальном сайте Научно-исследовательского испытательного центра подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина] // Научно-исследовательский испытательный центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина. — URL , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗнчи копийӗ (дата обращения: 20.04.2014).
  29. ^ 55 лет космонавтики за 55 секунд. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 21-мӗшӗ.
  30. ^ Мировая пилотируемая космонавтика / под ред. Ю. М. Батурина. — М., 2005. — ISBN 5-9900271-2-5
  31. ^ 1, 2, 3, 4 Транспортные корабли : : [страница, посвящённая транспортным космическим кораблям на официальном сайте Научно-исследовательского испытательного центра подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина] // Научно-исследовательский испытательный центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина. — URL , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи ҫурлан 12-мӗшӗнчи копийӗ (дата обращения: 20.04.2014).
  32. ^ 1, 2, 3, 4, 5 В.Лындин. Орбитальная станция «Мир». Цифры и факты. // Новости космонавтики. — 2001. — № 5. — URL , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи утӑн 15-мӗшӗнчи копийӗ
  33. ^ Российский автоматический космический корабль «Прогресс МС». Досье. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи утӑн 1-мӗшӗ.
  34. ^ Гудилин В. Е. Ракетно-космические системы (История. Развитие. Перспективы) / В. Е. Гудилин, Л. И. Слабкий. — М., 1996. — URL , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи акан 30-мӗшӗнчи копийӗ
  35. ^ ПРОИСШЕСТВИЕ НА ОРБИТЕ, журнал «Наука и жизнь» 1997 №12. Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 15-мӗшӗ.
  36. ^ История «Мира»: 30 лет назад состоялся запуск первой многомодульной орбитальной станции. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 22-мӗшӗ.
  37. ^ Научная станция «Мир» в этот день 30 лет назад была выведена на космическую орбиту. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 26-мӗшӗ.
  38. ^ Центр подготовки космонавтов им. Ю.А.Гагарина. Официальный Web-сайт (выр.). gctc.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи ҫӗртмен 16-мӗшӗ.
  39. ^ Этот день в истории: 2001 год — затопление орбитальной станции «Мир». Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи нарӑсӑн 18-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи акан 21-мӗшӗ.
  40. ^ Коптев: решение затопить станцию «Мир» 10 лет назад было правильным. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи нарӑсӑн 1-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи нарӑсӑн 3-мӗшӗ.
  41. ^ Станция «Мир» упадет 23 марта. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи нарӑсӑн 1-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи нарӑсӑн 2-мӗшӗ.
  42. ^ Космический обломок империи. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 18-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 18-мӗшӗ.
  43. ^ Конец «Мира» был назначен на 09.01 по московскому времени. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 18-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 18-мӗшӗ.
  44. ^ Цитатăланă чухнехи йăнăш Неверный тег <ref>; для сносок timeline не указан текст
  45. ^ Цитатăланă чухнехи йăнăш Неверный тег <ref>; для сносок mir не указан текст
  46. ^ «Мне запрещали вступать в контакт с НЛО». Первый космонавт-украинец ответил на вопросы читателей. Комсомольская правда — Украина, 11 апреля 2009 2009 ҫулхи акан 12-мӗшӗнче архивланӑ.. Интервью с Л. Каденюком
  47. ^ Антон Первушин. «Другое небо». «Если», № 10 — 2007
  48. ^ Пожар в космосе: как едва не погиб экипаж станции «Мир» // «Вокруг света»
  49. ^ «Горим, мужики!»: как тушили космическую станцию «Мир» // Газета.ру
  50. ^ George's Death Day YouTube çинче
  51. ^ Iron Sky - Space battle and Brawl YouTube çинче
  52. ^ Iron Sky - Space battle and Brawl YouTube çинче
  53. ^ STUDIO MIR (англ.). www.studiomir.co.kr. Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 11-мӗшӗ.
  54. ^ Ground Beat - Чёрная вода YouTube çинче
  55. ^ Контрреволюция - Это значит, что скоро война, аккорды. AmDm.ru. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи юпан 11-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи юпан 12-мӗшӗ.
  56. ^ Станция «Мир» (выр.). Убежище. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи юпан 15-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи авӑнӑн 24-мӗшӗ.
  57. ^ Циркуляры малых планет за 9 мая 2001 года , Wayback Machine çинчи 2016 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗнчи копийӗ — в документе надо выполнить поиск Циркуляра № 42673 (M.P.C. 42673)

Каҫӑсем

Шаблон:Салют станцийӗсем Шаблон:МИР ОС модулӗсем Шаблон:Орбиталлӑ станцисем

Темӑпа ҫыхӑннисем

п • с • т
«Буран» космос программи
Компонентсем
Орбита аппарачĕсем
Хăпартнă вырăн
Тĕрĕслев
ОК-МЛ-1 (0.01; ОК-М; БТС-01) · ОК-ГЛИ (0.02; БТС-02) · ОК-КС (0.03) · ОК-МЛ-2 (0.04; ОК-МТ) · ОК-? (0.05) · ОК-ТВИ (0.06) · ОК-ТВА (0.15) · ОК-? (0.08) · БОР-4 · БОР-5
Çыхăннă темăсем

Категорисем