Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Миттов Анатолий Иванович

Анато́лий Ива́нович Миттóв (1932 ҫулхи раштавӑн 13-мӗшӗ, Канаш районĕ, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 1971 ҫулхи юпан 31-мӗшӗ, Шупашкар) — чӑваш живописецӗ тата графикӗ. СССР Художниксен пӗрлӗхӗн членӗ (1970). Чӑвашсен профессионаллӑ ӳнерӗнче халӑх йӑли-йӗркисене хальхи ӳнер чӗлхипе пӗрлештернӗ хӑйне евӗрлӗ ҫул-йӗр йӗркелекенӗ[2].

Пурнӑҫӗ

1932 ҫулхи раштавӑн 13-мӗшӗнче нумай ачаллӑ хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. «Миттов» хушамата (вӑл чӑвашсен «Митта» йӑх ятӗнчен пулса кайнӑ) ашшӗ-амӑшӗ 1930 ҫулта илнӗ.

1947—1952 ҫулсенче Шупашкарти ӳнер училищинче вӗреннӗ (вӗрентекенӗсем Р. М. Ермолаева, В. С. Гурин). Унӑн пӗрремӗш сӑввисем, тӑван чӗлхепе ҫырнӑ халӑх пултарулӑхӗн тексчӗсем, ҫавӑн пекех вӗреннӗ ҫулсенче укҫа-тенкӗсӗр тата выҫӑ пурӑннӑ вӑхӑт пирки ҫырса хӑварнӑ кӗнекесемпе блокнотсем упранса юлнӑ. Аслӑ ӳнер вӗренӳ шкулне вӗренме кӗме ӑнӑҫсӑр хӑтланнӑ хыҫҫӑн Ярославль облаҫӗнчи художниксен юлташлӑхӗнче художник-исполнитель (1952—1953) тата Канаш районӗнчи Янкӑлч вӑтам шкулӗнче ӳкерӳ тата черчени вӗрентекенӗ пулса (1953—1954) ӗҫленӗ[3].

1954—1961 ҫулсенче И. Е. Репин ячӗллӗ Ленинградри живопись, скульптура тата архитектура институчӗн(выр.)чăв.графика факультетӗнче вӗреннӗ, ӑсталӑха М. А. Таранов профессор ертсе пыракан мастерскойра туптанӑ[4]. Классикӑллӑ ӳнерӗн никӗсӗсене, ҫавӑн пекех чӑваш халӑх пултарулӑхӗн йӑли-йӗркисене — тумтире, эреше — тӗпчеме тытӑннӑ, «утмӑлмӗш ҫулсенчисен» поэзийӗпе тата ӳнерӗпе кӑсӑкланма пуҫланӑ.

Диплом ӗҫӗ — чӑваш литературин классикӗн К. В. Ивановӑн «Нарспи» поэми валли тунӑ ӳкерчӗксен ярӑмӗ (1960, тӗслӗ акварель техники), унта ҫамрӑк автор ӳнере тарӑннӑн туйни тата пысӑк профессионал шайӗ палӑрнӑ. Ӗҫ валли материала тӑван тӑрӑхӗнче пухнӑ, халӑх йӑли-йӗркисене, ҫав шутра нумай ҫын хутшӑнакан вӑйӑ картисемпе йӑла-йӗрке юрриллӗ ҫурхи-ҫуллахи «Вӑйӑ» уявне кура илнӗ туйӑмсене ӑшне хывнӑ. Ятарлӑ этнографи литературине тӗпченӗ тата СССР халӑхӗсен патшалӑх этнографи музейӗн(выр.)чăв. фончӗсенчи чӑваш пуххисенчи тумтирсене ӳкерсе илнӗ. Ӗҫе тунӑ чухне тӗпчев меслечӗ пек фотографипе усӑ курнӑ. Ялти вӑйӑ картисене, чӑваш тумтирӗсене, поэмӑри «сценӑсене» выляса кӑтартнисене ӳкерсе илнӗ 36 мм форматлӑ вунна яхӑн хура-шурӑ негативлӑ фотоплёнка упранса юлнӑ. Кӗнеке валли тунӑ хӑш-пӗр графика иллюстрацийӗсене («Кӗтӳҫ ача», «Кин тухни») ҫав вӑхӑтри паллӑ чӑваш иллюстраторӗсен П. В. Сизовпа Ф. С. Быковӑн ӗҫӗсен витӗмӗпе тунӑ. Поэма иллюстрацийӗсене хут ҫинче тӗслӗ акварель техникипе ӳкернӗ. Иллюстрацисен варианчӗсен, титул хучӗсен, хуплашкасен, миниатюрӑллӑ пуҫламӑшӑн, алӑпа ҫырнӑ текстсен тата кӗнеке капӑрлатӑвӗн ытти элеменчӗсен пысӑк комплексӗнчен тӑракан диплом ӗҫне экзамен комиссийӗ тата общество пысӑка хурса хакланӑ.

1961—1964 ҫулсенче И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институчӗн ӳнерпе графика факультетӗнче графика предметне вӗрентнӗ. Паллӑ вӗренекенӗсен хушшинче — Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ художникӗ Николай Ведерников. «Ӑшӑту» тапхӑрӗн идейисене кура хавхаланса тата ирӗклӗ наци ӳнерӗ аталаннине курса, республикӑри ҫамрӑк художниксене хӑйӗн шухӑшӗсем тавра пӗрлештерме хӑтланнӑ, «ҫӗнӗ ӳнер шкулӗ» евӗрлӗ официаллӑ мар пултарулӑх юхӑмне йӗркеленӗ. Унӑн хыҫҫӑн пыракансем каярахпа паллӑ пулса тӑнӑ Г. И. Исаев живописец, В. И. Агеев график тата Праски Витти (В. П. Петров) художник пулнӑ[5][2].

1962 ҫулта шкулти декораципе капӑрлату ӗҫне ертсе пынӑ. Ленинградри хӑлха, пыр тата пуплев чирӗсен ӑслӑлӑхпа тӗпчев институтӗнче операцие тӳсме тивнӗрен ӗҫӗнче вӑхӑтлӑха тӑхтав илме тивнӗ. Хӑлха шыҫни тесе диагноз лартнӑ нумая тӑсӑлнӑ тата асаплӑ чир 10 ҫултах вӑйлӑ шӑннӑ хыҫҫӑн пуҫланнӑ. Пурнӑҫӗн юлашки ҫулӗсенче самай япӑх курма тата илтме пуҫланӑ.

1964 ҫулхи авӑнӑн 1-мӗшӗнчен «ҫӗнӗ ӗҫ тапхӑрӗ валли конкурс витӗр тухайманнине кура» ӑна ӗҫрен кӑларнӑ (1964 ҫулхи утӑн 13-мӗшӗнчи 68 №-лӗ приказ). Ҫакӑн хыҫҫӑн официаллӑ ӗҫ вырӑнӗ пулман[6].

Чӑваш кӗнеке издательствипе пӗрле ӗҫленӗ, сӑвӑ пуххисене, ӑслӑлӑхпа фантастика прозине (Г. В. Краснов. «Инҫетри сасӑсем», 1967, чӑвашла), ял хуҫалӑх брошюрисене илемлетнӗ. Вырӑнти литературӑпа публицистика журналӗн «Тӑван Атӑл» темиҫе номерӗ валли тунӑ эскиз варианчӗсем, ҫавӑн пекех К. В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗнче лартнӑ Мар Байджиев кӑркӑс драматургӗн «Дуэль» пьеси валли тунӑ декораци эскизӗсем упранса юлнӑ. Миттов хӑйӗн диплом ӗҫӗ ҫинче никӗсленсе хатӗрленӗ «Нарспи» поэмӑн комплекслӑ капӑрлату вариантне пурӑннӑ чухне йышӑнман. Проекта Чӑваш кӗнеке издательствинче 1976 ҫулта ҫеҫ пурнӑҫланӑ, чӑвашла альбом кӑларӑмӗ пек, ҫавӑн пекех вырӑсла кӗнеке формипе кӑларнӑ.

Ҫӗнӗлӗх кӗртнӗ формӑллӑ тата тарӑн философилле янӑравлӑ ӗҫӗсем обществӑра яланах ҫынсене кӑсӑнлантарнӑ, консервативлӑ публика вара вӗсене йышӑнман.

1968 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче СССР Художниксен пӗрлӗхӗн кандидачӗ пулса тӑнӑ, 1970 ҫулта ҫеҫ тулли праваллӑ членӗ пулса тӑнӑ. Художниксен пӗрлӗхӗн 13984 №-лӗ член билетне вилес умӗн кӑна, 1971 ҫулхи утӑ уйӑхӗн варринче панӑ.

1965 ҫулта кӗнеке издательствин ӗҫченӗпе О. В. Таллеровӑпа паллашнӑ; 1966 ҫултан пуҫласа мӗн виличченех унпа пӗрле пурӑннӑ. 1980-мӗш ҫулсенче О. В. Таллерова художникӑн ӗҫӗсемпе архивне йӗркене кӗртнӗ, ҫырусене, ҫырса хӑварнисене, ун пирки асаилӳсене пичетлесе кӑларма пуҫланӑ. 1966 ҫултан пуҫласа Геннадий Айги поэтпа тата унӑн йӑмӑкӗпе, Ева Лисина ҫыравҫӑпа тачӑ ҫыхӑну тытнӑ; вӗсен пулӑшӑвӗпе 1960-мӗш ҫулсенчи ҫӗнӗлӗх кӗнӗ ӳнерти чи ҫӗнӗ пулӑмсемпе паллашнӑ. Чунпа ҫывӑх хальхи ӳнерҫӗсен шутне формалист тесе шутланнӑ украин графикӗ Георгий Гавриленко (1927—1984), Мускав живописецӗ Владимир Яковлев (1934—1998), Никифор (Никифор Крыницкий) поляк художникӗ-примитивисчӗ тата ыттисем кӗнӗ.

Миттов йывӑр чирленӗ хыҫҫӑн вилнӗ.

Астӑвӑм

А. И. Миттов ячӗпе Канаш районӗнчи Сиккасси вӑтам шкулӗ, Шупашкарта бульвар хисепленет.

Анатолий Миттов художника (1932—1971) халалланӑ асӑну хӑми
Анатолий Миттов художника (1932—1971) халалланӑ асӑну хӑмине уҫни

2012 ҫулхи раштавӑн 13-мӗшӗнче художникӑн тӑван тӑрӑхӗнче вӑл ҫуралнӑранпа 80 ҫул ҫитнине халалланӑ савӑнӑҫлӑ мероприятисем иртнӗ. Чӑваш патшалӑх ӳнер музейӗнче пысӑк юбилей экспозицийӗ уҫӑлнӑ, унта ӑстан паллӑ ӗҫӗсем, еткерҫӗсен коллекцийӗнчи малтан кӑтартман ӗҫсем, архивлӑ сӑнӳкерчӗксем, ҫавӑн пекех астӑвӑм япалисем кӗнӗ. «День Миттова — Миттов кунӗ. А. И. Миттов пултарулӑхӗ тата Чӑваш Ен ӳнерӗнчи хальхи тенденцисем» ӑслӑлӑх конференцийӗ иртнӗ. Унӑн материалӗсем тӑрӑх ӑслӑлӑх статйисен пуххине пичетлесе кӑларнӑ.

2017 ҫулхи авӑн-юпа уйӑхӗсенче Чӑваш Республикин Культура министерстви тата Чӑваш Енӗн Художниксен пӗрлӗхӗ пулӑшнипе художникӑн тӑван тӑрӑхӗнче ӳнерҫӗсемпе тӗпчевҫӗсем хутшӑннипе ӑслӑлӑхпа ӳнер пленэр-семинарӗ иртнӗ.

2017 ҫулхи раштавӑн 13-мӗшӗнче К. В. Иванов ячӗллӗ литература музейӗнче ӳнерҫӗн 85 ҫулхи юбилейне халалланӑ савӑнӑҫлӑ мероприяти иртнӗ.

2017 ҫулхи раштавӑн 21-мӗшӗнче художникӑн тӑван тӑрӑхӗнче, Канаш районӗнчи Сиккасси ялӗнче, савӑнӑҫлӑ лару-тӑрура асӑну хӑмине уҫнӑ (авторӗ — В. П. Нагорнов скульптор).

2017 ҫулхи раштавӑн 28-мӗшӗнче Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтӗнче Миттов ҫуралнӑранпа 85 ҫул ҫитнине халалланӑ «Наци туйӑмне йӗркелес ӗҫри художникӑн вырӑнӗ» ӑслӑлӑхпа практика конференцийӗ иртнӗ.

2018 ҫулхи нарӑс-пуш уйӑхӗсенче Шупашкарта А. И. Миттов 85 ҫул тултарнине халалланӑ унӑн ӗҫӗсен куравӗ ӗҫленӗ.

2017 ҫулта художникӑн тӑван тӑрӑхӗнче иртнӗ пленэр-семинар пӗтӗмлетӗвӗсемпе «Миттов ҫут тӗнчи» курав (живопись, графика, ӳнер фотографийӗ) йӗркеленӗ. Пӗрремӗш экспозицие 2018 ҫулхи пушӑн 2-мӗшӗнче «Кӗмӗл ӗмӗр» галерейӗнче (Чӑваш Республикин наци вулавӑшӗ) савӑнӑҫлӑн кӑтартнӑ. 2018 ҫулхи пушӑн 29-мӗшӗнче ӑна Канашри таврапӗлӳ музейӗнче уҫнӑ. Канашри таврапӗлӳ музейӗнче «Миттов ҫут тӗнчи» курава официаллӑ майпа 2018 ҫулхи акан 5-мӗшӗнче уҫнӑ.

2022 ҫулта художник ҫуралнӑранпа 90 ҫул ҫитнине халалланӑ темиҫе астӑвӑм мероприятийӗ иртнӗ. 2022 ҫулхи раштавӑн 15-мӗшӗнче Чӑваш наци музейӗ йӗркеленӗ «Паллӑ мар Миттов» курав уҫӑлнӑ. Экспозицире унччен кӑтартман ӗҫсене, архив материалӗсене тата ҫемье архивӗнчи унӑн япалисене кӑтартнӑ[7].

Тӗп ӗҫӗсем

  • К. В. Ивановӑн «Нарспи» поэмине капӑрлатни тата иллюстрацисем туни. Графика (1960);
  • «Атӑл ҫинчен каласа пани» триптих. Живопись (1962);
  • «Чӑваш вӑрманӗ» ярӑм. Живопись, темпера (1963);
  • «Сухапа сӳре» халӑх юррин мотивӗсемпе тунӑ ярӑм. Живопись, темпера (1964—1965);
  • «Чӑваш аваллӑхӗ» ярӑм. Живопись, темпера (1960-мӗш ҫҫ.);
  • «Нарспи» поэмӑн мотивӗсемпе тунӑ ярӑм;
  • Ҫеҫпӗл Мишши поэзийӗн мотивӗсемпе тунӑ графика (1965—1970);
  • «Пурнӑҫпа вилӗм» ярӑм. Графика (1967—1970).

Пултарулӑх еткерӗ

Ӳнерҫӗ вилнӗ хыҫҫӑн унӑн пултарулӑхӗн пысӑк еткерне тӑлӑха юлнӑ арӑмӗ О. В. Таллерова упраса пурӑннӑ. Миттов еткерне вӑл хутшӑннипе йӗркене кӗртме тата статьясемпе кӗнекесенче сарма, Мускавпа Шупашкарти астӑвӑм куравӗсенче кӑтартма пуҫланӑ. Халӑх ҫак ӗҫе тивӗҫлӗн хак панӑ. 1990-мӗш ҫулсенче О. В. Таллерова (посредниксем урлӑ) ӗҫсен пӗр пайне Мускаври тата ют ҫӗршыври коллекцисене панӑ. Вӑл вилнӗ хыҫҫӑн еткерӗн пӗчӗк пайӗ унӑн ҫывӑх тӑванӗсене куҫнӑ; тӗп пайне, ҫав шутра уйрӑм япаласене, архивне тата библиотекӑна художникӑн ҫемйине (амӑшӗпе шӑллӗне) панӑ. Ҫемьере упранса юлнӑ материалсем шутра тӑраҫҫӗ; вӗсене ӑслӑлӑх тӗлӗшӗнчен сӑнласа параҫҫӗ тата тӗпчеҫҫӗ.

А. И. Миттов ӗҫӗсен тӗп коллекцийӗ Чӑваш патшалӑх ӳнер музейӗнче упранать[2], ҫав шутра «Атӑл ҫинчен каласа пани» триптих, «Чӑваш вӑрманӗ» ярӑм, ҫавӑн пекех «Нарспи» тата «Пурнӑҫпа вилӗм» графика ярӑмӗсен оригиналӗсем.

Художникӑн «Нарспи» поэма валли тунӑ диплом ӗҫӗ Санкт-Петербургри Раҫҫейри ӳнер академийӗ ҫумӗнчи Ӑслӑлӑхпа тӗпчев музейӗнче вырнаҫнӑ[8], Патшалӑхри Третьяков галерейӗнче вара унӑн 33 ӗҫӗ упранать.

Унӑн ӗҫӗсем ҫавӑн пекех Раҫҫейри тата ют ҫӗршыври тӗрлӗ пухӑмсенче (Мускаври Blue apple галерейи; Данири Силькеборг ӳнер музейӗ (Silkeborg Kunstmuseum); Швейцарири Сент-Галлен хулинчи «Эркер» галерейи), уйрӑм ҫынсен пуххисенче тата художникӑн ҫемйинче упранаҫҫӗ.

2013 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнче «Эркер» галерейӑн (Швейцари) хуҫисем йышӑннипе, А. П. Хузангай ӑсчах тата общество ӗҫченӗ тӳррӗн хутшӑннипе 1968—1970 ҫулсен тапхӑрӗнчи 9 графика ӗҫне Чӑваш патшалӑх ӳнер музейӗн фончӗсене панӑ.

Куравсем

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Bibliothèque nationale de France Anatoli Mittov // Autorités BnF (фр.): اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых даных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform, платформаи додаҳои боз, ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы, гом бæрæггæнæнты платформæ — 2011.
  2. ^ 1, 2, 3 Анатолий Миттов (1932-1971). ArtMuseum.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ.
  3. ^ Записные книжки № 1. Из архива наследников А. И. Миттова
  4. ^ Анатолий Иванович Миттов (1932—1971). Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ.
  5. ^ Протоколы заседаний кафедры ИЗО за 1961—1965 гг. ГИА ЧР. Ф. 1335. Оп. 6. Д. 706. Л. 17об.
  6. ^ Трудовая книжка А. И. Миттова. С. 2-3. Архив семьи художника.
  7. ^ 1, 2 Выставка «Неизвестный Миттов». Чувашский национальный музей. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ.
  8. ^ Анатолий Иванович Миттов. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ.
  9. ^ Открылась выставка «Земля наших дедов». ArtMuseum.ru (3 нарӑсӑн 2018). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Миттов Анатолий Иванович : каталог выставки. / вступ. ст. М. Карачарсковой. — Чебоксары, 1973. — 31 с.
  • А. И. Миттов. 1932—1971 : буклет / сост. М. Карачарскова. — Чебоксары : РИО Госкомиздата ЧАССР, 1983. — 10 с.
  • Анатолий Иванович Миттов : Воспоминания, стихотворения. Очерки, художественно-критические статьи. Дневниковые записи, рассказы, стихи художника / сост., прим. и коммент. О. В. Таллеровой-Миттовой; вступ. ст. Н. В. Воронова. — Чебоксары : Чуваш. кн. изд-во, 1990. — 214 с.
  • Орков Г. Миттов и мы / Г. Орков // Лик Чувашии. — 1994. — № 4. — С. 137—138;
  • Хузангай А. Прославленный / А. Хузангай // Республика.- 1998. — 19 марта. — С. 9.

Категорисем