Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Праски Витти

Праски́ Витти́ (чӑн ячӗ — Петро́в Вита́лий Петро́вич; 1936 ҫулхи авӑнӑн 17-мӗшӗ, Малти Ишек, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ, Шупашкар) — совет саманин тата Раҫҫейӗн художникӗ, живописец-монументалисчӗ, графикӗ, эмальер. РСФСР тава тивӗҫлӗ художникӗ (1983), Чӑваш Республикин халӑх художникӗ (1994). Литературӑпа ӳнер сферинчи РФ Президенчӗн премийӗн лауреачӗ.

Этнофутуризм юхӑмӗн чи паллӑ пайташӗсенчен пӗри, унӑн пултарулӑхӗнче чӑваш халӑх ӳнерӗн йӑли-йӗрки тата хальхи заманӑн художество чӗлхи пӗрлешсе тӑрать.

Псевдонимӗ

Художник хӑй «Праски Витти» псевдоним епле ҫуралнине ҫапла ӑнлантарса панӑ:

Ку Венгрире пулчӗ. Эпӗ эмаль плиткине шӑталаттӑм, кантӑк татӑкӗ сикерен тухса куҫа лекрӗ. Темиҫе кунран пульницана кайрӑм. Кантӑка кӑларчӗҫ те, чир-чӗр карттине ҫырма пуҫларӗҫ. Медсестра ыйтать: «Аннӳ ячӗ кам?» — тесе. Тухтӑрсем шутланӑ тӑрӑх, ҫын чирлӗ вӑхӑтра хӑйӗн амӑшӗн ятне кӑна тӗрӗс астуса юлать иккен, ҫавӑнпа ҫак ҫӗршывра официаллӑ документсене амӑшӗн ячӗпе ҫыраҫҫӗ. Эпӗ калатӑп: «Праски». — «А сирӗн?» — «Витти, — тетӗп ӑна, — Праски Витти».

Каярахпа шутларӑм: куравсене Праски Витти ятпа хутшӑнмалла. Нумайӑшӗ ку псевдоним тесе шутлать. Чӑннипе вара ялта мана шӑп ҫапла чӗнеҫҫӗ — Праски Витти (Праски [ывӑлӗ] Витти).

— Интервьюран[2]

Биографи

Ачалӑх ҫулӗсем

Виталий Петров 1936 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 17-мӗшӗнче Чӑваш АССР кӗрекен Вӑрнар районӗнчи Малти Ишек (Алгазино) ялӗнче, нумай ачаллӑ хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ. Амӑшӗ — Ананьева Прасковья Ананьевна (1916—1992), ашшӗ — Евсеев Пётр Евсеевич (1913—1978)[3]. Ача чухне вӑрҫӑ вӑхӑтӗнчи йывӑрлӑхсене тӳснӗ, тылра ӗҫленӗ[4].

1954 ҫулта Нурӑсри вӑтам шкултан вӗренсе тухнӑ[3].

Художество пӗлӗвӗ

1954 ҫулта Шупашкарти художество училищине вӗренме кӗнӗ[3]. Вӗренӗве Совет Ҫарне (1955—1957) хӗсмете кайма тивнӗрен пӑрахма тивнӗ. 1961 ҫулта «Художники-монументалисты» ятлӑ диплом ӗҫне хӳтӗленӗ хыҫҫӑн Ленинградри В. И. Мухина ячӗллӗ аслӑ ӳнерпе промышленность училищине (халӗ А. Л. Штиглиц ячӗллӗ Санкт-Петербургри ӳнерпе промышленность академийӗ) монументаллӑ-декоративлӑ живопись факультетне вӗренме кӗнӗ.

1967 ҫулта вӗренсе тухнӑ май, Пермь политехника институчӗн(выр.)чăв. фасачӗ валли «Ҫын тата космос» (мозаика, смальта) триптих ӑсталанӑ (диплом ӗҫӗ)[3].

Пултарулӑх ӗҫӗ-хӗлӗ

Вӗренсе тухсан Пермь тата Тольятти хулисенче ӗҫленӗ, монументаллӑ хайлавсем ӑсталанӑ. 1987 ҫулта Шупашкара таврӑннӑ.

Пултарулӑхӗн тӗп енӗсем: монументаллӑ тата станок живопиҫӗ, графика, эмаль. Праски Витти — вӗри эмаль техникине алла илнӗ тата ҫак ӗҫре тӗнче шайӗнче палӑрнӑ чӑваш художникӗсен йышне кӗрет.

Паллӑрах ӗҫӗсем:

  • К. В. Ивановӑн «Нарспи» поэми валли ӳкернӗ сӑнсем[5];
  • Андрей Вознесенский сӑвӑҫӑн кӗнеки валли ӳкернӗ сӑнсем;
  • Монументаллӑ композицисем: Ижевскра («Телеграф на службе человека»)[6], Сызраньре (мозаика «Мирный труд», 1975), Самарта («Космоса утса пыракан ҫын» витраж триптихӗ, 1976), Тольяттире («Ҫутӑ илсе килекен кӗнеке» панно, «Сывлӑх сыхлавӗ», «Кӗнекене мухтани» роспись).

Куравсем

1970-мӗш ҫулсен варринчен пуҫласа художник ӗҫӗсем ГДР, Болгари, Венгри, Польша, Испани, АПШ, Германи, Инди, Япони, Турци ҫӗршывӗсенче экспозициленнӗ.

Персоналлӑ куравсем:

  • 1984, 1987, 1993, 1996, 2011, 2021 — Чӑваш патшалӑх ӳнер музейӗ (Шупашкар);
  • 1990 — «К. В. Ивановӑн поэзи тӗнчи» (Мускав);
  • 1995 — «Венгрсем ҫӗнӗ тӑван ҫӗршыва тупни» (Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ);
  • 2002 — Труа (Франци), Барселона (Испани).

Педагогика ӗҫӗ

И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика университечӗн профессорӗ пулнӑ.

Уйрӑм ҫын символики

2021 ҫулта, художник 85 ҫул тултарнӑ тӗле, Вадимпа Галина Шипунов геральдистсем ун валли уйрӑм гербпа ялав ӑсталанӑ. Герба художник 2021 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 17-мӗшӗнче йышӑннӑ[7].

Герб ӑнлантарӑвӗ (Геральдика)

Симӗс уйра — кӗмӗл тӗслӗ ҫунатлӑ, ҫӳҫлӗ хӳрине умалла уснӑ барс евӗрлӗ пантера; чӗрнисем ылтӑн тӗслӗ, ҫӑварӗнчен тата хӑлха шӑтӑкӗнчен вут-хӗм тухать… Девиз «ӖҪЛЕС КИЛЕТ» — симӗс хӑю ҫинче ылтӑн саспаллисемпе ҫырнӑ.

Праски Виттин пайӑр гербӗ
Праски Виттин пайӑр ялавӗ
В. А. Шипунов пайӑр герба парнелет (2021)

Вилни

2026 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗнче, 90 ҫула кайсан, йывӑр чир хыҫҫӑн Шупашкарта вилнӗ[8][9]. Художникпа 2026 ҫулхи нарӑс уйӑхӗн 1-мӗшӗнче Чӑваш патшалӑх ӳнер музейӗнче сывпуллашнӑ.

Чӑваш Ен Пуҫлӑхӗ Олег Николаев художник вилнӗ май хӑйӗн хурланӑвне пӗлтерсе Праски Виттине «сӑрӑсемпе ӳкернӗ халӑх чунӗ» тесе хакланӑ[10].

Хисеплӗ ятсемпе наградӑсем

  • Туслӑх орденӗ (2012) — Тӑван ҫӗршыв культурипе сӑнарлӑ ӳнер аталанӑвне пысӑк ӳсӗм кӳнӗшӗн[11];
  • РСФСР тава тивӗҫлӗ художникӗ (1983);
  • Чӑваш Республикин халӑх художникӗ;
  • РФ Президенчӗн литературӑпа ӳнер енӗпе премийӗ (2001);
  • Петр Егоров ячӗллӗ Чӑваш Республикин патшалӑх премийӗ (1993);
  • Чӑваш Республикин Наци ӑслӑлӑх тата ӳнер академийӗн чӑн пайташӗ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ https://pravdapfo.ru/news/skonchalsya-velikij-chuvashskij-hudozhnik-praski-vitti/
  2. ^ Ирина Павлова. Рисовать как песню петь. «Грани» хаҫат (27 юпан 2011). Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 6-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи акан 23-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4 Семечкина-Бессонова Л. В. «Если мне суждено ещё раз родиться, я хотел бы стать звуком, музыкой, чувашской песней…» Чӑваш патшалӑх художество музейӗ (2011). Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи акан 6-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2016 ҫулхи кӑрлачӑн 19-мӗшӗ.
  4. ^ Праски Витти: «Я никогда не рисовал карикатуру». Культурный провайдер Чувашии (2 раштавӑн 2005). Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи раштавӑн 10-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи раштавӑн 13-мӗшӗ.
  5. ^ По мотивам поэмы К. В. Иванова. Пӑхнӑ кун: 2011 ҫулхи юпан 21-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2013 ҫулхи пушӑн 1-мӗшӗ.
  6. ^ Прогулки по Ижевску: настенная «живопись» эпохи СССР. Izhlife.ru. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи ҫӗртмен 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2017 ҫулхи чӳкӗн 16-мӗшӗ.
  7. ^ Вадим Шипунов. Герб Виталия Петрова (Праски Витти). Геральдический художник Вадим Шипунов. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 30-мӗшӗ.
  8. ^ Скончался великий чувашский художник Праски Витти, Правда ПФО (2026-01-30). Тӗрӗсленӗ: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 2-мӗшӗ.
  9. ^ Чувашия скорбит по мастеру: на 90-м году ушел из жизни Праски Витти. ГТРК Чувашия (30 кӑрлачӑн 2026). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 2-мӗшӗ.
  10. ^ Ушел из жизни народный художник Чувашии Праски Витти. МК в Чебоксарах (30 кӑрлачӑн 2026). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 2-мӗшӗ.
  11. ^ Указ Президента РФ от 16.07.2012 № 995( ӗҫлемен каҫӑ)

Вуламалли

  • Давыдов–Анатри, В., "Тавах Праски Виттине" , Хыпар. – 1997, кăрлач, 29.
  • Зорский, Х. "Халăх сăнарĕ – илем çутинче", Ялав. – 1996. – № 5. – С. 93.
  • Краснов, В., "Чăваша тĕнчене кaларакан", Тăван Атăл, 1997. – № 9. – С. 67.
  • Кузьмин, В., "Праски Витти кĕвви", Хыпар. – 1996. – юпа, 3.
  • Праски, В. «Анне портречĕ – Барселонăра, Хыпар. – 1997, кăрлач, 30.
  • Праски, В. "Саккăрмĕш хут пулчĕ", Н. Смирнова çырса илнĕ, Хыпар. – 1998, çурла, 19.
  • Праски В. «Юлнă кунсене халăхăмăршăн ирттерĕп», Хыпар. – 1996, авăн, 7.
  • Семенов, А., "Германи посольствинче – Праски Витти ĕçĕсем", Хыпар, 1997, нарăс, 1.
  • Смирнова, Н., "Праски Витти Турцирен таврaнчĕ", Хыпар, 1999, çĕртме, 8.
  • Теветкел, М., "Праски Витти художнике саламласа çырнă шӳт,Çамрăксен хаçачĕ, 1997, авăн, 27 (№ 39). – С. 8.
  • Алексин, В. Испанский дебют чувашского мастера / В. Алексин // Совет. Чувашия. – 1997. – 6 авг.
  • Алексин, В. Париж, конечно, не Чандрово, но и там говорят по–чувашски / В. Алексин // Совет. Чувашия. – 1999. – 30 дек.
  • Арапов, В. Выставка, радующая всех нас / В. Арапов // Чaваш ен. – 1996. – 30 нояб. – 7 дек. (№ 47). – С. 8.
  • Викторов, Ю. Колесо – символ вечного движения / Ю. Викторов // Совет. Чувашия. – 1995. – 15 дек.
  • Викторов, Ю. Обжигающая кисть / Ю. Викторов // Совет. Чувашия. – 1993. – 23 апр.
  • Гордеева, С. Модель мира в работах художника / С. Гордеева // Чaваш ен. – 1997. – 12–19 июля (№ 28). – С. 4.
  • Eгоров, А. Праски Вити рисует жаркие стихи / А. Eгоров // Жизнь. – 2001. – 24–30 июля (№ 30). – С. 16.
  • Испанские «каникулы» художника // Республика. – 2003. – 13 авг. (№ 32). – С. 5.
  • Макшанова, E. Картины, на которых оживают легенды / E. Макшанова // Чебоксар. новости. – 1994. – 22 дек.
  • Он и в Венгрии свой человек // Совет. Чувашия. – 2004. – 12 марта.
  • Осипова, Н. Чувашский народный художник получил международную премию / Н. Осипова // Чaваш ен. – 1999. – 31 июля –7 авг. (№ 30). – С. 1.
  • Праски, В. В Кечкемете, на волнах вдохновения / Праски Витти // Республика. – 2003. – 29 окт. (№ 43). – С. 6.
  • Праски, В. Праски Витти : «Я рисую канонический образ чувашей...» / Праски Витти ; записал В. Кожевников // Современ. Чувашия. – 2004. – 25 нояб. – С. 1, 4.
  • Праски, В. По национальности – художник / Праски Витти // Республика. – 2000. – 1 сент. (№ 35). – С. 4.
  • Праски, В. «Теперь уж – настоящий художник» / Праски Витти ; беседовала И. Пушкина // Ульяновец. – 2000. – 14 янв.
  • Трофимов, А. Древо большого искусства / А. Трофимов // Совет. Чувашия. – 1986. – 17 сент.
  • Тьваш, М. Праски Витти – художник и ученый / М. Тьваш // Молодеж. курьер. – 1996. – 13 сент. (№ 37). – С. 12.
  • Убасси, С. Уход в символ / С. Убасси // Лик Чувашии. – 1994. – № 3. – С. 147.
  • Шамбулина, А. Праски Витти : «В семье никогда не видел обмана и грубости...» / А. Шамбулина // Ульяновец. – 2001. – 7 июня.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

п • с • т
Чăваш Енĕн халӑх художникӗсем
Чӑваш АССР халӑх художникӗ Спиридонов Моисей Спиридонович (1960)  • Овчинников Николай Васильевич (1968)  • Сверчков Никита Кузьмич (1975)  • Карачарсков Николай Прокофьевич (1977)  • Ефремова Екатерина Иосифовна (1980)  • Павлов Пётр Васильевич (1980)  • Агеев Владимир Иванович (1986)  • Григорьев-Савушкин Павел Григорьевич (1987)  • Сизов Пётр Владимирович (1990)
Чӑваш Республикин халӑх художникӗ Немцев Виктор Леонтьевич (1993)  • Юрьев Элли Михайлович (1993)  • Петров Виталий Петрович (1994)  • Осипов Фёдор Прокофьевич (1997)  • Терюкалова Раиса Фоминична (2001)  • Матросов Юрий Петрович (2002)  • Григорян Миша Гришович (2002)  • Владимиров Климентий Владимирович (2003)  • Рыбкин Анатолий Петрович (2005)  • Енилин Николай Аристархович (2010)  • Кадикин Сергей Николаевич (2010)  • Николаев Владислав Владимирович (2011)  • Медведев Вольт Яковлевич (2012)  • Силов Анатолий Александрович (2013)  • Нагорнов Владимир Порфирьевич (2015)  • Долгашёв Константин Александрович (2016)  • Егоров Николай Григорьевич (2017)  • Данилов Анатолий Васильевич (2017)

Категорисем