Моляк
Моляк (выр. Моляково) — Раҫҫей Федерацийӗнчи Чӑваш Республикин Етӗрне муниципаллӑ округне кӗрекен ял. Административлӑ-территориллӗ тытӑм тӑрӑх вӑл Советски территори пайне кӗрет.
Географи
Ял Чӑваш Енӗн ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ пайӗнче, Чӑваш плато ҫинче[2], лӑсӑллӑ тата ҫулҫӑллӑ вӑрмансен тӑрӑхӗнче вырнаҫнӑ[3]. Вӑл 97К-006 автоҫултан хӗвеланӑҫалла вырнаҫнӑ. Район центрне — Етӗрне хулине ҫити 26 ҫухрӑм, республикӑн тӗп хулине — Шупашкара ҫити 81 ҫухрӑм, чи ҫывӑхри чукун ҫул станцине ҫити 75 ҫухрӑм[4]. Тинӗс шайӗнчен 141 метр ҫӳллӗшре вырнаҫнӑ[5].
Климат
Климат вӑтам континентлӑ, хӗлле сивӗ те вӑрӑм, ҫулла ӑшӑ. Сывлӑшӑн ҫулталӑкри вӑтам температури — 2,9 °С. Чи ӑшӑ уйӑхри (утӑ уйӑхӗнчи) сывлӑшӑн вӑтам температури — 18,6 °C (чи ӑшши — 38 °C); чи сивӗ уйӑхри (кӑрлач уйӑхӗнчи) — −13 °C (чи сивви — −44 °C). Сивӗсӗр тапхӑр 148 кун патнелле тӑсӑлать. Ҫулталӑкра вӑтамран 513 мм юр-ҫумӑр ҫӑвать, ҫав шутран ака уйӑхӗнчен пуҫласа юпа уйӑхӗччен 357 мм ӳкет[2].
Вӑхӑт тӑрӑхӗ
Моляк ялӗ, пӗтӗм Чӑваш Енри пекех, МСК (мускав вӑхӑчӗ) сехет тӑрӑхӗнче вырнаҫнӑ. Вырӑнти вӑхӑт UTC-ри вӑхӑтран +3:00 чухлӗ уйрӑлса тӑрать[6].
Истори
Ял XVIII ӗмӗрте Никольски (Шӑмат, хальхи вӑхӑтра — Советски ял) выҫҫӑлкки пек пуҫланса кайнӑ. Историри ячӗсем: Моляккасси (1927), Моляков выҫҫӑлкки, Молякасы. Кунти халӑх 1866 ҫулччен патшалӑх хресченӗсем шутланнӑ, вӗсем ҫӗр ӗҫӗпе аппаланнӑ тата выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетнӗ. 1930 ҫулта ялта «Маяк» колхоз йӗркеленӗ (ҫав ҫултах Токсин ятне панӑ). XIX ӗмӗртен пуҫласа 1927 ҫулччен ял Етӗрне уесӗн Шӑмат вулӑсне, 1927—1928 ҫулсенче — Элӗк районне, 1928—1939 ҫулсенче тата 1956 ҫултанпа — Етӗрне районне, 1939—1956 ҫулсенче — Советски районне кӗнӗ[4].
Халӑх йышӗ
| 1858[7] | 1897[8] | 1926[9] | 1939[10] | 1979[11] | 2002[12] |
|---|---|---|---|---|---|
| 69 | ↗80 | ↗141 | ↘128 | ↘75 | ↘44 |
| 2010[13] | 2012[14] | 2020[15] | |||
| ↗51 | ↘47 | ↘40 |
1795 ҫулта 8 кил хуҫалӑхне шута илнӗ. 1858 ҫулта ялта 31 арҫын тата 38 хӗрарӑм пурӑннине ҫырса хӑварнӑ. 1897 ҫулхи даннӑйсем тӑрӑх — 41 арҫын, 39 хӗрарӑм. 1926 ҫулхи ҫыравра 25 кил хуҫалӑхӗ пулнине палӑртнӑ, унта 60 арҫын тата 81 хӗрарӑм пурӑннӑ. 1939 ҫулхи даннӑйсемпе — 56 арҫын, 72 хӗрарӑм; 1979 ҫулта — 36 арҫын, 39 хӗрарӑм. 2002 ҫулхи ҫырав вӑхӑтӗнче 18 кил хуҫалӑхӗнче 44 ҫын (23 арҫын тата 21 хӗрарӑм) пурӑннине палӑртнӑ. Халӑхӑн наци йышӗнче чӑвашсем 98 % йышӑннӑ[16]. 2010 ҫулхи Пӗтӗм Раҫҫейри халӑх ҫыравӗ тӑрӑх 18 кил хуҫалӑхӗнче пӗтӗмпе 51 ҫын пурӑннӑ: 29 арҫын, 22 хӗрарӑм.
2015 ҫулхи даннӑйсем тӑрӑх ялта 49 ҫын пурӑннӑ, 2016 ҫулта — 47 ҫын, 2017 ҫулта — 45 ҫын, 2018 ҫулта — 44 ҫын[17].
Транспорт
Ялти транспорт инфраструктурине автомобиль транспорчӗ йӗркелет. Ялтан хӗвелтухӑҫнелле регион пӗлтерӗшлӗ 97К-006 «Аниш» автомобиль ҫулӗ («Етӗрне — Советски — Элӗк» участок) иртет. Ҫак ҫул район центрӗпе тата кӳршӗ ялсемпе ҫулталӑкӗпех ҫыхӑнса тӑма май парать.
Общество транспортне 124-мӗш номерлӗ автобус йӗркелет. Вӑл «Етӗрне — Йӳҫпан» маршрутпа ҫӳрет (Кивӗ Тинкеше те кӗрет). «Моляк» чарӑнӑвӗ «Килтӗш» тата «Советски» чарӑнусем хушшинче вырнаҫнӑ[18]. Автобус кунне темиҫе хут ҫӳрет (ирхи тата каҫхи рейссем). Автобуссем Етӗрне хулинчи автовокзалтан тухаҫҫӗ.
Инфраструктура
Яла газ кӗртнӗ (ҫутҫанталӑк газне пурӑнакан ҫуртсем патнех илсе пынӑ). Электричествӑпа Етӗрне районӗн электросечӗсем тивӗҫтереҫҫӗ. Шыва урамри шыв колонкисенчен илеҫҫӗ. Хытӑ каяшсене (ТКО) автомобиль ҫулӗн вӗҫӗнчи ятарлӑ вырӑнта пухаҫҫӗ. Ял территорийӗнче спорт лапамӗ вырнаҫтарнӑ.
Ӑнлантарусем
- ^ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya
- ^ 1, 2 Схема территориального планирования Ядринского района. Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 10-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи авӑнӑн 24-мӗшӗ.
- ^ Раҫҫей Федерацийӗн Ҫутҫанталӑк ресурсӗсен министерствин 2007 ҫулхи пушӑн 28-мӗшӗнчи 68-мӗш номерлӗ «Раҫҫей Федерацийӗнчи вӑрман ӳсекен зонӑсемпе вӑрман районӗсен йышне ҫирӗплетесси ҫинчен» приказӗ
- ^ 1, 2 Моляково (выр.). Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 10-мӗшӗ.
- ^ Molyakovo (англ.). GeoNames. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 10-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи чӳкӗн 21-мӗшӗ.
- ^ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (выр.) (3 ҫӗртмен 2011).
- ^ https://chuvenc.ru/show_Hierarhy_Region2/3/1249.
- ^ https://chuvenc.ru/show_Hierarhy_Region2/3/1249.
- ^ https://chuvenc.ru/show_Hierarhy_Region2/3/1249.
- ^ https://chuvenc.ru/show_Hierarhy_Region2/3/1249.
- ^ https://chuvenc.ru/show_Hierarhy_Region2/3/1249.
- ^ http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081460.
- ^ https://rosstat.gov.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm.
- ^ https://web.archive.org/web/20150909142112/http://gov.cap.ru/HOME/158/smo/msu-317.doc.
- ^ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya.
- ^ Советское сельское поселение Ядринского района (выр.). Официальный сайт Советского сельского поселения. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 10-мӗшӗ.
- ^ Паспорт Советского сельского поселения Ядринского района Чувашской Республики (выр.). Архивная копия официального сайта. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 10-мӗшӗ.
- ^ Маршрут маршрутного такси №124 (выр.). Яндекс.Карты. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 10-мӗшӗ.
