Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Савиных Виктор Петрович

Ви́ктор Петро́вич Савины́х (ҫур. 1940 ҫулхи пушӑн 7-мӗшӗ, Березкины[d], Киров облаçě) — совет космонавчӗ, ӑсчах, аслӑ шкулта кадрсем хатӗрлекен организатор; , профессор, профессор (2019). Икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ. СССР тата Раҫҫей Федерацийӗн Патшалӑх премисен лауреачӗ. 1989—2007 ҫулсенче — Мускаври геодезипе картографи патшалӑх университечӗн (МИИГАиК) ректорӗ, 2007 ҫултанпа — президенчӗ. «Тӑван Ҫӗршыв умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орденӑн тулли кавалерӗ.

2011 ҫулхи пуш уйӑхӗнче «Пӗрлӗхлӗ Раҫҫей» партирен Киров облаҫӗн Саккун кӑларакан пухӑвӗн депутачӗ пулса суйланнӑ[1].

СССР почта марки. 1981. Союз-Т4 — Салют-6. В. В. Ковалёнок, В. П. Савиных
В. П. Савиных Вырӑс географи обществин 14-мӗш съездӗнче (Санкт-Петербург). В. П. Савиных, А. К. Тулохонов тата Л. Г. Колотило «Вырӑс географи обществи. Тӑван Ҫӗршыва 165 ҫул ӗҫлесе парни» кӗнеке хатӗрленине сӳтсе яваҫҫӗ. 2010 ҫул

Пурнӑҫӗ

1940 ҫулхи пушӑн 7-мӗшӗнче Киров облаҫӗнчи Оричи районӗнчи Берёзкины ялӗнче ҫуралнӑ. 1957 ҫулта Тарасовы ялӗнчи вӑтам шкултан вӗренсе тухсан Перьмри чукун ҫул транспорчӗн техникумне кӗнӗ. 1960 ҫулта ӑна пӗтернӗ хыҫҫӑн Свердловск чукун ҫулӗнче 6-мӗш дистанцире юсамалли бригадӑн бригадирӗнче ӗҫленӗ[2].

1960 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа 1963 ҫулхи авӑнччен Совет Ҫарӗнче хӗсметре тӑнӑ. Чукун ҫул ҫарӗсенче топографи хӗсметӗн салтакӗ, кайран «аслӑ сержант» ятне илнӗ хыҫҫӑн чукун ҫул пуҫлӑхӗн пулӑшуҫи пулнӑ. Ивдель — Обь магистральне тума хутшӑннӑ[2].

1963 ҫулта Мускаври геодези, аэрофотосӑн тата картографи инженерӗсен институтне (МИИГАиК) оптикӑпа механика факультетне вӗренме кӗнӗ. Питӗ лайӑх вӗреннӗ, «Ленин стипендиачӗ» пулнӑ. 1969 ҫулта хӗрлӗ дипломпа вӗренсе пӗтернӗ. Ун хыҫҫӑн Экспериментлӑ машинӑсем тӑвакан Тӗп конструктор бюровӗнче («Энергия» НПО) Б. В. Раушенбах академик ертсе пыракан уйрӑмра ӗҫленӗ, 20 ҫул хушшинче ахаль инженертан пуҫласа комплекс ертӳҫи таран ӳснӗ. Уйрӑм «Союз» карапсемпе «Салют» станцисем валли управлени системисем хатӗрленӗ. Вӑл техника ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗн тата тухтӑрӗн диссертацисене хӳтӗленӗ.

1978 ҫулхи раштавӑн 8-мӗшӗнче ӑна космонавтсен ушкӑнне илнӗ. Космоса вӑл виҫӗ хут вӗҫнӗ (пӗтӗмӗшле 252 талӑк та 17 сехет ирттернӗ), СССР-ӑн 50-мӗш космонавчӗ пулса тӑнӑ:

  • Пӗрремӗш хут — 1981 ҫулхи пушӑн 12-мӗшӗнчен пуҫласа ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗччен «Союз Т-4» карапӑн тата «Салют-6» станцин бортинженерӗ пулса. Командирӗ — Владимир Ковалёнок.
  • Иккӗмӗш хут — 1985 ҫулхи ҫӗртмен 6-мӗшӗнчен пуҫласа чӳкӗн 21-мӗшӗччен «Союз Т-13» караппа. Ку вӗҫев тӑван ҫӗршыв космонавтикинче техника енчен чи кӑткӑсси шутланать: «Салют-7» станци электричество ҫуккипе ҫыхӑнуран тухса ҫухалнӑ хыҫҫӑн ӑна ҫӑлса хӑварма В. А. Джанибеков командирпа В. П. Савиных бортинженер ҫул тытнӑ. Ҫак ӗҫ валли карапӑн виҫҫӗмӗш пуканне кӑларса илнӗ, лазер дальномерӗ лартнӑ, шывпа апат тата кислород ҫуккипе хушма запас илнӗ. Вӗсем станципе алӑ вӑйӗпе ҫыхӑнса ӑна юсаса ӗҫлеттерме пуҫланӑ. Ку ӗҫсем пирки Савиных кайран «Записки с мёртвой станции» кӗнеке ҫырнӑ.
  • Виҫҫӗмӗш хут — 1988 ҫулхи ҫӗртмен 7—17-мӗшӗсенче «Союз ТМ-5» караппа. Ку тӗрлӗ патшалӑхсенчи ҫынсен экипажӗ пулнӑ, командирӗ — Анатолий Соловьёв, тӗпчевҫӗ-космонавт — Александр Александров (Болгари). Вӗсем «Мир» станципе ҫыхӑннӑ.

1988 ҫулта Виктор Савиныха МИИГАиК ректорне суйланӑ, 2007 ҫултанпа вӑл — университет президенчӗ. Космосран Ҫӗр чӑмӑрне тӗпчес ыйтусемпе нумай ӑслӑлӑх монографийӗпе статья, ҫавӑн пекех космос пирки ӑслӑлӑхпа популярлӑ кӗнекесем ҫырнӑ. Ҫыравҫӑсен пӗрлӗхӗн членӗ. СССР халӑх депутачӗ (1989—1992). Вӑл «Российский космос» журналӑн тӗп редакторӗ пулнӑ. 1988 ҫулта ӑна КВН Аслӑ лигин финалӗнче жюрире ларнӑ.

Ҫемйи

  • Ашшӗ — Пётр Кузьмич Савиных (1914—1983), Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ.
  • Амӑшӗ — Ольга Павловна Савиных (Решетникова) (1916—2005), фабрика ӗҫченӗ.
  • Шӑллӗ — Николай Савиных (1952 ҫ. ҫур.), РКК «Энергия» инженерӗ.
  • Арӑмӗ — Лилия Савиных (Мельникова) (1941 ҫ. ҫур.), Мускаври вӑрман техникин институтӗнче физвоспитани кафедринче преподаватель пулнӑ.
  • Хӗрӗ — Валентина Антипова (Савиных) (1968 ҫ. ҫур.), биолог. Виҫӗ мӑнук (Илья, Елизавета, Арсений) пур.

Хисепӗсем

  • Икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1981, 1985);
  • I, II, III тата IV степеньлӗ «Тӑван Ҫӗршыв умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден (2020[3], 2000, 1994, 2010);
  • Хисеп орденӗ (2004);
  • Виҫӗ Ленин орденӗ (1981, 1985, 1988);
  • Гагарин орденӗ (2025)[4];
  • «Космоса алла илнӗшӗн тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» медаль (2011)[5];
  • Раҫҫей Федерацийӗн Патшалӑх премийӗ (1996), СССР Патшалӑх премийӗ (1989), Раҫҫей Федерацийӗн Президенчӗн премийӗ (2002);
  • СССР Ӑслӑлӑхсен академийӗн К. Э. Циолковский ячӗллӗ ылтӑн медалӗ (1987);
  • Ют ҫӗршывсен паттӑрӗн ячӗсем (Монголи, Болгари) тата орденӗсем (Сири, Вьетнам);
  • Калуга, Пермь, Киров тата ют ҫӗршыв хулисен хисеплӗ гражданинӗ.

Астӑвӑм

  • 2007 ҫулта Киров хулинче Музей умӗнче унӑн палӑкне лартнӑ.
  • 2005 ҫулта 6890-мӗш пӗчӗк планетӑна унӑн ятне панӑ.
  • Мускав облаҫӗнчи Загорянский поселокӗнчи 11300-мӗш ҫар пайӗн пӗрремӗш ротинче ӑна ӗмӗрлӗхех списока кӗртнӗ.
  • Пермь хулинчи 129-мӗш шкул Савиных ячӗпе хисепленет.

Ӑнлантарусем

  1. ^ Избирательная комиссии Кировской области определила результаты выборов депутатов Законодательного Собрания Кировской области пятого созыва по областному избирательному округу( ӗҫлемен каҫӑ)
  2. ^ 1, 2 Гудок, 12 апреля 2021. Геннадий Горда, Владимир Андреев. Выполнимая миссия путейца Савиных. Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи акан 12-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи акан 12-мӗшӗ.
  3. ^ Указ Президента Российской Федерации от 27 февраля 2020 года № 153 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» , Wayback Machine çинчи 2020 ҫулхи нарӑсӑн 27-мӗшӗнчи копийӗ
  4. ^ Путин наградил летчика-космонавта Виктора Савиных орденом Гагарина (2025-03-03). 2025 ҫулхи акан 9-мӗшӗнче архивланӑ. Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗ.
  5. ^ Указ Президента Российской Федерации от 12 апреля 2011 года № 436 «О награждении медалью „За заслуги в освоении космоса“» , Wayback Machine çинчи 2013 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗнчи копийӗ.

Вуламалли

  • И. А. Маринин, С. Х. Шамсутдинов, А. В. Глушко (составители). Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Под редакцией Ю. М. Батурина. — ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — ISBN 5-93345-003-0.
  • Назаров Г. Дорогой Гагарина // Филателия СССР. — 1981. — № 4. — С. 2—3.
  • Савиных В. П. Записки с мертвой станции — 1989
  • Савиных Виктор. Вятка — Байконур — Космос. — «МАКД», 2010. — 224 с. — ISBN 978-5-9902047-2-0.
  • Савиных В. П. Лётчик-космонавт СССР. Учёный. Общественный деятель. — НКО «Золотой фонд Вятки», 2011. — 560 с. — ISBN 978-5-85271-405-3.
  • Земля ждет и надеется / В. Савиных; (Лит. запись Л. В. Смирновой). — Пермь : Кн. изд-во, 1983. — 157 с.
  • Савиных, Виктор Петрович."Салют-7". Записки с «мертвой» станции : Виктор Савиных. — Москва : Эксмо, 2019. — 252, (2) с., (4) л. ил., цв. ил. : факс.; 21 см; ISBN 978-5-04-089369-0.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем