Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Туҫи ял тӑрӑхӗ

Туҫи ял тӑрӑхӗ (выр. Тувсинское сельское поселение) — Чӑваш Республикин Ҫӗрпӳ муниципаллӑ округне кӗрекен администраципе территори виҫи. 2005–2022 ҫулсенче ял тӑрӑхӗн чиккисенче муниципаллӑ пӗрлӗх пулнӑ, 2022 ҫулхи пушӑн 29-мӗшӗнче Чӑваш Республикин Патшалӑх канашӗ йышӑннӑ 27-мӗш саккунпа килӗшӳллӗн ӑна пӗтернӗ[3].

Администраци центрӗ Туҫире вырнаҫнӑ. Территори пайӗн начальникӗ — Атманова Людмила Михайловна[4].

Историйӗ

Администрациллӗ-территориллӗ виҫе пек 1997 ҫулхи раштавӑн 19-мӗшӗнче йӗркеленӗ, ял тӑрӑхӗн ҫакӑн статусӗпе чиккисене Чӑваш Республикин 28 №-лӗ «Чӑваш Республикин администрациллӗ-территориллӗ тытӑмӗ ҫинчен» саккунӗпе йӗркеленӗ[5].

Чӑваш Республикин 2004 ҫулхи чӳкӗн 24-мӗшӗнчи 37 №-лӗ «Чӑваш Республикин муниципалитет пӗрлӗхӗсен чиккисене палӑртасси тата вӗсене хула, ял халӑхӗ пурӑнакан вырӑнӑн, муниципалитет районӗн, муниципалитет округӗн тата хула округӗн статусне парасси ҫинчен» саккунӗпе килӗшӳллӗн ял тӑрӑхӗн статусӗпе чиккисене муниципаллӑ пӗрлӗх пек палӑртнӑ[6].

Муниципаллӑ пӗрлӗх пек ял тӑрӑхне 2022 ҫулхи пушӑн 29-мӗшӗнче Чӑваш Республикин Патшалӑх канашӗ йышӑннӑ 27-мӗш «Чӑваш Республикин Ҫӗрпӳ районӗн муниципаллӑ перлӗхӗсене улӑштарасси тата «Чӑваш Республикин муниципалитет пӗрлӗхӗсен чиккисене палӑртасси тата вӗсене хула, ял халӑхӗ пурӑнакан вырӑнӑн, муниципалитет районӗн, муниципалитет округӗн тата хула округӗн статусне парасси ҫинчен» саккуна улшӑнусем кӗртесси ҫинчен» саккунпа килӗшӳллӗн пӑрахӑҫланӑ. Ҫапла май муниципаллӑ район шутне кӗрекен мӗнпур ял тӑрӑхӗсене пӗрлештерсе Ҫӗрпӳ муниципаллӑ округне йӗркеленӗ[3].

Ял тӑрӑхӗнчи ялсем

Туҫи ял тӑрӑхне ҫак ялсем кӗреҫҫӗ[7]:

№Ял-хулаТӗсӗХалӑх йышӗ (2015)
1ТуçиЯл, административлӑ центр↗599[8]
2КуснарпуçЯл↘41[8]
3ЛĕпсерЯл↘132[8]
4УттекассиЯл↘37[8]
5ÇĕньялЯл↗104[8]
6ЧăрăшЯл↗89[8]

Географийӗ

Ҫурҫӗр енче ял тӑрӑхӗ Вӑрманкас Кӗҫтемӗр ял тӑрӑхӗн, Ҫырмапуҫ ял тӑрӑхӗн, Шупашкар районӗнчи Тутаркасси ял тӑрӑхӗн ҫӗрӗсемпе чикӗленет. Тухӑҫ енче Рынккӑ ял тӑрӑхӗпе юнашар иртекен чикӗ вырӑнӗнче Мӑн Ҫавал юханшывӗн фарватерӗ пулса тӑрать. Кӑнтӑр енче ял тӑрӑхӗ Тавӑшкасси ял тӑрӑхӗпе чикӗленет, чикки малалла Пушанар юханшывӗ тӑрӑх иртет те Мӑн Ҫавал юханшывӗн фарватерӗпе Рынкӑ ял тӑрӑхӗ чиккинчи тӑпра ҫул урлӑ каҫиччен тӑсӑлать. Малалла ял тӑрӑхӗн чикки тӑпра ҫулпа анӑҫалла М7 «Атӑл»—Куснарпуҫ автомобиль ҫулӗпе хӗреслениччен иртет, М7 «Атӑл»—Куснарпуҫ автомобиль ҫулӗпе ҫурҫӗрелле Пушанар юханшывӗ урлӑ хывнӑ кӗпер ҫити пӑрӑнать. Туҫи ял тӑрӑхӗн анӑҫри чикки Пушанар урлӑ хывнӑ кӗпер патӗнчен пуҫланса Ҫӗрпӳ вӑрман хуҫалӑхӗн Опытнӑй лесхозӑн вӑрман кварталӗсен хӗррипе пырать, малалла сад юлташлӑхӗн ҫумӗпе иртет, унтан Урпаш—Куснарпуҫ тӑпра ҫулӗ урлӑ каҫать те сулахаялла пӑрӑнать, малалла ҫурҫӗрелле Шупашкар районӗ патне ҫитет[9].

Халӑх йышӗ

Халӑх йышӗ
2010[10]2012[11]2013[12]2014[13]2015[14]2016[15]2017[16]
1036↘1031↘1011↘1004↗1021↘1003↘961
2018[17]2019[18]2020[19]2021[2]
↘933↘922↘905↘888

2002 ҫулхи Пӗтӗм Раҫҫейри халӑх ҫыравӗпе кунти ялсенче пурӑнакансенчен ытларах пайӗ (98—100 %) — чӑвашсем[20].

Паллӑ ҫыннисем

  • Григорьев Николай Данилович (1939 ҫур.) — совет саманин тата Раҫҫейӗн чӑваш театр актёрӗ. 1969—1989 ҫулсенче Чӑваш академи драма театрӗн директорӗ пулнӑ, ҫав вӑхӑтрах сцена ҫинче те вылянӑ. Чӑваш АССР халӑх артисчӗ (1980), РСФСР тава тивӗҫлӗ артисчӗ (1982), РСФСР халӑх артисчӗ (1989) ятсене, «Чӑваш Республики умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден медальне тивӗҫнӗ. Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ Чӑваш Ен Комсомол премийӗн (1970), К. С. Станиславский ячӗллӗ РСФСР патшалӑх премийӗн (1971) лауреачӗ. Ҫӗрпӳ районӗн хисеплӗ гражданинӗ.
  • Ермолаева Александра Осиповна (1922, Туҫи — 2016, Ҫӗрпӳ) — ачасене шкулта вӗрентекен, Ҫӗрпӳ районӗнчи Ямаш (1939—1941), Туҫи (1941—1946) тулли мар вӑтам шкулсенче, Ҫӗрпӳри педучилище ҫумӗнчи пуҫламӑш никӗслӗ шкулӑн (1946—1955); Ҫӗрпӳри ҫичӗ ҫул вӗренмелли шкулта (1955–1958), шкул-интернатра (1958—1963), Ҫӗрпӳри сакӑл ҫул вӗренмелли (1963—1966) тата вӑтам шкулсене (1966—1970) пуҫламӑш классенчи ачасене вӗрентнӗ, РСФСР шкулӗн тава тивӗҫлӗ вӗрентекенӗ (1964)[21].
  • Иванов Михаил Иванович (1953–2011, Ҫӗньял) — производствӑра мала тухнӑ ҫын. 1976 ҫултанпа Шупашкарти агрегат заводӗнче тӑрмашнӑ: размётчик (1976—1980), мастер (1980—1995), участок пуҫлӑхӗ (1996—2006), строгальщик (2006—2008), 2008 ҫултанпа токарь-расточник пулса ӗҫленӗ. Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ машиностроителӗ (2013)[22].
  • Иванов Пётр Иванович (1932, Ҫӗньял — 2003, Шупашкар) — производствӑра мала тухнӑ ҫын, 2000 ҫулччен «Завод «Чӑвашкабель» савучӗ» УАО слесарь-юсавҫӑ пулса ӗҫленӗ, РСФСР тава тивӗҫлӗ рационализаторӗ (1980)[23].
  • Львов Пётр Константинович (1932, Лӗпсер — 2008) — прозаик, сӑвӑҫ, тӑлмач, СССР ҪП пайташӗ (1963). ВЛКСМ Чӑваш обкомӗн инструкторӗ (1953—1957), «Ялав» журнал редакцийӗнче (1957—1965) ӗҫленӗ, «Тӑван Атӑл» журнал редакторӗ (1965—1970), Шупашкарти телекурав студийӗн тӗп редакторӗ (1970—1973) пулнӑ. Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1993).
  • Марков Олег Иванович (1966 ҫ.ҫ., Ҫӗньял) — патшалӑх ӗҫченӗ. «Чӑвашсетьгаз» УАО техника директорӗ, тӗп директорӑн пӗрремӗш ҫумӗ — тӗп инженерӗ (2004—2012) пулса ӗҫленӗ. 2012 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен пуҫласа 2013 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗччен министр ҫумӗ, 2013 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнчен пуҫласа 2016 ҫулхи авӑн уйӑхӗччен Чӑваш Республикин строительство, архитектура тата ҫурт-йӗрпе коммуналлӑ хуҫалӑх министрӗ пулнӑ. 2014 ҫулхи ака уйӑхӗнчен пуҫласа 2015 ҫулхи авӑн уйӑхӗччен, 2016 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче Чӑваш Республикин Министрсен Кабинечӗн Председателӗн ҫумӗ те пулнӑ. «Чӑваш Республики умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден медалӗпе чысланӑ[24]. 2025 ҫулхи юпа уйӑхӗн 22-мӗшӗнчен пуҫласа — Чӑваш Республикин министрсен кабинечӗн председатель ҫумӗ.
  • Никитин Александр Никитич (1892, Туҫи — 1942, Хусан) — совет саманин патшалӑх ӗҫченӗ; Чӑваш АССР ЦИКӗн Президиум Председателӗ (1929—1937). Ленин орденӗпе чысланӑ.
  • Николаев Иван Николаевич (1946 ҫур., Куснарпуҫ) — полковник, ҫар ӑслӑхӗсен докторӗ, профессор (2000), Раҫҫей журналисчӗсен пӗрлӗхӗн пайташӗ (2005), 120 ытла ӑслӑлӑх ӗҫ авторӗ, ҫав шутра 4 монографи, 3 вӗренӳ кӗнеки, 9 вӗренӳ пособийӗ хатӗрленӗ. Раҫҫей Федерацийӗн аслӑ шкулӗн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (2013), ӑна 3-мӗш степеньлӗ «СССР Хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсенче Тӑван Ҫӗршывшӑн вӑй хунӑшӑн» орденпа, «Чӑваш Республики умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орден медалӗпе чысланӑ. Ҫавӑн пекех вӑл Раҫҫей Федерацийӗн Хӳтӗлев министерствин премийӗсен лауреачӗ (2001, 2003), Ҫӗрпӳ районӗн хисеплӗ гражданинӗ (2005)[25].
  • Степанов Михаил Степанович (1932, Чӑрӑш — 2004, Шупашкар) — тренер, бокс енӗпе СССР спорт мастерӗ (1964). Бокс енӗпе Чӑваш Ен чемпионӗ тата Раҫҫей чемпионачӗн призёрӗ (1963). Шупашкарти ҫамрӑксен спорт шкулӗн тренерӗ пулса ӗҫленӗ. 10 ытла СССР спорт мастерне, ҫав шутра В. К. Львов тӗнче чемпионне тата В. В. Гордеева Раҫҫей чемпионне вӗрентсе ӳстернӗ. СССР тава тивӗҫлӗ тренерӗ (1978), РСФСР тава тивӗҫлӗ тренерӗ (1978), Чӑваш АССР физкультурӑпа спортӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1978).

Ӑнлантарусем

  1. ^ Чувашская Республика: общая площадь земель муниципального образования // Федеральная служба государственной статистики. — Дата обращения: 11.11.2025.
  2. ^ 1, 2 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи акан 27-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 2-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2 О преобразовании муниципальных образований Цивильского района Чувашской Республики и о внесении изменений в Закон Чувашской Республики "Об установлении границ муниципальных образований Чувашской Республики и наделении их статусом городского, сельского поселения, муниципального района, муниципального округа и городского округа" (выр.). Портал органов власти Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи чӳкӗн 11-мӗшӗ.
  4. ^ Структура (выр.). Цивильский муниципальный округ Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи чӳкӗн 11-мӗшӗ.
  5. ^ Правительство Чувашской Республики. Закон Чувашской Республики от 19 декабря 1997 года № 28 «Об административно-территориальном устройстве Чувашской Республики» (19 раштавӑн 1997). Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи чӳкӗн 11-мӗшӗ.
  6. ^ Закон Чувашской Республики от 24 ноября 2004 года № 37 «Об установлении границ муниципальных образований Чувашской Республики и наделении их статусом городского, сельского поселения, муниципального района и городского округа». Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи чӳкӗн 11-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗ.
  7. ^ Устав Тувсинского сельского поселения Цивильского района // Гарант. — Дата обращения: 11.11.2025.
  8. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6 Численность населения районов Чувашской Республики (выр.). Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи пушӑн 23-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи авӑнӑн 9-мӗшӗ.
  9. ^ Описание границ территории Тувсинского сельского поселения // Администрация Тувсинского сельского поселения Цивильского района Чувашской Республики. — Дата обращения: 11.11.2025.
  10. ^ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населённых пунктов Чувашской Республики (выр.). Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи пушӑн 23-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи утӑн 27-мӗшӗ.
  11. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 31-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи ҫӑвӑн 16-мӗшӗ.
  12. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (выр.). Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи чӳкӗн 16-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи юпан 12-мӗшӗ.
  13. ^ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 2-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗ.
  14. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ. Архивланӑ 2015 ҫулхи авӑнӑн 23-мӗшӗ.
  15. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (выр.) (5 юпан 2018). Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 15-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 8-мӗшӗ.
  16. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (выр.) (31 утӑн 2017). Пӑхнӑ кун: 2017 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ. Архивланӑ 2017 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ.
  17. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи утӑн 25-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи утӑн 26-мӗшӗ.
  18. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 31-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 2-мӗшӗ.
  19. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (выр.). Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи юпан 17-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи юпан 17-мӗшӗ.
  20. ^ Коряков Ю.Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»: Чувашская Республика // lingvarium.org/russia/settlem-database. — Дата обращения: 11.11.2025.
  21. ^ Иванова Л.Н., Смирнова З.А. Ермолаева Александра Осиповна // Электронная Чувашская энциклопедия. — Дата обращения: 11.11.2025.
  22. ^ Гончарова С.В. Иванов Михаил Иванович // Электронная Чувашская энциклопедия. — Дата обращения: 11.11.2025.
  23. ^ Якимова И.И. Иванов Пётр Иванович // Электронная Чувашская энциклопедия. — Дата обращения: 11.11.2025.
  24. ^ Гончарова С.В. Марков Олег Иванович // Электронная Чувашская энциклопедия. — Дата обращения: 11.11.2025.
  25. ^ Игнатьева Р.К. Николаев Иван Николаевич // Электронная Чувашская энциклопедия. — Дата обращения: 11.11.2025.

Каҫӑсем

Категорисем