Хура тинĕс
Хура тинĕс (выр. Чёрное море, абх. Амшын Еиқәа, каб.-черк. Хы шIуцIэ, грек Μαύρη θάλασσα, пăлх. Черно море, укр. Чорне море, груз. შავი ზღვა, рум. Marea Neagră, крым-тут. Qara deñiz, туркк. Karadeniz) — çĕрсем хушшинче вырăнаçнă, Атлантика океанӗпĕ çыхăннă тинĕс. Шывĕ тăварлă. Тинĕс Раççей, Украина, Грузи, Турци, Болгари тата Румыни çыранĕсем хушшинче вырăнаçнă. Хура тинĕс тăрăх Европăпа Пĕчĕк Ази хушшинчи чикĕ иртет.
Лаптăкĕ — 422 000 км², чи тарăн вырăн — 2210 метр. 150 метртан аяларах сероводород кăна, çавăнпа та унран тарăнрах вырăнсенче нимĕнле чĕрĕ чун та пурăнмасть.
Тинĕс Босфор проливĕ тăрăх Мрамор тинĕсĕпе, Керчь тинĕс пырĕ тăрăх Азов тинĕсĕпе çыхăннă.
Ячĕ
Грексем ку тинĕсе Понт Аксински (ав.гр. Πόντος Ἄξενος Япăх кĕтсе илекен тинĕс) тенĕ. Каярахпа, тинĕс çыранĕсене тишкерсе тухнă хыççăн тинĕсе Понт Эвксински ят панă (Лайăх кетсе илекен тинĕс). Хальхи ячĕ сероводородран пулнă тесе шутлаççĕ. Якорьсем 150 метр аяларах самай вăхăт тăнă хыççăн хура тĕслĕ пулса ларнă. Çавна пулах тинĕсе моряксем хура ята панă.
Портсем
Вуламалли
- Светорада Колесник. Черное море в свете Доктрины Культуры Здоровья//Новая Ялта. — 2009. — 17 марта (№41).
- Виноградов К. А. [1]. — Изд-во АН УССР, 1958.
- Агбунов М. В. Античная лоция Чёрного моря. — М.:Наука, 1987. — 156 с.
- Сорокин Ю. И. Чёрное море: Природа, ресурсы. — М.:Наука, 1982. — 217 с.
- Филиппов Д. М. Циркуляция и структура вод Чёрного моря. — М.: Наука, 1968. — 136 с.
- Кузьминская Г. Г. Чёрное море. — Краснодар: Кн. изд-во, 1972. — 92 с.
- Степанов В., Андреев В. Чёрное море. — Л.: Гидрометеоиздат, 1981. — 160 с.
- Зайцев Ю. П., Поликарпов Г. Г. Экологические процессы в критических зонах Чёрного моря (синтез результатов двух направлений исследований с середины XX до начала XXI веков) // Мор. екол. журн. — 2002. — 1, N 1. — С. 33-55.( ӗҫлемен каҫӑ)
- Иванов М. В., Вайнштейн М. В., Гальченко М. Ф. и др. Распределение и геохимическая активность бактерий в осадках // Изучение генезиса нефти и газа в Болгарском секторе Чёрного моря. София, 1984. С. 150—181.
- Биркун А. А. мл., Кривохижин С. В. Звери Чёрного Моря. — Симферополь: Таврия, 1996. — 96 с. ISBN 5-7780-0773-6
- Как «Александр Ковалевский» Бориса Савинкова спасал. «Природа», № 7, 2001.(выр.)
Ӑнлантарусем
Каçăсем
- Южное отделение Института океанологии РАН 2009 ҫулхи кӑрлачӑн 13-мӗшӗнче архивланӑ.(выр.)
- The Southern Branch of the P.P. Shirshov Institute of Oceanology 2009 ҫулхи кӑрлачӑн 13-мӗшӗнче архивланӑ.(акăлч.)
- Институт биологии южных морей им. А. О. Ковалевского 2016 ҫулхи раштавӑн 20-мӗшӗнче архивланӑ.(выр.)(акăлч.)
- Сайт Комиссии по защите Чёрного моря от загрязнения(акăлч.)
- Космический мониторинг побережья и акватории Чёрного моря 2019 ҫулхи ҫӑвӑн 16-мӗшӗнче архивланӑ.(выр.)(акăлч.)
- Структура водных слоев Чёрного моря статья Р. Тузикова, кандидата геолого-минералогических наук.
- Петко Димитров, Димитър Димитров. Чёрное море. Потоп и древние мифы. Варна, 2008 2016 ҫулхи ҫурлан 16-мӗшӗнче архивланӑ.
- Особенности Чёрного моря
Фауна
- Дельфины Чёрного моря(выр.)
- Крабы Чёрного моря(выр.)
- Проблема экзотических видов в Чёрном, Азовском и Каспийском морях(выр.)
- Чёрное море и его обитатели(выр.)
|
Ку тинĕс пирки вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр. |
Темӑпа ҫыхӑннисем
Атлантика океанĕн тинĕсĕсем |
||
|---|---|---|
| Евразин шалти тинĕсĕсем |  | |
| Вăтаçĕр тинĕсĕ | ||
| Европăн çурçĕрĕпе тата хĕвеланăçĕнче вырнаçнисем | ||
| Америкăри тинĕссем | ||
| Антарктикăри тинĕссем | ||