Пăлхар чĕлхи

Пăлхар чĕлхи (български език) — индоевропа чĕлхе çемьине кĕрекен славян ушкăнĕн кăнтăр кĕçĕн ушкăнĕнчи пăлхарсен чĕлхи. Пăлхари Республикин официаллă чĕлхи. Çырулăхне кириллица никĕсĕпе тунă. Пăлхар чĕлхипе илемлĕ тата ăслăх литературин чылай. Пăлхарла калаçакан тĕнчери мĕнпур йышĕ 2014 çул тĕлне — 9 миллиона яхăн çын.

Ытти чылай славян чĕлхисемпе танлаштарсан, пăлхар чĕлхинче аналитизм тарăн тымар янă: ӳкĕмсем пачах çухалнă (вĕсен функцисем предлогсемпе сăмахсен йĕркелĕшĕ çине куçнă); палăртнă тата палăртман^[3] тата «нуллĕ» артикльпе усă кураççĕ. Славян чĕлхисем хушшинче пăлхар чĕлхинче кăна тата çывăх македон чĕлхинче артикльсем пур.

Лексикăлла пăлхар чĕлхи чиркӳ-славян чĕлхине çывăх, халиччен те тухăç славян чĕлхисенчи архаикăллă сăмахсем пур. Историри сăлтавсене пула, пăлхар чĕлхинче тĕрĕк кăкĕнчен тухнă сăмахсем нумай. Вырăс чĕлхипе пăлхар чĕлхин лексиконĕсен пĕрпеклĕхĕ чиркӳ витĕр тухать, стилилистика енĕпе пăлхар чĕлхине серб, хорват тата македон чĕлхисем çывăхрах.

Пăлхар чĕлхин ареалĕ диалект енĕпе иккĕне пайланать — тухăç тата анăç калаçăвĕсем. Çак облаçсем чикки çурçĕртен кăнтăралла выртать, ѣ вырăнне уçă сасă каланин изофони уйрăмлăхне пула пайланаççĕ^[4]^[5].

Пăлхар алфавитне (българска азбука) кириллицаникĕсĕпе тунă, унта 30 саспалли:

саспалли	пăлхарла ячĕ	тĕпри аллофон (МФА)	урăх аллофонсем
А а	а	[a]
Б б	бъ	[b]
В в	въ	[v]
Г г	гъ	[g]
Д д	дъ	[d]
Е е	е	[ɛ]
Ж ж	жъ	[ʒ]
З з	зъ	[z]
И и	и	[i]
Й й	кĕске и	[j]
К к	къ	[k]
Л л	лъ	[l]
М м	мъ	[m]
Н н	нъ	[n]
О о	о	[ɔ]	[о]

саспалли	пăлхарла ячĕ	тĕпри аллофон (ТФА)	урăх аллофонсем
П п	пъ	[p]
Р р	ръ	[r]
С с	съ	[s]
Т т	тъ	[t]
У у	у	[u]
Ф ф	фъ	[f]
Х х	хъ	[x]
Ц ц	цъ	[t͡s]
Ч ч	чъ	[ʧ]
Ш ш	шъ	[ʃ]
Щ щ	штъ	[ʃt]
Ъ ъ	ер голям	[ɤ̞]	[ə]
Ь ь	ер малък	-
Ю ю	йу	[ju]	[u]
Я я	йа	[ja]	[jɐ]

Маслов Ю. С. . — М.: Academia. — С. 69—102. — ISBN 5-87444-216-2.
Данилов Г. К. Болгарский язык // Литературная энциклопедия : в 11 т. : т. 1 / Отв. ред. Фриче В. М. ; Отв. секретарь Бескин О. М. — М. : Изд-во Ком. Акад., 1930. — Стб. 564—567. — 768 стб. : ил.
Лось И. Л. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — 1890—1907.

^ Council of Europe (англ.). — List of declarations made with respect to treaty No. 148. European Charter for Regional or Minority Languages. Архивланӑ 2012 ҫулхи чӳкӗн 24-мӗшӗ.(2014 çулхи пушӑн 14-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)
^ Катунин Д.А. Статус языков в современном сербском законодательстве как реализация языковой политики государства // Вестник Томского государственного университета. Философия. Социология. Политология. - 2008. - № 2. - С. 143
^ Софийский университет «Св. Климент Охридский», Учебные программы для специальности Болгарская филология — «Современный болгарский язык. Морфология» 2007 ҫулхи нарӑсӑн 24-мӗшӗнче архивланӑ. (на болгарском)
^ Бернштейн С. Б. Шаблон:Статья ЛЭС
^ Маслов, 2005, с. 69.

[European_Charter_for_Regional_or_Minority_Languages-1] Council of Europe (англ.). — List of declarations made with respect to treaty No. 148. European Charter for Regional or Minority Languages. Архивланӑ 2012 ҫулхи чӳкӗн 24-мӗшӗ.(2014 çулхи пушӑн 14-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)

[2] Катунин Д.А. Статус языков в современном сербском законодательстве как реализация языковой политики государства // Вестник Томского государственного университета. Философия. Социология. Политология. - 2008. - № 2. - С. 143

[unisofia-3] Софийский университет «Св. Климент Охридский», Учебные программы для специальности Болгарская филология — «Современный болгарский язык. Морфология» 2007 ҫулхи нарӑсӑн 24-мӗшӗнче архивланӑ. (на болгарском)

[4] Бернштейн С. Б. Шаблон:Статья ЛЭС

[_9fd47a8e970f47fa-5] Маслов, 2005, с. 69.

[3]

[4]

[5]

п • с • т Пăлхар чĕлхи
Истори	Ватă славян чĕлхи (Чиркӳри славян) • Пăлхар чĕлхин историйĕ

Алфавит	Кириллица • Пăлхар алфавичĕ • Орфографи • Романизаци (Транслитераци) • Реформăсем • Computer Cyrillization

Тĕп темăсем	Пăлхар чĕлхин фонологийĕ • Пăлхар чĕлхин морфологийĕ • Пăлхар чĕлхин синтаксисĕ • Пăлхар чĕлхин лексикологийĕ • Пăлхар чĕлхин диалекчĕсем

Литература	Литература (Ватă славян литератури) • Иван Вазов • Петко Славейков • Символизм

п • с • т Украина чĕлхисем
Официаллă чĕлхе	украин (диалектсем)

Сахалрахăшсен чĕлхисем	эрмен • азербайджан • беларус • пăлхар • крым-тутар • гагауз • нимĕç (ципзер) • грек (понти • румей) • хункăр • караим • крымчак • лезгин • поляк (львов) • плат • румын (молдавский) • цыганский (карпат) • вырăс • русин • тутар • словак • урум • идиш

Алă чĕлхисем	украин алă чĕлхи

п • с • т Славян чĕлхисем
праславян чĕлхи † (прачĕлхе)
Хĕвел тухăç	авалхи новгород † • авалхи вырăс † • хĕвел анăç вырăс † беларус (диалекчĕсем) • вырăс (диалекчĕсем) • украин (диалекчĕсем • русин)

Хĕвел анăç	полаб † • словин † лужица: (тури • анатри) • кашуп • поляк (диалекчĕсем • силез) • словак • чех

Кăнтăр	ватă славян † • чиркӳ славян • славян-серб † болгар • македон • серб-хорват (босняк • серб • хорват • черногор) • словен

Урăххисем	литература микрочĕлхисем • хутăш чĕлхесем: балачка, суржик, трасянка пиджинсем: кяхта † • руссенорск †
^† — çухалнисем, пайланнă е улшăннă чĕлхесем.

Пăлхар чĕлхи

Диалектсем

Çырулăх

Çав. пекех

Литература

Асăрхавсем

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем